Этот сайт использует «cookies» и получает данные о вашем ip-адресе - узнать подробнее.
Если вы не согласны со сбором данных немедленно покиньте сайт.

МОНГОЛТОЙ СОЁЛОЙ ТАЛААР ХАРИЛСАА ҮРГЭДХЭХЭ


Сентябрь һарын арба гаранаар Монгол Уласай Гадаада харилсаанай яаманда Монголой соёлой элшэнэрэй анха түрүүшын уулзалга боложо, үндэр хэмжээндэ үнгэргэгдэһэн байна.

Энэ уулзалгада Оросой холбоото уласай зүгһөө Монгол Уласай соёлой элшэнэр Доржо Сультимов Степан Калмыков хоёр хабаадалсаба. Мүнөө Доржо Норбосампиловичтай сурбалжалагша Галина Базаржапова-Дашеева уулзажа, энэ уулзалгын удха шанар тухай хэдэн асуудалтай хандаба.

КОР. Доржо Норбосампилович, соёлой элшэнэр ямар үүргэ дүүргэдэг бэ?

Д. С. Ород гүрэндэ байһан соёлой элшэнэрэй үүргэ тухай тобшохоноор хэлэхэдэ: хоёр гүрэнэй хоорондохи харилсаа соёл урлалай талаар үргэдхэхын тулада харилсаа тогтоохо; энэ харилсаагаа улам хүгжөөжэ, үндэр хэмжээндэ гаргаха; арад зонойнгоо ухаан бодолдо, сэдьхэлдэ һонирхол түрүүлхэ, улам баяжуулха, гэгээрүүлхэ гэһэн гол зорилгонуудтай. Богонёор хэлэхэдэ, хүн зоной амидаралай хүгжэхэ замда соёл урлалай хүсөөр нүлөө үзүүлхэ гэһэн бодол баримталнал даа. Энэ уулзалга Монгол Уласай Гадаада харилсаанай яаманай дид сайд Б. Батцэцэгэй хүтэлбэри доро үнгэргэгдөө гэжэ тэмдэглэхэ байнаб.

КОР. Энэ уулзалгада олон зон хабаадаа гү? Ямар гүрэнһөө ерэһэн байнаб?

Д. С. Мүнөө үедэ Монгол Уласай соёлой элшэнэрэй тоо бүхы дээрээ 39 хүнһөө бүридэнэ. Энэ уулзалгада хори һайса гаран элшэнэр ерэһэн байнад. Ямар гүрэнһөө ерээб гэхэдэ: Америка, Англи, Германи, Япон, Индонези, Ирланди, Казахстан болон бусад гүрэнүүдһээ ерэжэ энэ уулзалга, хуралда хабаадаа. Эдэ зомнай, ехэнхидээ, хари гүрэндэ гэр бүлэтэй боложо, түбхинэһэн монгол үндэһэтэнһөө бүридэнэ.

КОР. Энэ уулзалга дээрэ хэлсэгдэһэн гол асуудалнууд тухай һанамжаараа хубаалдыт.

Д. С. Энэ уулзалгамнай хоёр үдэр соо үргэлжэлжэ, Монгол Уласай засагай газарта соёл урлал, аяншалга хүтэлбэрилжэ байһан дарганар хабаадалсажа, мүнөө үе сагта ямар хэмжээндэ ажалаа ябуулжа байһан тухайгаа дэлгэрэнгыгээр хөөрэжэ үгэһэн, танилсуулһан байна. Тодорхойлжо хэлэбэл, Соёл урлалай бодолгын газарай дарга Б. Сэргэлэн болон Соёл урлалай газарай дарга Г. Эрдэнэбат хабаадажа, мүнөө үе сагта Монгол орондо соёлой талаар ямар хэмжээндэ ажал ябажа байнаб, ямар шэнэ бүтээлнүүдые театр болон кино бэелүүлжэ, музей болон дуу хатарай ансамбльнууд арад зоноо ямар хэмжээндэ хангажа байһан тухайгаа болон ерээдүйнгөө түсэбүүд, эдэбхи, үүргэ, тухайгаа дэлгэрэнгыгээр хөөрэжэ үгөө. Энэ уулзалгада эдэбхитэй хабаадаһан Улаан-Баатар хотын соёл урлалай газарай дарга Ж. Дамдинцэрэн мүнөө үе сагта хотын соёлой байдал тухай дэлгэрэнгыгээр тогтожо хөөрэхэ зуураа, саашадаа бидэнтэй хамтаржа, хүсэеэ ниилүүлжэ, Монгол уласайнгаа соёл дэлхэй дүүрэн дэлгэрүүлбэл тон ехэ аша үрэтэй байха һэн гэжэ тэмдэглээ. Юундэб гэхэдэ, Монгол уласай соёлоор олон орон нютагай зон ехэтэ һонирходог ха юм гэжэ онсолбо.

