ҮНДЭР НАҺАНАЙ ДАБААН ДЭЭРЭҺЭЭ


Валентина Цыреновна Найдакова театр шэнжэлдэг үсөөхэн тоото оршон үеын эрдэмтэд соо аша үрэтэйгөөр ажаллаһан зандаа алдартай ойгоо тэмдэглэжэ байна.  

Зүүн-Сибириин Гүрэнэй соёлой дээдэ hургуулиин багша, профессор, соёл, уралал шэнжэлэлгын эрдэмэй доктор, Ехэ hургуулиин эрдэмэй бага академиин академик, Буряадай АССР-эй соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Буряадай АССР-эй эрдэмэй габьяата ажал ябуулагша, Буряад Уласай Гүрэнэй шангай лауреат, Оросой Холбооной уралалай габьяата ажал ябуулагша Валентина Цыреновна Найдакова 1927 оной майн 20-до Түнхэнэй аймагай Тооро тосхондо түрэhэн. Һургуулиин hүүлээр П. И. Чайковскийн нэрэмжэтэ театральна-хүгжэмэй дунда мэргэжэлэй hургуулиин театрай таhагта орожо hуралсаа. Тэрэниие театр ба хүгжэмэй оршон руу хүтэлэн оруулhан зониие нэрлэбэл: тайзан дээрэ хэлэлгын мэргэжэлээр багша Екатерина Дмитриевна Прозорова-Миронская, буряад бүлэгэй ахалагша Владимир Константинович Халматов, зүжэг найруулан табигшад Буянта Григорьевич Аюшин, Гомбожаб Цыдынжапович Цыдынжапов, мүн театрай педагогикоор Станиславскитай нэгэ хараатан, hүүлшынь курсда зааhан Николай Васильевич Демидов гэгшэд юм.

1949 ондо мэргэжэлтэ дунда hургуулияа түгэсхэhэнэй удаа залуу зүжэгшэн Валентина Найдакова Буряад-Монголой нүүдэл театрта ажаллажа захалаа. Зүжэгшэнэй хуби заяан урагшатайгаар эхилжэ, тэрэ театрай бүхы найруулгануудта сүлөө забдагүй оролсохо талаантай байгаа. Юhэн жэлэй хугасаа соо 50-д тойрон рольнуудта наадагдаа. Тэдээн сооhоонь томошог рольнуудыень онсолбол: Катерина (Н. Островскийн “Аадар”), Настя (Николаев-Радзинскийн “Түрүүшын хабар”), Лаура (Э. Вильдын “Гэрэй заяаша”), Надежда (М. Горькийн “Дайсад”), Валентина (А. Баряновай “Саада эрьедэ”), Му-Лань (Цао Юйин “Сэлмэг тэнгэри” ба “Тайфун» соо Сы Фын), Маша (Н. Погодиной «Кремлиин курантнууд»), Софья (А. Грибоедовэй “Ухаанhаа болоhон уйдхар”), Сырмаа (Б-М. Пурбуевай “Сасуутан”), Лена Твороженкова (Павленкын “Жаргал”).

Валентина Цыреновна дууhашагүй репетицинүүд болон бүхы Буряад ороноороо хэдэн hараар ябадаг гастрольнуудайнгаа забhарта hамбаашалан, түрүүн Буряадай багшын дээдэ hургуулида, саашадаа Эрхүүгэй гүрэнэй ехэ hургуулиин хэлэ бэшэгэй таhагта hуралсажа гараа. Уран зохёолдо дурлалынь тэрэниие “Байгал” сэтгүүлэй шүүмжэлэлэй таhагые эрхилэгшын тушаалда асарба. 1959 ондо Москва хотодо үнгэрhэн буряад соёл ба уран зохёолой хоёрдугаар декадын үдэрнүүдтэ А. Грибоедовэй “Ухаанhаа болоhон уйдхар” гэжэ зүжэгтэ Софьиин рольдо наадаhан. Тус декадын hүүлээр тэрэ гансата Буряад ороноо бусаагүй, шэнэ мэдэсэнүүд тээшэ эжэлүүдгүй тэгүүлдэг хүсэлынь ГИТИС-эй аспирантурада орохыень баадхаhан байгаа. Эндэ Валентина Цыреновна «Мүнөө үеын буряадай драматическэ театр” гэhэн түрүүшынгээ монографи бэшээд, Буряад орон соогоо тон түрүүшын уралал шэнжэлэлгын эрдэмэй кандидат болобо. Энэ үйлэ хэрэгынь тэрээндэ амжалта асархын хажуугаар тон ехэ харюусалгатайшье болгоо hэн бэзэ.

1962 онhоо мүнөөдэр хүрэтэр Валентина Цыреновна ВСГИК-тэ хүдэлжэ байна. 1980 ондо Бүхэсоюзна уралал шэнжэлэлгын институдта “Буряадай драматическэ театр. Байгуулагдаhанhаа хойшо 1970 он болотор” гэhэн темээр докторой диссертаци хамгаалаа. 1984 ондо “Х. Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай академическэ театрай зүжэгшэд. Театральна дүрэ зурагууд” гэжэ гурбадахи монографинь хэблэгдээ. 2005 ондо “Х. Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай академическэ театр – XX зуун жэлэй (1975-2003 онууд) hүүлшын үе” гэhэн монографиингаа түлөө Буряад Республикын Гүрэнэй шангай лауреадай нэрэ зэргэдэ хүртэhэн юм. 2012 ондо хэблүүлhэн “Буряадай театрнууд” гэhэн ном соонь Х. Намсараевай нэрэмжэтэ театр ехэхэн hуури эзэлэнхэй. 2014 ондо В. Ц. Найдакова театрай уралалай хүгжэлтэдэ оруулhан онсо габьяагайнгаа түлөө «Алтан баг» гэжэ тусхай шангай лауреад болоhон байна.               

Валентина Цыреновна 150 гаран шэнжэлхы хүдэлмэринүүдэй зохёогшо, тэдэнэйнь дунда табан монографи, нэгэ нэгээрээ ба бүлэгөөрөө hуралсалай заабаринууд оронхой. Тэрээндэ заалгаhан шабинарынь мүнөө Орос орондо мэдээжэ театр шэнжэлэгшэд болонхой, Владивостокhоо Ленинград хүрэтэр бүхы оронойнгоо дэбисхэр дээрэ оршодог соёл уралалай дээдэ hургуулинуудта хүдэлжэ байдаг.

Буряад ороной театрай уралалай хүгжэлтэдэ, мүн бүхыдөө соёлдо хабаатай ажалшадые бэлэдхэhэнэйнгээ түлөө В. Ц. Найдакова гүрэн түрын зүгhөө үндэр сэгнэлтэдэ хүртэhэн. 1988 ондо засаг түрын зүгhөө “Ажалда шалгарhанай түлөө”, “Шэн зоригто ажалай түлөө” гэhэн медальнуудаар шагнагдаһан юм.

Олондоо туһатай, илангаяа залуу зүжэгшэдые анхаралһаа табингүй һурган хүмүүжүүлгэдэ тон хэрэгтэй ажалдаа амжалтатай, үшөөл олон удаан жэлнүүд соо энхэ мэндэ һуугыт даа, хүндэтэ Валентина Цыреновна!

 


19.05.2017