Этот сайт использует «cookies» и получает данные о вашем ip-адресе - узнать подробнее.
Если вы не согласны со сбором данных, немедленно покиньте сайт.

РОССИИН, МОНГОЛОЙ ТЕАТРНУУД МАРТАГДАҺАНАА ҺЭРГЭЭБЭ

Гэрэл зурагууд Сергей Примаковай
Гэрэл зурагууд Сергей Примаковай

2015 оной сентябриин 14-дэ Орос-Монгол гүрэнүүдэй театрнууд 1990-ээд онуудта алдагдаһан харилсаа холбоогоо дахин һэргээбэ. Удха түгэлдэр энэ хэрэг Монгол ороной урлалай ажалтанай холбооной Орос гүрэндэхи түлөөлэгшэ Доржо Норбосампилович Сультимовай үүсхэл оролдолгоор бүтөө. РСФСР-эй арадай артист, Орос Холбооной Уласай театрай ажал ябуулагшадай холбооной түрүүлэгшэ Александр Калягин нэгэ талаһаа, Монголой урлалай ажалтанай холбооной юрэнхылэгшэ Банзарагчийн Тунгалаг нүгөө талаһаа бэшэг баримта доро гарнуудаа табижа, ерээдүйдэ 2 гүрэнэй соёлой мэргэжэлтэдтэ аша туһатай хэрэгэй эхи шэнээр табиба.

– Энэ хэлсээ баталха ушарнай ямар удхатайб гэхэдэ, хоёр гүрэнэй хоорондохи искусство болон театрай талаар холбоон дахин һэргэхэ. Ехэ болохо удхатай байна гээшэ. Зүблэлтэ гүрэнэй байха сагта, 1990 оной урда тээ холбоотой байһан байгаа. Тэрэнэй һүүлээр энэ холбоон таһарһан байна ха юм даа. Энэ хэлсээ баталжа, тэрэ холбоогоо дахяад һэргээжэ, хоорондохи харилсаагаа шэнээр байгуулха хүсэл байна гээшэ. Байгуулхадаа, ямар удха шанартай, юу хэхэ ёһотой бологдоно гээшэб гэхэдэ, Монгол ороной мэргэжэлтэдые Москва, Санкт-Петербург болон ондоо томо хотонуудта абаашажа һургаха, стажировко хүүлэхэ, тэрээнһээ гадуур найруулагшадые, театр шудалдаг театральна критигүүдые һургаха, балетмейстернүүдые, хормейстернүүдые һургаха хэрэг бүтэмжэтэй болохо. Тиимэрхүү асуудалнуудые шиидхэхын тула энэ хэлсээ баталжа байнал даа, – гээд Монгол ороной урлалай ажалтанай холбооной Орос гүрэндэхи түлөөлэгшэ Доржо Норбосампилович Сультимов тайлбарилан хөөрэнэ.

– Тиихэдэ России гүрэнэймнай театрай ажалшадай холбоон хадаа өөрын фабрикатай. Тэрэ фабрикадаа грим хэдэг, хэмэл һахал, тэрэнээ няадаг сабуу, хатаршадай үмдэдэг гутал гэхэ мэтэһээ эхилээд тоолохо болоо һаа, олон ондоо зүйлнүүдые бүтээдэг юм. Эдээниие үнэгүйгөөр монголшууднай худалдажа абаха аргатай болохо байна гээшэл даа. Хоёр гүрэнэй хэмжээн дээрэ хэлсээ баталха тухай бодол толгойдомни хоёр жэлэй саана ороходонь, би Монгол гүрэндэ дурадхал оруулһан байгааб. Энэ ехэ туһатай байха гэжэ дурадхал оруулхадамни, монголшууд дэмжэһэн байна гээшэ. Мүнөөдэр энэ дурадхалнай хүсэндөө орожо, хэлсээ баталжа байна гээшэлди даа. Монголой Юрэнхылэгшын дурадхалаар Монгол ороной урлалай ажалтанай холбооной Орос гүрэндэхи түлөөлэгшэ болгожо, 2011 ондо намайе томилһон байгаа. Тиигээд би тэрэ ушараар Монголтой нарин нягта холбоотой ажал хэдэгби. Энээнһээ гадуур Монголдо үнгэргэгдэдэг “Гэгээн муза” гэжэ фестивальда Тывагай, Брянскын театрнуудые оруулһан байнаб. Тэрээнһээ гадуур Ород гүрэндэ мэдээжэ театр шудалдаг хүн, театральна критик Татьяна Николаевна Техновец “Гэгээн муза” фестивалиин жюри боложо һуугаад, өөрынгөө һанал бодолоор хубаалдаһан байдаг. Гэхэ мэтээр энэ һүүлэй жэлнүүдтэ Монголдо үнгэргэгдэдэг зунай наадамуудта “Бүжэгэй наадам” гээд хатаршадые оруулдаг болонхой. Тэдээниие баһа тааруулжа, Тывагай ансамбль, Агын тойрогой “Амар сайн” театрай зохёохы ажалтаниие баһал хабаадуулһан байна гээшэб. Нёдондо манай “Байгал” театраймнай хатаршадай бүлэг ошожо, баһа энэ нааданда хабаадаһан байна. Энэ мэтээр нарин нягта холбоотой ажалаа хэжэ байдагбди даа. Мүнөө үедэ Үбэр-Монголой Хүхэ хотодо үнгэргэгдэхэ фестиваль мүнөө жэлдэ болохо аад лэ, ерэхэ жэл руу хойшолуулагдаба. Октябрь һарын арба гаранаар Хүхэ хотодо энэ асуудалаар ехэ хурал суглаан болохонь. Энэ суглаанда Хальмагай театрһаа, Тывагай театрһаа, мүн манай Буряадай театрһаа түлөөлэгшэд ошожо хабаадалсажа, ямар хэмжээндэ яагаад һонирхолтойгоор үнгэргэхэмнай гээшэб гэһэн хурал болохоёо байна, – гэжэ нэмэжэ хэлэбэ. 

