”Алтаргана” наадан июлиин 1-һээ ажалаа эхилхэ. Зүгөөр июниин 29-30-най үдэрнүүдтэ фестивальда хабаадагшад ерэхэ. Эдэ бэлэдхэлэй үдэрнүүдтэ “Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэл” гэһэн регион хоорондохи ниитэ хүдэлөөнэй съезд үнгэрхэ юм.
Июлиин 29-һөө “Алтарганын” штаб Буряадай гүрэнэй филармониин байшанда ажаллажа эхилхэ. Эндэ хабаадагшад бүридхэгдэхэ, туһатай мэдээсэлнүүдые абаха, мүн харалганда хаабадаха бүлгэмүүдэй жээрэб таталга үнгэрхэ, жюриин гэшүүдэй зүблөөн эмхидхэгдэхэ.
Буряад Уласай Үндэһэтэнэй номой сангай байшанда мэдээсэлэй пресс-албан нээгдэхэ. Эндэ алишье газарһаа ерэһэн сурбалжалагшад хэрэгтэй мэдээсэл, туһаламжа абаха аргатай.
Эдэл үдэрнүүдтэ ФСК-гай дэргэдэхи талмай дээрэ һэеы гэрнүүд табигдаха.
Зохёохы шэглэлэй 14 харалганууд хоёр үдэрэй туршада үнгэргэгдэхэ. Эдэ мүрысөөнүүд ФСК-гай тамирай бүридхэлдэ, Оперо болон баледэй театрта, Ород, Буряад драмын театрнуудта, номой санда, “Пионер”, “Феникс” гэһэн соёлой түбтэ, Соведүүдэй талмай дээрэ гээд үнгэрхэ юм. Июлиин 1-дэ шэлэлгын шата, 2-ой үдэр-түгэсхэлэй шата үнгэргэгдэхэ.
Энэл үдэр һэеы гэрнүүдэй харалган эмхидхэгдэхэ. Хоёр үдэрэй туршада бүхы хабаадагшадай харилсаанай түб эндэл болохо юм.
Бүгэдэ буряадуудай “Алтаргана-2016” ехэ нааданай нээлгэнэй баяр ёһолол Буряад Уласай түб стадион дээрэ июлиин 1-дэ 19 сагта үнгэрхэ. Гурбан часай хугасаагай хэмжээндэ бүхы хабаадагшад парад- жагсаалда өөһэдынгөө угай ураа тугуудаа харуулжа гараха. Хабаадагша газарнуудай хүтэлбэрилэгшэд амаршалгын баярай үгэнүүдые хэлэхэ, ялас гэмэ концерт-наадан дэлгэгдэхэ. Бүхыдөө энэ хэмжээндэ мэргэжэлтэ болон һайн дуранай бүлгэмүүдэй хоёр мянгаад артистнар, хатарай ехэ үзэмжэ, үхибүүдэй хоор болон буряад-монгол угсаатанай “одото” дуушад, артистнар хабаадуулагдаха. Энэ гол хэмжээндэ буряад угсаатанай заншалта соёлдоо хайхарамжатай хамгаалга, тусхай энхэргэн хандаса тэмдэглэгдэхэ. Энэ талмай руу биледээр оруулагдаха, зүгөөр, томо хэмжээндэ орожо шадаагүй зондо Соведүүдэй талмай дээрэ түлбэри тоглолто-наада дэлгэгдэхээр хараалагдана.
- Буряад угсаатанай иимэ үргэн дэлисэтэй хэмжээн ганса мүрысөөнэй хэмжээгүй элдэб наада, тоглолто - харалганууд үнгэржэл байха ёһотой. Үргэн ниитэ зондо болон хари гүрэнэй айлшадта мүнөө үеын буряад арадай үндэр мэргэжэлтэ соёл искусствын хүгжэлтэ, арга боломжо харуулхабди, - гэжэ Тимур Цыбиков тэмдэглээ.
“Алтаргана” нааданай шугамаар Цыренжаб Сампиловай нэрэмжэтэ Уран һайханай музейн дэргэдэ “Азиин сэдьхэл” гэһэн уран зурагай, скульптура, уран гартанай үргэн үзэмжэдэ Даши Намдаковой, Зоригто Доржиевай, Эрхүү хотын Виктор Бронштейнын ажалнууд дэлгэгдэхэ. Эндэ Даша Намдаковой “Алтаргана” гэһэн бүтээл табигдаха. Июлиин 2 - ой үдэшын 20 сагһаа Соведүүдэй талмай дээрэ Маркиан Фроловой «Энхэ-Булад Баатар» гэһэн оперо Олег Юмовэй найруулгаар табигдаха. Энэ гол талмай дээрэ тодхоогдоһон тайзан гурбан үдэрэй туршада ажаллаха. Тэрээн дээрэ Буряад Уласай аймагуудһаа болон бусад газарнуудһаа ерэһэн зохёохы бүлгэмүүд сүлөө талмай хэрэглэн, өөһэдынгөө бэлиг шадабарияа харуулха аргатай. Гэхэ зуура Орешковэй нэрэмжэтэ болон Юбилейнэ паркын талмайнууд дээрэ баһал хэдэн нааданууд дэлгэгдэхэ. Соёлой сайд эдэ талмайнуудта абяанай түхеэрэлгэ, харагшадай һандали түхеэрхыень Улаан-Үдэ хотын захиргаанда хандаба.
