Этот сайт использует «cookies» и получает данные о вашем ip-адресе - узнать подробнее.
Если вы не согласны со сбором данных немедленно покиньте сайт.

ЯБЫТ, ОШЫТ БАРАНДАА ЯРУУНЫНГАА БАЯРТА!


Витим мүрэнэй урда хажуугай гүбээлиг талаһаа баруулжаа, Үдэ голой хоёр эрьеэр байрланхай Республикын зүүн аймагуудай нэгэн болохо Яруунын аймаг зунай зулгыхан хаһада – зургаан һарын 23-да 90 жэлэйнгээ алдарта ойе тэмдэглэжэ, баяр наадаяа үнгэргэхэнь.

Богони тэдыгээр аймагай түүхэ дээрэ тогтобол иимэ. Яруунын намаглиг үргэн дайдада 17 ехэ, 200 гаран бага нуур тоологдодог. Тэдэнэй эгээл ехэнүүдые нэрлэбэл – Ехэ Ярууна (14,5 мянган га нюруутай), Бага Ярууна (8,5 мянган га), Нарһата (2,7 мянган га).

Энэ дайдаар хүн зон үшөө неолидай үедэ ажамидаржа байһан гээд археологическа шэнжэлгэнүүд элирүүлһэн байха юм. Дунда зуун жэлнүүдэй үедэ табигдаһан хүүрнүүдшье элбэг. Яруунада XVII зуун жэлэй тэн багта ородуудай бии болоһон баримта бии. 1646 ондо хасаг К. И. Москвитинай отряд Баргажан голһоо Яруунын нуурнуудта хүрөөд, саашаа Монголой хаашуулда ошоһон түүхэтэй. Хасагуудай хөөрөөнһөө 1653 ондо боярин П. Бекетов Тэлэмбын нуурай эрьедэ барилга хэжэ тогтоһон гээд мэдээжэ.

Граждан дайнай үе гэршэлһэн хүшөөнүүд, хүүрнүүд аймагай дайдаар элбэг.

Романовка дээрэ «Баргузин-золото» трестын эдеэ хоол, эд хэрэгсэлэй бааза байгаа, тэндэ баркасуудые бүтээдэг үйлэдбэри байһан юм. Аймагта шпала хэдэг цех, тоһоной заводууд, тээрмэнүүд байгаа.

Аймаг соогуур баруун тээһээнь зүүлжээ Шэтын дардам харгы гарадаг. Тиихэдэ 148 км. утатай Романовска, 147 км. утатай Витимскэ харгынууд бии. Урданһаа нааша Яруунын нуурнуудһаа Баргажан ороһон морин харгы байдаг.

Аймаг ашагта малтамалнуудаар баян. Тэдээн соо алтан, нүүрһэн, барилгада хэрэглэгдэхэ үнэтэ шулуунууд ороно. “Озёрное” гэжэ колчедан-полиметаллай хэбтэшэнүүд доторойнгоо шанараар тон баян, тэдээн соо туулганай хуби 1%, цинкын – 6%, серын – 30%, тиихэдэ хүнгэн сагаан түмэр 1 тоннодо 20 грамм хүрэтэр байдаг. Дабаан-Горхоной нүүрһэнэй уурхайн хэбтэшэ 33 млн. тонно гээд багсаамжалагдадаг. Хэдэ-хэдэн аршаан балагуудшье байха.

Зандан Жуугай заларжа байдаг Эгэтын дасан хаа яагүй мэдээжэ. Мүргэлтэй, шүтөөнтэй Дархита-Буурал баабай, Алтан-Үндэр, Баян-Хаан, Маарагта, Обоото, Бугата-Буурал баабай, Эреэн-Буурал баабай, Орголи, Тудхалта, Түрхэл, Тура, Булган, Тужа, Улхасаа, Үлзытэ-Хатан, Шанарта, Шэбээтэ, Шэрэнгитэ Баян-Хаан, Тайлууд-Баабай, Ойдоб Гунжы, Шулуута обоо, ууланууд аймагайнгаа арад зониие аршалжа, хаража һуудаг юм.