Доржо Норбосампилович наһанайнгаа амаралтада гараһаншье һаа, ан-бун һуужа, гараа хабсараад, һанаа амар һууха гээшые ухаандаашье оруулнагүй. Орос гүрэнэй театрнуудай ажал ябуулагшадай холбоонтой Монголой түлөөлэгшэдые холбохо гээшэшни нохойн наадан бэшэ. Нилээн ухаагаа гүйлгэжэ, дүрыень олоһоной аша үрэ ха юм. 

“Буряад, Монгол театрнуудай хоорондо 1955 онһоо эхилжэ, холбоон байгуулагдаһан. Энэ хугасаада олон һайхан зүжэгүүдые айлшалан наадаха, мүн монгол зүжэгые Буряад театрай тайзан дээрэ табиха, буряад зүжэгые Монголой театрай тайзан дээрэ табиха, мүн Буряад-Монголой соёлой үдэрнүүдые ябуулха, мүн монгол хэлэтэ үндэһэтэнэй театрай наадануудые Буряад Уласай Улаан-Үдэ хотодо, мүн манай Монгол Уласай Улаанбаатар хотодо хэхэ гээд манай хоёр ороной театрай амидарал маша ехэ холбоотой ябадаг һэн, – гэжэ Монголой урлалай ажалтанай холбооной юрэнхылэгшэ Банзарагчийн Тунгалаг Александр Калягиниие хүлеэжэ байха үедөө тайлбарилан хөөрэнэ. Тиихэдээ: “Гансал театрай амидарал бэшэ, урлалай амидарал тэрэ шэгээрээ хододоо холбоотой байдаг бэлэй. Манай Сэлэнгэ мүрэн Байгал далайда шудхадаг. Танай Улаан-Үдэ хотоор Сэлэнгэ мүрэн һэтэ гарана гүб даа. “Сэлэнгэ, Сэлэнгэ” гээд буряад дуун бии агша гүбэ. “Сэлэнгэһээмнай үлүү ямар мүрэн байхаб даа?”  гээд монголшууд дууладаг. Юрэ дээрэнь хэлэхэдэ, буряад-монгол арад түмэнэй соёл уламжалал дээдэ үеһөө эхитэй. Манай урлал шудалаашад, танай урлал шудалаашад монгол-буряад соёлые, тэрэ уламжалалда ерэһэн ёһо заншалые маша ехээр шудалһан байдаг. Улаан-Үдэ хото болобол Монголой соёлой амидаралда маша томо ехэ үүргэ гүйсэдхэһэн хото гэжэ би бододогби. Танай ехэ һургуулинуудта манай соёлой мэргэжэлтэд маша ехээр һуралсажа байһан. Илангаяа номой һаншад, клуб эрхилэгшэд соёлой амидаралда маша томо үүргэ гүйсэдхэһэн иимэ габьяатай гэжэ би баһа ехээр хүндэлжэ, досоогоо дурлажа ябадагби”, – гэбэ.