Удаань, Монгол уласай аяншадай бодолгын газарай дарга Б. Баясгалан, Улаан-Баатар хотын аяншадай газарай дарга Д. Гантумэр гэгшэд элидхэл соогоо ямар хэмжээндэ ажалаа ябуулжа байһан тухайгаа тэмдэглээд, саашанхи зорилгонуудаараа танилсуулба. Энэ тэдыгээр түрүүшын үдэрэй уулзалга ажалаа дүүргэжэ, хоёрдохи үдэр “Хилын саана амидардаг монголшуудай байдал” гэһэн ниитэ гаршаг доро уулзалга үргэлжэлөө. Энэ уулзалгада хабаадаһан дарганар тэмдэглэхэдээ: “Хари гүрэнүүдтэ амидаржа байһан монголшуудай тоо хамта дээрээ 150 гаран мянган хүнһөө бүридэнэ. Эдэ зомнай бүхы дээрээ далан зургаан гүрэндэ ажаһуудаг, ажалладаг, һуралсалаа үргэлжэлүүлдэг юм. Ехэнхинь Америкэ болон Урда Солонгосто түбхинэнхэй, наһыень абажа харахада, 19 наһанһаа 29 наһан хүрэтэр бүридхэлдэ оронхой залуушуул болоно. Нютагһаа гаража ошоһон шалтагаан гэхэдэ, дээдэ һургуули дүүргэһэншье һаа, ажалгүйдөөд Хилын саана амидарха, ажаллаха аргаяа бэдэрэнэд. Гэбэшье, эдэ зомнай Монгол орондоо ехэ туһа, нүлөө үзүүлдэг. Шэнэ технологи болоод, бусадшье һонирхолтой, үрэ дүнтэй зүйлнүүдые орон нютагтаа оруулжа байдаг юм. Харин тэдэнэрэй дунда үбдэхэ, элдэб уршагта ябадалнуудта орохо ушарнууд саг үргэлжэ боложо байдаг. Энэ талаар Монгол уласай Гадаада харилсаанай яаман али болохо туһаламжа арсалтагүй үзүүлжэ, консульствануудай зүгһөө дэмжэжэ, зүб мүртэнь оруулха гэжэ оролдожо байдаг гуримтай юм.”

Энэ уулзалгын түгэсхэлдэ Гадаада харисаанай дид сайд Б. Батцэцэг соёлой элшэнэр тухай хэлэхэдээ: “Эдэ зомнай гадаада гүрэнүүдтэ амидаржа байбашье, соёлой түбүүдые байгуулаад, монгол орондоо туһа үзүүлхэ, мүнгэ хүрэнгэ оруулха болон элдэб хэмжээнэй харилсаа үүдхэхэ, бэелүүлхэ талаар ехэ оролдолго гаргажа байдаг зон”, – гэжэ онсолжо тэмдэглээд, амжалта хүсэбэ.

Удаань, Монгол уласай соёл урлалай газар ошожо, Г. Эрдэнбата даргын хүтэлбэри доро хотын соёл урлалай һалбаринуудай дарганартай уулзалга боложо, тэдэнэр соёлой элшэнэртэй һаналаараа андалдабад.

Оройн табан сагта Монгол Уласай засагай газарта ошожо, Монгол Уласай Юрэнхылэгшэ Х. Баттулгатай уулзалга болоод, һанамжануудаараа андалдаһан байнабди. Хүн бүхэмнай хэжэ байһан ажал тухайгаа тобшохоноор танилсуулаад, Юрэнхылэгшын асуудалнуудта харюусажа, саашадаа хэхэ ажалнуудаа онсолообди. Энэ уулзалга дулаахан оршон байдалда үнгэрһэн байна. Уулзалгын удаа Агуу Чингис хаанай юһэн тугай дэргэдэ Юрэнхылэгшэ Х. Баттулгатай хамта зурагаа абхуулһан байнабди.