Нээмэл талмайнууд дээрэ буряад арадай үндэһэн эдеэ хоолой, үндэһэн хубсаһанай, бүһэ яагаад бүһэлхэб, малгай ямар янзаар үмдэхэб, буряадаар үһэ хайшан гээд гүрэхэб, мориной эмээл, ташуур, уялаа гэхэ мэтэ дүршэлэй һуралсал- мастер-класс харуулагдаха.
“Алтарганын” гурбадахи үдэр һэеы гэрнүүд задалагдаха, эд бараагаа нүүжэ абаашаха. Тэрэл үдэрэй үдэшын 19 сагта үнөөхил Түб стадион дээрэ баяр ёһололой оршон байдалда “Алтаргана” нааданай түгэсхэл үнгэрхэ.
Гурбан часай хугасаада элдэб харалгануудта хабаадаһан илагшад ёһологдохо, һүлдэ тэмдэг - туг удаадахи эмхидхэлэй газар руу дамжуулагдаха, амаршалганууд, баярай үгэнүүд зэдэлхэ. Эндэ баһал хоёр мянгаад артистнар хабаадуулагдаха. Гол стадион руу орожо шадаагүй зоной анхаралда Соведүүдэй талмай дээрэ иимэ наадан дэлгэгдэхэ. Уласхоорондын Бүгэдэ буряадуудай “Алтаргана” наадамнай июлиин 4-эй үдэр түгэсэжэ, айлшаднай гэртээ мордохо юм. ALTARGANA.INFO гэһэн сахим сүлжээ холбоондо ажаллажа эхилэнхэй. Эндэ ерэхэ нааданай болон үнгэрһэн жэлнүүдэй түүхэдэ ороһон нааданууд тухай бүхы мэдээсэлнүүд табигдана.
- Февраль һарада бидэ Буряад Уласай аяншалгын түбүүдтэй зүблөө үнгэргөө һэмди. Монгол, Хитад гүрэнүүдһээ ерэһэн айлшадай бэлэхэнээр хилэ дабажа гарахын тула аяншалгын тусхай харгынуудые ашаглахыень дурадхаа һэмди, - гэжэ Тимур Гомбожапович мэдээсэбэ.
Илангаяа июниин 29-30-һаа июлиин 4-5 –най үдэрнүүдтэ хилэ түргэн мүрөөр гарахада, хэсүү байжа магад. Гэхэтэй хамта Байгал далай руу аяншалга, аймагуудаймнай нангин үзэмжэнүүдые үзэхын тула аяншалгын тур-харгы-зам бэлдэхыень дурадхагдаһан байна.
- Манай һанахада, зарим бүлэг айлшад “Алтарганын” урда тээ ерээд, амаржа үрдеэд, нааданда хабаадаад, һүүлдэнь аймагууд руу аяншалаад бусабалнь, һайн байгаа, - гэжэ сайд һанамжалба.
Мүн сайдай тэмдэглэһээр, “Алтаргана” ехэ наадан манай Буряад орон руу аяншалагшадые нэбтэрүүлхын ехэ үйлэ ябадал болохоор ха юм. Тиигэжэ манай орон руу аяншалга хүгжөөлгэдэ һайн нүлөө оруулхал ёһотой.
Бүхыдөө энэ мүнөө жэлэй “Алтаргана” нааданда арбаад мянган зон хабаадахаар хараалагдана.
- Тиимэһээ айлшадые угтан абаха, түбхинүүлхэ зочид буудалнууд, ниитэ хоолой газарнууд, мүн ажаһуугшадай талаһаа хүндэтэй, тэсэмгэй, урин хандаса хэрэгтэй. Мүнөө харахада, зарим эмхинүүд монгол хэлэн дээрэ соносхолнуудые бэшэдэг болоод байна,- гэжэ Тимур Цыбиков онсолбо.
Эмхидхэлэй хорооной урда гол хабаадагшадые байраар хангалгын асуудал тобойно, бүхыдөө хоёр мянгаад зониие байлгаха һууринууд хэрэгтэй болохо.
Эндэ гол түлэб эдеэ хоолоор, унаагаар хангалгын асуудалнууд шиидхэгдэхэ шухала. Энээнэй түлөө “Алтаргана-2016” гэһэн маршрудаар тусхай унаануудые табиха тухай һанамжалагдаба.
Буряад Уласай Толгойлогшо бүхы яаман албангуудай ажал ябуулга нэгэдүүлхэ, эршэдүүлхэ тухай тэмдэглээд, тусхай даабаринуудые даалгаһан байха юм.
Эндэ хилын, тамуужанай албангуудые “Алтаргана” нааданда хаабадагшадта туһалхыень уряалба. Спонсор, мүнгэн туһаламжа олгуулха аргатай эмхи, үмсын эрхилэгшэдэй анхарал татуулхын тула бэшэгүүд эльгээгдэхэ.
- “Алтаргана” наадан өөрынгөө гарза хаажа шадаха гэжэ тоолонобди. Гаргашалагдаһан нэгэ солхооб гурбан солхооб һөөргэнь бусааха аргатай. Фестиваль хадаа экономикын талаар үндэр хэмжээнэй байха ёһотой. Бүхы зондо манай Буряад Улас хадаа буряад арадуудай ухаан бодолгын (политикын), үндэһэтэнэй нэгэдэлэй найдамтай дэбисхэр гэжэ харуулха болонобди, - гэжэ соёлой сайд тэмдэглээ.