2015 оной сентябриин 14, гарагай хоёрой үдэр, Орос-Монгол гүрэнүүдэй театрнуудта ямар аша үрэтэй байхань гээшэб гэһэн асуудалда Банзарагчийн Тунгалаг иигэжэ харюусана:

“Мүнөөдэр баһа ехэ түүхын һайхан үйлэ ябадалда би хүртэлсэжэ ерээд байнаб даа. Орос Холбооной Уласай театрнуудай холбооной томо дарга Алексей Александрович Калягин гуай Улаан-Үдэ ажалаараа ерэһэн байна. Манай Монгол Уласта ойрохон ерэжэ байна гэжэ ойлгоод, бидэ угтан абажа, эндэ уулзажа, Орос-Монголой соёлой амидаралда баһа нэгэ ехэ хэрэг бүтээхэ болоһондоо ехэ баяртай байнаб. Соёл урлалай амидаралнай Оросой соёл урлалай амидаралтай маша олон жэлэй нягта холбоотой. Маша олон мэргэжэлтэдээ бидэ мүнөө театрай, киногой һургуулинуудые дүүргүүлжэ абаһанбди. Манай Уласта анхан 1962 ондо өөрын театр байгуулхадаа, Оросто дуушадаа, баледэй бүжэгшэдые, хүгжэмэй хүтэлбэрилэгшэдые бэлдэжэ, дэлхэйн соёл урлалые харуулһан һайхан театртай боложо байһанбди. Энэ мэтэшэлэн манай улсын драмын театр болобол хамагай һүүлдэ 1989 ондо театрай һургуулида нэгэ бүлэг түгэсэжэ ерэһэн, манай театрай найруулагшад бүгэдөөрөө Оросой Холбооной Уласай театрай һургуули дүүргэһэн. Бүжэг дэлгэгшэд, хүтэлбэрилэгшэд, хүгжэм найруулагшад – энэ олон улад Россиин Холбооной Уласай театрай һургуулинуудһаа ерэһэн ушарһаа бидэнэр Станиславскиин системые Монголдо хүргэһэн иимэ үндэһэ һууритай, манай мэргэжэлэй урлалай байгуулганууд. Тиимэ ушарһаа манайда 21 аймагта хүгжэмтэ драмын театр байна. Манай Улаанбаатар хотодо Уласай драмын эрдэмэй театр байна. Дуурь бүжэгэй эрдэмэй театр, манай үндэһэтэнэй дуурь бүжэгэй эрдэмэй шуулган гээд, маша олон мэргэжэлэй томо томо байгуулганууд байна. Эндэ ажаллажа байгааша минии үеын болон минии удаадахи үеын минии урдуурхи үеын уран бүтээлшэд – бүгэдэ Оросто мэргэжэлээ олоһон. 1990 онһоо хойшо бидэнэй һургалтын харилсаан бага таһарһан. Айлшалжа наадаха ёһо гурим алдагдаһан. Мүнөө хоёр гүрэнэй театрнуудай түлөөлэгшэд золгожо, суг хүдэлхэ тухай бэшэг баримта доро гараа табихадаа, ерээдүйдэ олон һайхан ажал бүтэхэ даа гэжэ сэдьхэлээ хүдэлгэн, зогсожо байнабди”.

Үнишье болонгүй, Монгол ороной засагай Улаан-Үдэ хотодохи түлөөлэлгэтэ газарта

Орос Холбооной Уласай театрай ажал ябуулагшадай холбооной түрүүлэгшэ Александр Калягин, Буряад Уласай соёлой сайд Тимур Цыбиковтэй суг орожо ерэбэ. Гараа табижа, холбоогоо тогтоохоһоонь урид  Банзарагчийн Тунгалаг монгол һайхан гуримаар айлшанаа тортоггүй хүхэ тэнгэриин тэмдэг алда хадагаар золгожо, сагаан эдеэгээрээ хүндэлбэ. Удаань хоймор газарта айлшанаа урижа, урданай һайхан нүхэд шэнгеэр хөөрэлдэбэ. Бэе бэеэ анхаралтайгаар шагнажа, саанахи, наанахияа хүсэд ойлголсоһонойнгоо удаа  саарһа гуурһаяа барижа, гараа табиха газартань гараа табяад, 2 гүрэнэй тамгаар холбоогоо бэхижүүлбэд.

23.09.2015 Автор: Баяр Жигмитов