Энэ Монголой Гадаада харилсанай яаманда эмхидхэгдэһэн уулзалга минии һанаада ехэ удха шанартай, алишье гүрэнэймнай арад түмэндэ соёл урлалай талаар туһа хүргэжэ, хамтаржа хэһэн ажалыемнай үргэдхэжэ байха үүргэтэй уулзалга болобо. Үрэ дүнгыншье үндэр хэмжээндэ хүрэхэ байха гэжэ онсолхо байнаб. Энэ талаар ерээдүй сагай хараа бодолнууд тодорхойлогдожо, түсэбүүднэй элирхэй боложо үгэбэ гэжэ тэмдэглэхээр. Жэшээлжэ хэлэхэдэ, “Бумбардай” гэжэ монгол мультфильм дээрэ эдэбхитэй ажаллажа байһан Н. Эрдэнэбаяртай дүтэ танилсажа, япон уластай хамта хэжэ байһан ажалтайнь танилсаха арга олдоод, энэ мультфильм буряад хэлэн дээрэ оршуулжа, харагшадтамнай дурадхаха тухай хэлсээбди. Буряад хэлэнэймнай орёохон байдалда ороод байхада, дороһоо өөдэ ургажа ябаһан улаан бургааһадтамнай түрэлхи хэлэеэ шдалха хэрэгтэнь аша туһатай байха гэжэ найдагдана.

КОРР. Доржо Норбосампилович, та Монгол уласай соёлой элшын ажал Ород гүрэндэ 2015 онһоо эхилээд эрхилһэн байнат. Энэ хугасаада ямар ажалнууд хэгдээ гээшэб гэжэ тобшохоноор хөөрэжэ үгыт.

Д. С. Хуса Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай драмын эрдэмэй (академическэ) театрта директорэй тушаалда ажаллажа байха үедөө Монгол оронтой харилсаагаа улам үргэдхэхэ гэһэн зорилготой ажалаа эрхилдэг байгааб. Энээнһээ уламжалан, соёл урлалай талаар Монгол орондо ажал эрхилжэ байһан зонтой хоорондоо нарин харилсаа тогтоохо хэрэгтэ нэгэл һанал бодолтой байһанаа мэдэрээ бэлэйб. Илангаяа, Монгол Уласай драмын эрдэмэй театрай болон Монголой Урлалай ажалай холбооной хүтэлбэрилэгшэдтэй хамта олон удаа Монгол туургата арадуудай театрнуудай фестивальнуудые үнгэргөөбди, жэл бүри шахуу соёл урлалай талаар үнгэргэдэжэ байдаг хэмжээ ябуулгануудта хабаадалсадаг, уулзадаг, өөрынгөө талаһаа али болохо дурадхал, туһаламжа үзүүлдэг һэмди. Эдэ бүгэдэ Монгол оронтой ехэ дүтэ харилсаатай болохо арга боломжо намда олгоһон юм. Тэрээнһээ гадуур, монгол зохёолшодой: С. Эрдэни, Б. Нимаа, Ж. Пурэв, О. Цэндсүрэн, С. Намсарайн, Маам болон бусадай бэшэһэн зохёолнууд аргагүй ехээр минии анхарал татаһан юм. Илангаяа Сэнгын Эрдэниин зохёолнууд: “Хойто наһандаа уулзахабди”, “Занабазар”, “Амидаралай тойрог” гэһэн романуудынь, “Хүхэ хулгана жэл”, “Сэрүүн дуганай мүхэл” гэжэ туужанууд болон олон тоото рассказуудыень ехэтэ һонирхожо уншаа һэм. Энэ мэтээр монголой түүхэ, соёл урлал дээрэһээ уламжалан монгол хүнэй амидаралтай дүтэ танилсаха арга боломжотой болоо һэм. Дээрэ нэрлэгдэһэн зарим зохёолшодой зохёолнуудые буряад хэлэндэ оршуулжа, тайзанай хэлэндэ оруулһан байнаб. Мүнөөшье оршуулгын ажал орхигдоогүйл даа.

