Этот сайт использует «cookies» и получает данные о вашем ip-адресе - узнать подробнее.
Если вы не согласны со сбором данных немедленно покиньте сайт.

«Буряад хүнэй юртэмсэ»


Арадай уран бэлигэй уласай түбэй шэнэ проект

Арадай уран бэлигэй уласай түбтэ «Буряад хүнэй юртэмсэ» гэһэн нэрэтэй наадан мартын 22 үнгэргэгдэбэ. Энэ нааданда Багшанарай колледжын оюутадай арадай аман зохёолой бүлгэм «Уянга» (хүтэлбэрилэгшэнь Буряад Уласай габьяата зүжэгшэн Соёлма Цыреновна Чимитова), Зүүн Сибириин гүрэнэй соёлой дээдэ һургуулиин оюутадай арадай аман зохёолой бүлгэм «Yльгэр» (хүтэлбэрилэгшэнь тус һургуулиин багша Соелма Цыдыповна Маншеева) хабаадаа. Тиихэдэ гол харагшад – Уласай һургалгын түбэй шабинар болон тэдэнэй гэртэхин гээд эндэ сугларба. 

Энэ түбэй Арадай аман зохёолой бүлгэм «Наран-Гоохон» олон харагшадай урда «Шүлэн» гэжэ нэрэтэй ёһо заншал харуулба. Тус бүлгэмэй хүтэлбэрилэгшэ Мария Антоновна Ербахаева, Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, энэ ёһо заншал тухай хөөрэжэ үгэбэ: «Манай бүлгэмэйхид энэ зүжэглэмэл найруулгые нёдондо «Алтарганаяа угтуулан» гэһэн уласай наадан-урилдаанда бэлдээ һэмди. Эхирид-Булагадай аймагай Шихей һууринай буряадуудай үхибүүнэй тоонто арюулгын, нэрэ үгэлгын болон үлгыдэ оруулгын ёһо гуримууд найруулан харуулагдаа. Энэ нютагай зон эдэ бүгэдэ заншалнуудые шүлэн гээд нэрлэдэг юм. Харин үхибүүнэй хойтые туулмаг соо хээд, тусхай ёһо гуримаар газарта булахые тоонто мантаха гээд хэлэдэг. Юһэн һара соо үхибүүнэй гэр болоһон хойтые газарта булахадаа, үхибүүнэй сүлдын энэ дэлхэй дээрэ мүндэлжэ, элинсэг хулинсаг эсэгэнэрэйнгээ газартай холбоотой болоһыень гэршэлнэ гээшэ ааб даа. Тоонто мантахадаа, ада шүдхэрһөө зайсуулхын тулада, хоёр хуһан шэртэнхэй хэрээслээд хэдэг. Тиигээд сог хэгдэхэ: дүлэ татажа, муу юумэ саашалуулха. Орооһондол адли олон болог гээд, орооһо хэдэг, мүнгэндэл мүнхэ, баян болог гээд, мүнгэ табидаг. Хуһан модондол намаалжа ябаг гээд, хуһан шэртэнхэй хэдэг. Муу юумэн ойронь орохогүйн тулада, хадхуур ногоо хэжэ, хатуу шанга үхибүүн байгуужаг гээд, архи турьядаг юмэл даа. Yхибүү үлгыдэ оруулха гээшэ баһал өөрын ехэ удха шанартай. Нарай үхибүүн эхынгээ умайһаа гаража, юһэн һарада ажамидарһан хойно-гэрһээ һалажа, үендөө хүрэтэрөө байрлаха үлгы-гэртэй болобо гээшэ. Иигэжэ баруун буряадуудай энэ һайхан заншал тайзан дээрэ һэргээжэ, олон зондо харуулжа, илангаяа эндэ сугларһан залуушуулда, үхибүүдтэ харуулжа, танилсуулжа байхадаа, манай ажал дэмы бэшэ, хэрэгтэй юм байна гэжэ омогорхонобди».
Энэ түбэй ажалшан, буряад аман зохёолой таһагай гол специалист Дарима Дашиевагай мэдээсэһээр, энэ наадан түбэй ехэхэн проект болоно. 2018 ондо Арадай уран бэлигэй түбэй редактор Баирма Цыденова «Буряад хүнэй юртэмсэ: нялха нарай үеын ёһо гуримууд» гэһэн ном согсолборилжо гаргаа. Тиихэдээ эндэ Ород, Хитад, Монгол гүрэнүүдтэ ажаһуудаг буряадуудай хори гаран нарай үедэ хабаатай ёһо заншалнуудай зүжэглэмэл найруулганууд эрдэмтэ тайлбаринуудтайгаар энэ номдо оруулагдаа. Буряад Уласай номой сангуудта 500 хэһэг ном тараагдаа юм. Энэ ном олондо һайшаагдажа, «Алтаргана – 2018» гэһэн уласхоорондын нааданда» лауреадай нэрэдэ хүртөө, 2018 оной «Буряад Уласай номой салондо» буряад хэлэн дээрэ эрхим ном гэжэ илалта туйлаа. Мүнөө манай түб энэ ном хэблэжэ, олондо тарааһанай удаа, хоёрдохи шатын ажал ябуулжа эхилбэбди. Тус номдо ороһон ёһо заншалнуудые тайзан дээрэ табиха, тиихэдээ фильм буулгажа, интернедтэ тараажа, олон зондо харуулха гэжэ хараалаад, энэ наада түрүүшын фестиваль эмхидхэбэбди. Энэ жэлэй туршада энэ ажал ябуулагдаха гэжэ харааланхайбди».
Эндэ сугларһан зон тон анхаралтайгаар наада хараба. Оюутадай бүлгэмэйхид ирагуу дуунуудаа хангюурдажа, харагшадые баярлуулба. Эгээл жаахан харагшад тон дуратайгаар «Тарбагад болон ангуушад» гэһэн буряад хүүгэдэй нааданда хабаадаа.

26.03.2019 Автор: Информационно-издательский отдел РЦНТ Бурятия