Этот сайт использует «cookies» и получает данные о вашем ip-адресе - узнать подробнее.
Если вы не согласны со сбором данных немедленно покиньте сайт.

«ТЭРЭ ХАБАРАЙ УРГЫНУУД»


Буряад Улас дотороо мэдээжэ хүгжэм зохёогшо Владилен Пантаевай түрэһөөр 75 наһанай ойдо.

Владилен Даниловичай зохёохы ажалай хугасаагай диилэнхи хубинь Буряадай Гүрэнэй Ажалай Улаан тугай орденто Хоца Намсараевай нэрэмжэтэ академическэ драмын театртай холбоотой байгаа.  

Хэды олон арбаад жэлнүүдэй саадахи тэрэ хабарай ургынуудые хүн бүхэмнай, илангаяа аха наһатан һанана ёһотой. Һанаал бэд даа, яажа мартахабши. Теэд алин гээшэб тэрэ ургынууднай?

«Тэрэ хабарай ургынууд». Георгий Дашабыловай бэшэhэн энэ зүжэгые Оросой Холбооной урлалай габьяата ажал ябуулагша Фёдор Сахиров найруулан табяа бэлэй. Тэрэ гэhээр хэды олон хабарнууд ургыгаар бадаран ерээб, хэды олон хабарнууд, ургынгаа хагдархада, ошон ошооб даа?..

Элинсэгэй урдандаа

Эбтэй hууhан буусанууд

Түүхэ болоод үнгэрбэш,

Түлиhэн дулаан гуламтань

Мүнөөш сэдьхэл жэгнэдэг,

Мүнхэ сагы hануулдаг... (пауза)

…Мүнхэ сагай эрьеэн соо

Мүнхэ бэшэ наhан бии...

…Тэрэ хабарай ургынууд… Зүжэг наадан, концертнүүд,.. хэды олон дуунууд тэрээхэн үедэ театр соогоо мүндэлөө юм?

Хэды олон дуунуудынь хоёр тойрогоороо, Буряад ороноороо дэлгэржэ тараа гээшэб? 1964 онһоо хойшо хэдэн арбаад жэлнүүдэй туршада түрэл буряад театртаа таһалгаряагүй хүгжэмэй таһагые даагшаар ажаллажа гараһан композитор Владилен Пантаевай түрэһөөр 75 наһанай алдарта ойе угтажа байнабди, эрхим хүндэтэ нүхэд, харагшад. Хүн гээшэ хүрьhэтэ алтан дэлхэйн хүрьhэ гэшхэжэ ябаа сагтаа элинсэг гарбалайнгаа нютагые эгээл дээгүүр сэгнэжэ ябадаг ха юм даа. Эрхүү можын Усть-Ордагай тойрогой Нүхэдэй аймагай Захали – эжын талаар, тиихэдэ Үнхэрлиг тосхон – эсэгын талаар… Гэбэшье,                                   Араараа, тайгаараа hуудалтай,                                                                                       Ангууша мэргэн даа Ахамни.

Агтынгаа жолоое баринхай

Адууша, ажалша арадни.

Хайнагаа, hарлагаа үдхэжэ,

Һайханаар байдалаа зохёонхой,

Байгалай баруугаар, үндэртэ,

Байдалаа түхеэрhэн Ахамни.

Ахамни…1942 оной алтан шаргал намарай дунда һарын эхеэр аглаг үндэр һарьдагуудай арада Ахын аймагай түб Өөрлиг тосхондо түрэһэн тоонто, түрэл Буряадаа суурхуулха хубитай хүбүүн мүндэлжэ, алхам алхамаар ажабайдалайнгаа аянда гараһан байна.

Владилен Пантаев эдир бишыхан һургуулиин наһанһаа хүгжэмэй талаар онсо бэлигтэй байһанаа харуулжа, эндэл дунда һургуулияа дүүргээд, Улаан-Үдын хүгжэмэй һургуулида ороод, эрхимээр дүүргэжэ гараһан байгаа.

Хүгжэмэй һургуули дүүргээд, Зэдын аймагай түб Петропавловка тосхондо хүгжэмэй һургуулиин багшаар ажаллаа, тиигээд, 1964 ондо Улаан-Үдэ ерэжэ, Буряадай академическэ драмын театрай хүгжэмэй таһагые даагшаар ажалда абтаад, бүхы наһаараа хүдэлжэ гараа. Эдэ хэлэгдэһэн хуурай үгэнүүдэй саана жэлэй дүрбэн сагта үдэр һүнигүй хэжэ гараһан хэды ехэ томо томо бүтээлнүүд байна гээшэб? Театрай тайзан дээрэ табигдажа байһан бүхы зүжэгүүдые хүгжэмэй талаар шэмэглэхэ, тэдэ зүжэгүүд соо ороһон хэды олон дуунууд бэшэгдээб? Тэрээнһээ гадуур театрай тайзан дээрэ байд гээд лэ табигдажа байдаг концерт нааданууд…

Владилен Даниловичай шэмэглэһэн зүжэгүүдые нэрлэхэ болоо һаа: Шираб-Нимбу Цыденжаповай «Дуранай хүсэн», Бата-Мүнхэ Пурбуевай «Толдойн хүбүүн Болдой» гээд лэ, Ардан Ангархаевай, Георгий Дашабыловай, Дугар Дылгыровэй, Даша-Рабдан Батожабайн, Ринчин Бадмаевай, Баяр Эрдынеев, Хуса Намсараевай болон бусад уран зохёолшодой, дүн хамта гуша гаран зүжэгүүд тоологдодог. Түнхэнэй амагта партиин райкомой нэгэдэхи секретарь болон бусад хүтэлбэрилхы тушаалнуудта олон жэлнүүдэй туршада амжалтатай hайн хүдэлжэ ябаhан, уран шүлэгшэ Владимир Сыреновэй, үшөө тиихэдэ Чингис Гуруевай, Цырен-Дондог Хамаевай, Данзан Дагбаевай болон бусад олон шүлэгшэдэй   үгэнүүд дээрэ бэшэгдэһэн дуунуудынь хэды һайхам даа, алишье сагта удхаяа гээнгүй зэдэлһээр зандаа.  

Дуулимхан дэлхэйдэ, үргэлжэ,

Дуулажал ябагшаб тоонтоёо.

Бууралхан үндэрнүүд, аянhаа

Бусахым үреэжэл, хүлеэнхэй.

Хүлеэгээд намайгаа байгаарай,

Хүрэхэб даа бусажа шамхандаа.

Альгандаа үргэжэ табиhандаш

Ашыеш харюулхаа ябанаб даа… 

Алишье сагта хүн гээшэ алтан дэлхэй дээрэ амидаржа ябахадаа түрэһэн һайхан тоонто нютагайнгаа ашыень харюулхаа ябадаг ха юм даа. Уянгата дуунуудай зохёолшо Владилен Данилович Пантаев иимэл хүнүүдэй нэгэн гээшэ. Ашатай, буянтай, удаан наһатай һууг лэ даа!

           

     

 

 

 

 

 

09.10.2017 Автор: Николай Шабаев