Этот сайт использует «cookies» и получает данные о вашем ip-адресе - узнать подробнее.
Если вы не согласны со сбором данных, немедленно покиньте сайт.

«Кармен» Монголой дууриин театрай тайзан дээрэ


Манай Монгол орондо байха үедэ, марта һарын 23-да, оперо болон баледэй театрай тайзан дээрэ агууехэ композитор  Дж. Бизен “Кармен” оперын премьерэ боложо, хараха, шагнаха хубитай байбабди.

Энэ премьерэ Монголой оперо болон баледэй театрай байгуулагдаһаар 50 жэлэй ойн баярта зорюулагдаба. Энэ зүжэгтэ Буряад оронһоомнай уг гарбалтай, Буряадаймнай оперо болон баледэй театрта амжалтатай ажаллажа ябадаг дуушан, Буряадай арадай артист Баяр Цыремпилович Цыденжаповай басаган Монголой оперо болон баледэй театрай бэлигтэй дуушан  Арюуна Цыденжапова гол парти болохо Карменэй дүрые эрхимээр бэелүүлжэ, харагшад болон шэнжэлэгшэдэй магтаал, хайрада хүртэбэ гээшэ. Зүжэгэй түгэсхэлдэ Карменэй дүрэ байгуулһан Арюуна Цыденжаповае харагшад хүл дээрээ бодожо, нэрьемэ халуун альга ташалгаар угтан абажа, дэмбэрэлтэй һайхан үйлэ хэрэг театрай заал соо түхөөжэ, харагшадай сэдьхэл зүрхэн хүлгэбэ, хүхибэ. Басаганайнгаа дуулахые хараха, шагнаха гэжэ Улаан-Үдэһөө Улаан-Баатар зорюута ошоһон Баяр, Дарима Цыденжаповтан  басаганайнгаа үндэр амжалтаар бахархан баяралаха буянтай байба. Зүжэгэй түгэсхэлдэ тус театрай Уран һайханай талаар хүтэлбэрилэгшэ, Монгол уласай арадай зүжэгшэн А. Дашпэлжээ иигэжэ тэмдэглэбэ: “Арюуна манай театрта табан жэл хүдэлжэ ябана. Энэ хугасаада бэлиг шадабаряараа монгол харагшадта мэдээжэ болонхой юм. Эдэ жэлнүүдтэ Штраусай “Летучая мышь” зүжэгтэ Орловксийн, Шаравай “Чингис хаан” зүжэгтэ Сахатай хатанай, Чайковскийн “Евгений Онегин”  зүжэгтэ Ольгын дүрэ болон бусад мэдээжэ оперонуудай партинуудые амжалтатайгаар дуулаба.  Тэрээнһээ гадуур дуушадай олон улсын конкурснуудта хабаадажа, түрүү һууринуудые эзэлжэ, бэлигээ гэршэлнэ. Гайхамшагта хүгжэм зохёогшо Дж. Бизен “Кармен” оперодо,  манай театрай түүхэдэ, зургаан бэлигтэй дуушад Карменэй гол дүрын парти гүйсэдхэһэн, тоглоһон байдаг юм.  Мүнөөдэр Монголой оперо болон баледэй театрай тайзан дээрэһээ анха түрүүшынхиеэ Карменэй парти франци хэлэн дээрэ манай театрай бэлигтэй гол дуушан Арюуна амжалтатайгаар зэдэлүүлжэ, олоной магтаалда хүртэһэн ушар, бүхы дээрээ, манай театрай коллективай ехэ амжалта гэжэ тоолохо байнаб. Мүн, энэ “Кармен” гэжэ оперыемнай  Америкын холбоото штадуута ажаһуудаг Стэнфордын Ехэ һургуулиин профессор, дирижер Жин Дон Цай манай урилгаар ерэжэ хүтэлбэрилһэндэнь баяртай байнабди.  Театраймнай түсэбүүд ехэ байна. Май һарын тэнгээр театрайнгаа байгуулагдаһаар табин жэлэй ойн баяр тэмдэглэхэ гэжэ бэлэдхэлэй ехэ ажал ябуулжа байнабди. Буряад оронһоо түлөөлэгшэд ерэхэ бэзэ гэжэ найданабди”.


Тиихэдэ, түрэл театрайнгаа тайзан дээрэ “Карменэй” дүрые олон жэлдэ бэелүүлжэ ябаһан, бэлигтэй дуушан, Монгол уласай арадай зүжэгшэн Аюрзанын Долгортой уулзажа, һанамжыень шагнабабди. Тэрэ иигэжэ хэлэбэ: ”Би дэлхэйдэ мэдээжэ  энэ орёо дүрын парти  1988 онһоо түрэл театрайнгаа тайзан дээрэ дуулажа эхилһэн хүмби.  Мүнөөдэр энэ зүжэг хаража һуухадаа ехэ баярлажа харабаб. Ехэ һайхан зүжэг болобо.  Мүнөө үеын залуу дуушан Арюунын хоолой ехэ минии һанаанда таарадаг юм. “Ши заабол Карменэй парти гүйсэдхэ еһотойш, шамда ехэ таараха” – гэжэ Арюунада хэлэһэн хүм. Мүнөөдэр манай театрай түүхэдэ ехэ һайхан үйлэ хэрэг боложо,  Карменэй дүрэ франци хэлэн дээрэ Арюуна ехэ һайханаар тогложо, дуулаба. Би саашадаашье бэлигтэй залуу дуушан Арюунада үндэр амжалтануудые хүсэхэ байнаб. Энэ дүрэеэ улам бүри мүлижэ, бүри үндэр хэмжээндэ гаргаха бэзэ гэжэ Арюунада  захиха, найдаха байнаб. Юундэб гэхэдэ, энэ Кармен гэжэ юртэмсэдэ суутай партиие тоглохо хэрэг хадаа “Дуушанай ехэ жаргал, аза талаан” – гэжэ тоологдодог юм. Кармен Арюунын лэ тоглохо дүрэ гэжэ зүрхөөрөө мэдэржэ ябаһан байгааб” – гэжэ, бэлигтэй дуушан А. Долгор бахарахан мэдүүлбэ.   


