Этот сайт использует «cookies» и получает данные о вашем ip-адресе - узнать подробнее.
Если вы не согласны со сбором данных немедленно покиньте сайт.

ДАХЯАД ЛЭ ОЛОНИИТЭМНАЙ БОДОБОЛ ДАА…


Ошор-Дари ламын ордон олоной оролдосотой оролсолгоор үндыжэ байна гэжэ дуулдаһан байха… Энэ ордон бодхоолгодо гаргашалагдаха мүнгэ зөөри суглуулха зорилготой Буряадай мэргэжэлтэ урлалай ажал ябуулагшадай болон арадай уран бэлигтэнэй ехэ тоглолто дуури бүжэгэй ордон соо апрелиин 23-да үнгэрхэ.  

Арад түмэндэ мэдээжэ байһан, мүнөөшье түүхын дурсалганууд соо үргэлжэ дурдагдажа байдаг Янгаажан дасаниие шэнээр бодхоохо ехэ хүдэлмэри эхилэнхэй, барилга эгээл түлэгтөө ябажа байна. Даб дээрээ 8 сая түхэригэй ажал бүтэнхэй гэһэн мэдээсэл бии. Энэ ехэнхидээ Ивалгын аймагай харьяата нютагуудай ажаһуугшад, хэн ямар шадалтайб, тэрэ аргаараа хубитаяа яһала оруулжа байна. Зарим хүнүүд барилгада хамһалсана, барилгашадта эдеэ уһа бэлдэхэ шанаха гэхэһээ эхилээд ажал бии, эндэшье эдэбхитэй хабаадагшад олон. Тиимэ арга хүн бүхэндэ үгы байха, тиихэдэнь олон зон мүнгэн хандиб үргэжэ, барилгада хандажа байна. Айхабтар олон хүнүүд мянга хүрэтэр зуунуудһаа эхилээд, хэдэн мянга (1-5) хүрэтэр оруулжа туһална, энэ ябадал тон нарин тоосооной бүридхэлдэ үдэр бүри оруулагдажа байна гээшэ.

Эндэ Оронгын дунда һургуулиин буряад хэлэнэй багша Цырен-Дулма Цырен-Доржиевна Цыденовагай толилһон Янгаажан дасанай түүхэһээ богонихон хэһэг оруулжа хараябди: «Янгаажан эхилхэдээ гурбан жэлэй туршада эшэгы дугантай байжа, тэндээ хуралаа хуража байгаа юм. Тииһээр шэнэ модон дасан бариха һанал бии боложо, энэ барилгын баталамжа хэрэгтэй, хаана, ямар газарта мандаха үлзытэй байнаб гэжэ хэлсэжэ, ажал ябуулжа захалнад. Байгалай үмэнэхи буряад дасангуудай мэргэшүүл, шэнжэлээшэд, түб Монголһоо ламанар ерээд, номо харбахадань, Haphaн Толгойн гүбээгэй баруун тээ, холо бэшэхэнэ буугаа гэдэг. Энэмнэй мүнөөнэй Оронго һууринай зүүн тээ 4-5 модо газарта, түмэр харгын хойто талада болоно. Дэмбэрэлтэй һайн газар олдоо байна гэжэ бүгэдөөрөө маша ехэ баярлажа, шэнэ модон дасан баригдаба. Тиигэжэ иэрэ дасан Оронгын дасан, заримдаа Янгаажанай дасан (түбэдөөр Даша-Шарбуулин) гэжэ алдаршаһан байгаа. Тэрэ сагта дасан бүриин шэрээтэнэр Эрхүүгэй генерал-губернаторай мотортой (гар табилгатай) дипломуудаар баталагдадаг болоод байгаа. Янгаажан дасанай түрүүшын шэрээтээр Жүбдэн лама Шоглин Хасайн баталагдаһан юм.

Янгаажан дасанай Даши-Доржо Этигэлэй 1911 ондо зүүн Сибириин бурхан шажантанай Пандида хамба-ламаар һунгагдаа һэн. Этигэлэй хамба Хүл-Нуурай (Тамчын) дасанда һуухадаа, Юрөө дасанда байдаг Хитад дархашуулда 16 һөөм үндэр алтан ганжар, хоёр ехэ жанцан, тус тустань алта шаруулжа, 260 түхэригөөр бүтээлгэһэн, бурхан шүтээн, толи мандал, боди гүрөөһэ, хадаг болон бусад хэрэгсэлнүүдые хүүлэжэ, дасандаа эльгээһэн байна.

1867 ондо Янгаажан дасанай дэргэдэ ламанарай 70 модон байшан гэр байдаг

байгаа гэдэг.

Янгаажан дасанай шэрээтэ ламхайнар гэбэл, Жүбдэ лама Шоглин хасайн (1831-1834 онууд), Насаг лама Чимит Доржо Багурай Санжаба (1834-1869 онууд), гэлэн лама Лубсан-Хаймшиг Этигэлэй (1869-1880 онууд), габжа лама Даша-Доржо Этигэлэй (1904-1911 онууд), гэсэл габжа лама Цыренжап Аюшын (1911 оной), гэлэн габжа лама Нимбу Мархиилын (1914-1922 онууд), гэгшэд».

Буянта үйлэдэ хандиб үргэлгын ехэ тоглолто яажа эмхидхэн үнгэргэхэб гэһэн болон бусад эмхидхэлэй асуудалнуудаар эмхидхэлэй хорооной суглаан Буряадай үндэһэн номой һанда апрелиин 4-дэ үнгэрбэ. Ивалгын аймагай тосхонуудай толгойлогшонор, дасангуудай түлөөлэгшэд, энэ хүдэлөөнэй эхи табиһан «Халюута», «Дуйнхор дасан» гэһэн ниитын эмхинүүд, театрнуудай түлөөлэгшэд тоглолтын найруулагша Баярма Жалцановагай мэдээсэл шагнажа, зүбшэн хэлсэбэд.

Энэ суглаанда Буряад Уласай үндэһэн үзэсхэлэн дэлгэдэг газарай захирал Т. А. Бороноева, Буряад Уласай соёлой сайд С. Б. Дагаева болон бусад харюусалгата нюурнууд хабаадалсабад. Буряад Уласай Арадай Хуралай Хорооной Түрүүлэгшэ Ц-Ж. Б. Батуев суглаа хүтэлбэ.

   

05.04.2018 Автор: Николай Шабаев