2015 ондо Улаан-Үдэ хотодомнай оршодог Монголой консулай газарай юрэнхы консулай урилга, дэмжэлгээр соёлой элшын ажал хэжэ эхилээ һэм. Энэ гурбан жэлэй хугасаада хэһэн ажалайнгаа гол түдыень тоолохо болоо һаа, 2015 оной намар Монголой урлалай ажалай холбооной дарга Б. Тунгалаг, Ородой Урлалай ажалай холбооной (СТД) түрүүлэгшэ А. Калягин хоёрто хоорондоо аша үрэтэй харилсаатай байхынь тулада хэлсээ баталуулаа бэлэйб. Энэ тон ехэ удха шанартай харилсаанай үүдэ нээгээ һэмди. Энэ хэрэгтэ Ород театрай захирал П. Г. Степанов туһа үзүүлээ. Баян-Хонгор аймагай “Тэмүүжэн” театрые Эрхүү хотодо үнгэргэгдэдэг олон улсын театрай фестивальда А. Вампиловай “Ууган хүбүүн” гэжэ зүжэгтэйгөөрнь оруулааб, Брянск хотын театрай зүжэгшэд Монголдо үнгэргэгдэдэг “Гэгээн муза” гэжэ фестивальда хабаадаа, “Алтан баг” (Золотая маска) фестивалиин жюридэ һуудаг, театр шэнжэлэгшэ Т. Н. Тихоновецые энэ “Гэгээн муза” фестивалиин жюридэ һуулгааб. Татьяна Николаевна монгол театрай зүжэгүүдые хаража, һанамжаараа хубаалдахадаа, ямар хэмжээндэ ажалаа зохёожо байһан тухайнь туһа ехэтэй, тодорхой элидхэл хэжэ, зүбшэл-заабари үгэхэһөө гадна, мүнөө үе сагта дэлхэйн театрнууд ямар хараа шугам, шэглэл баримталжа ажалаа зохёоноб гэжэ дэлгэрэнгыгээр хөөрэжэ үгэһэн юм. Монгол уласай зунай Наадан үргэн хэмжээндэ үнгэргэгдэдэг гэжэ мэдэнэбди. Энэ нааданда Тывагай, Усть-Ордагай, Агын, “Байгал” театрай хатаршадые оруулһан байнаб. Үбэр Байгалай хизаарай Шэтэ хотын драмын театр энэ үнгэрэгшэ хабар Улаан-Баатар хотодо гастроль үнгэргэбэ. Энэ театр Монголой Дунда-Губиин, Түб аймагай театрнуудтай харилсажа байха удха шанартай хэлсээ баталһан байна, гэхэ мэтээр томошолжо тоолохо болоо һаа, ажалнууд хэгдэһэн лэ даа.

КОРР. Һүүлшын асуудал. Оршуулгануудые хэһэн зандааб гэнэт. Мүнөө ямар зохёол буряад хэлэндэ оруулжа байнабта?

Д. С. Сэнгын Эрдэниин “Занабазар” гэжэ түрүүшын Богдо гэгээн тухай түүхэтэ роман буряадшалжа байнаб. Бүри олон жэлэй саана энэ гайхамшагта бэлигтэй зохёолшоной үхибүүдэйнь дурадхалаар зүбшөөлөө үгэһэн, зүбшөөлыень абаһан байнаб даа. Монгол туургата зоной түрүүшын Богдо гэгээнэй хуби заяан тухай, тэрэнэй хүсэл, эрмэлзэл, хүн шанар тухай уран зохёолшо С. Эрдэнэ аргагүй һонирхолтойгоор бэшэһэн гэжэ уран зохёол шэнжэлэгшэд тэмдэглэһэн байдаг. Энэ зохёолтой буряадаймнай уншагшад танилсажа, сэдьхэлээ баяжуулха бэзэ гэжэ найдаһан дээрэһээ энэ гайхамшагта зохёол оршуулха гэжэ шиидэгдээ. Сэдьхэлнэй баян байбал, үндэһэн хэлэн тээшээ ухаан бодолоороо таталдажа, олоной олигтой гэдэгтэл, хамтын хүсөөр буряад хэлэеэ өөдэнь үргэхын тулада эршэмтэй һэдэлгэ гаргахабди гэжэ найданаб. Залиржа байһан гал тойрожо һууһан зоной, гал дээрээ хуурай мүшэр нэмээд, дүлэ бадаргажа, гэрэл гаргаһандал...

КОРР. Доржо Норбосампилович, хоёр орониие соёл урлалай талаар холбожо, ехэ ажал ябуулжа байдаг хүн байнат. Энэ ажалдатнай үндэр амжалта хүсэжэ, уран зохёолой, оршуулгын талаар хэжэ байһан ажал хэрэгүүдтнай бүтэмжэтэй байг лэ гэжэ үреэнэб!

Д. С. Баярлаа!

28.09.2018 Автор: Галина Базаржапова-Дашеева хөөрэлдэбэ