Яруунын аймаг домог суута хүнүүдээрээ мэдээжэ болонхой. Молтогорой Молон 1769 ондо Үльдэргэ нютагта түрэһэн намтартай. Улаалзай хүбдүүд угай байгаа. Молоной хэлэһэн абаралай үгэнүүд ехэнхидээ бэелһэн, мүнөөшье бэелжэ байдаг юм.

Саашань харахада, бурха зурадаг суута зураашан Дамбиин Еши-Нима гэгшые эндэ түрүүлэн дурдалтай. Цырен-Жаб Сампилов Буряад совет уран зурагай искусствын үндэһэ һуури табигша гэжэ тоологдохо ёһоороол тоологдодог. Советскэ Союзай герой Иван Максимович Трофимов, Социалис Ажалай геройнууд Николай Филиппович Семёнов, багша, уран зохёолшо Цогто Номтоевич Номтоев, уран шүлэгшэд Шираб, Намжал Нимбуевууд, Цырен-Дулма Дондогой, Булад Жанчипов, уран зохёолшод Сергей Цырендоржиев, Ким Цыденов, Марху Цыренов, Даша-Нима Халхаров, Гэлэгма Бадмаева, уран зохёолшо, эрдэмтэн Шираб-Нимбу Цыденжапов, уран шүлэгшэд Цыренжаб Бимбаев, Цыренжаб Бадмаев, Цэдэн Цырендоржиев, Дугаржаб Раднаев, Цырен-Ханда Дарибазарова, элитэ ехэ эрдэмтэд, эмшэд Базар-Сада, Цыбик Ямпиловууд, эрдэмтэд Базаржаб Сампилов, Гарма Жанчипов, Юрий Тарнуев, Владимир Антонов, Ирина Урбанаева, Анатолий Дашиев, мэдээжэ эмшэ эрдэмтэд Еши Цыбиков, Владимир Тарнуев, Урлалай ажал ябуулагшад гэбэл Галина, Татьяна Шойдагбаеванууд, Лидия Галсанова, Дамбадугар Бочиктоев, Светлана Бунеева, Цырендоржо, Туяна Бальжановууд, мэдээжэ ниитын ажал ябуулагша, Буряад ФМ радиогой захирал Жанна Дымчикова, мэдээжэ тамиршад Татьяна Позднякова, Даша-Нима Эрдынеев болон бусадай нэрэнүүдээр аймагай алдар нэрэ дэлгэржэ байдаг юм.

Ойн баяраар, сэлмэгхэн сэнхирхэн Ярууна!

 

         Я Р У У Н А

 Маарагтын эрьеһээ захалжа,

Маанадаа эльгэлэн угтадаг

Анханһаа налархай Яруунам

Ардагайм турууе дүнгэдэг.

 

Алтанхан дэлхэйе танюулһан

Арюухан, дулаахан тоонтомни.

Занданхан Жуугайнгаа үргэмжөөр

Заяамнай үндэртэл үргэлжэ.

 

Арбайхан таряагаа ургуулаад,

Адуугаа, малнуудаа бэлшээгээд,

Ажалша габшагай нүхэднай

Альгандаа үргэнхэйл тоонтоёо.

 

Номойнгоо үреэлээр Түрхэлдөө

Ногоохон унаган мүндэлхэл.

Майдархан бурхамнай, тиигэжэ,

Буряадхан орондом эрьехэл.

 

Алдарта басагад, хүбүүдынь

Арадтаа нэрэеэ нэрлүүлээл.

Хэзээдэш, хаанашье Яруунам

Хэтынгээ жаргалы түүрээнэл.

 

Нуурайнгаа мүнгэнхэн долгиндо

Дуунаймни аялга хүльбэрнэ.

Сэдьхэлым, зүрхыем үргэнэл

Сэлмэгхэн сэнхирхэн дайдамни.

 

21.06.2017 Автор: Николай Шабаев