Монгол уласай арадай зүжэгшэн А. Долгорой захяа, найдабрииень Арюуна бэелүүлжэ, нютагаймнай басаган Дж. Бизеэн “Карменэй” дүрые  мүлижэ, улам һайхан, һүр ехэтэй дүрэ болгожо, арадайнгаа нэрые дэлхэй дүүрэн суурхуулха бэзэ  гэһэн найдал түрэнэ. Анхан Ленинград хотын консерватори дүүргэһэн, Монгол уласай искусствын габьяата ажал ябуулагша Д. Дашамаатай уулзажа хөөрэлдэһэн байнабди. Дашама багша Монгол ороной олон бэлигтэй дуушадые хүмүүжүүлһэн намтартай. Тэдэнэй нэгэн Буряадай арадай артист Намхайн Мөнхзул Буряадай оперо болон баледэй театрай тайзаниие шэмэглэжэ ябана. Дашама багша Арюуные оперын дуушанай орёо нюусануудтай дүрбэн жэлэй хугасаада танилсуулжа ябаһан юм. Тэрэ мүнөө иигэжэ хэлэбэ: “Арюуна гэжэ минии шаби басаган гээшэ. Улаан-Үдын П. Чайковскийн нэрэмжэтэ хүгжэмэй училище дүүргээд, Улаан-Баатар ерэжэ, Соёл урлагын академидэ минии класста дүрбэн жэл һуража дүүргээд, Монголой оперо болон баледэй театрта солистаар хүдэлжэ байна. Мүнөөдэр Америкаһаа ерэһэн дирижертой дуулажа байна. Энэ ехэ бэлигтэй дирижер, тиихэдэ манай Арюуна эхэ хэлэн дээрэнь, франци  хэлэн дээрэ, Карменэй дүрые гансаараа дуулажа байна. Бэшэ дуушаднай монгол хэлэн дээрэ дууланад. Ехэ зохидхоноор, ехэ һайханаар дуулажа байна гэжэ һананаб. Карменэй дүрэ ехэ хүндэ дүрэ ха юм даа. Һайханаар дуулахаһаа гадуур, хатархадаа бэрхэ, уян нугархай байха зэргэтэй. Басаганайнгаа иимэ һайханаар дуулажа байхада ехэ баяртай байнаб” – гэжэ, багша хүн шабиингаа амжалтаар омгорхожо хэлэбэ. Бэшэ ондоо яахаб даа, шабиин амжалта – багшын амжалта болоно ха юм. Зүжэгэй һүүлдэ тайзан дээрэ гаража, Арюунада баглаа сэсэг барюулжа амаршалхадамнай: “Һайн бэлэйт даа! Минии эгээл жаргалтай үдэрнүүдэймни нэгэн – мүнөөдэр болобо! Би эжы абадаа, Буряад орон нютагтаа баярые хүргэнэб! Би жаргалтайб!” – гэжэ, баярай нулимсаар дүүрэн халиһан нюдөөр хаража, сэдьхэлээ хүдэлгэн хэлээ һэн. Монголой театрай тайзан дээрэ   “Кармениие”  олон зоной  тойронхой,  амжалтаарнь халуунаар амаршалжа байхада, Хэбэд номхон Хэжэнгэ нютагай хүбүүн, Арюунын эсэгэ  Баяр Цыремпилович Цыденжаповай омгорхолоор дүүрэһэн нюдэн дээрэнь баярай нулимсын ялалзаха тайзанай хурса гэрэлдэ элихэнээр үзэгдөө бэлэй. Буряадай арадай дуушан басаганайнгаа угаа залгажа дуушан болоод, эсэгынгээ нэрэ нэрэлүүлжэ,  Монгол ороной тайзан дээрэ үндэр амжалта туйлажа байхадань омгорхонгүй яахаб даа. Энэмнай еһотойл эсэгын омгорхол! Монгол ороной оперо болон баледэй театрай гол дуушан Буряад ороноо ерэжэ, арад түмэнэйнгөө урда  һайхан хоолойгоороо ханхинаса дуулажа,  арадайнгаа һүр һүлдэ үргэхэ бэзэ гэжэ найдаад: “Арюунын хии морин дээгүүр хиисэжэ, одо заяаниинь үндэр ябахань болтогой! – гэжэ, үреэхэ дуран хүрэнэ.

 

22.04.2013 Автор: Доржо Сультимов, Россиин габьяата, Буряадай арадай артист «Буряад үнэн»; hонинhоо абтаба