Монголой суута дуушан Цэвэгжавын Пүрэвдорж гүрэн түрынгөө соёл урлалай hалбарида анха түрүүн Хүдэлмэриин Баатар гэhэн нэрэ солодо хүртэhэн хүн юм. Арадай артист, Гүрэнэй шангай лауреат Цэвэгжавын Пүрэвдорж уг удамаараа Яруунын аймагай Улхасаа нютагай байһан хүн байгаа. Мэндэ ябахадаа, эсэгынгээ тоонто эрьен ерэжэ, түрэл гаралтаяа уулзадаг заншалтай байһан юм. Тиимэhээ мүнөө дуушанай түрэлэйхид энэ заншалыень алдангүй, зунай зулгы хаhада мүн лэ үбгэ эсэгынгээ нютаг эрьен ерээ. Пүрэвдоржын басаган Энхтайбан, дуушанай ахын басаган Сэсэгээ гэгшэд Нарһата ерэжэ, аймагай музейдэ бэлэг баряа, уулзалга үнэргөө. Тиин Нарhата нютагта Цыренжап Сампиловай нэрэмжэтэ музей соо ерээдүйн сагта Монгол уласай Хүдэлмэриин Баатар, арадай зүжэгшэн, профессор Цэвэгжавын Пүрэвдорждо зорюулагдаhан үзэсхэлэн нээгдэхээр хараалагдаба.
Энэ уулзалга баярай дулаахан оршондо үнгэрөө. Аймагай ажаhуугшад, тэрэ тоодо Улхасаа нютагайхид, түрэлэй зон сугларжа, Пүрэвдорж ахатан тухай дурсалгануудаараа хубаалдаа. Музейн ехэ заал соо Пүрэвдорж гуайда зорюулагдаhан фотозурагууд табигдаа, баримтата фильм хүн зоной анхарал ехээр татаа. Суута дуушан тухай экспозици зохёон табихадаа, олон номууд, журналнууд соо бэшэгдэhэн Пурэвдорж тухай дурсалгануудые дурадхаhан байнабди гээд музейн директор Дарицу Жамсуева тэмдэглэбэ.
Цыренжап Сампиловай музейдэ Энхтайбан басаганиинь эсэгынгээ тоглолтодоо үмдэдэг байһан фрак бэлэглээ, хүрин дэгэлыень дамжуулаа. Бэеэр үндэр (хоёр метр шахуу), томо, үргэн сээжэтэй суутай дуушанай хубсаhанииншье hүрөөтэйгөөр харагдана гээд ажагламаар. Пүрэвдоржын дүтын түрэл болохо, улас түрын арадай уран бэлигэй түбэй юрэнхылэгшэ Надежда Донсороновагай хэлэhээр, түрэлэйхидэйнь туhаламжа энэ бэлэгээр дүүрэхэ бэшэ, саашадаашье хани харилсаан үргэлжэлжэ байха юм ха.
Цэвэгжавын Пурэвдорж 1929 ондо Монголой Хэнтэйн аймагай Дадал hомондо түрэhэн, урда тээнь, тэрэ үеын хүлгөөтэ сагта, аба эжынь гэр бүлөөрөө Яруунаhаа гаража ошоhон байна. 1937 ондо эсэгынгээ мүрдэлгэдэ хабаадуулагдажа түрмэдэ ороходо, эжытэеэ Улаанбаатар нүүhэн байдаг. Үри hадаhадынь Буряад орондо, Монголдошье ажамидардаг, урданай зоной хэлэһээр, дууша угаараа солотой байhан гээд Улхасаа нютагай номой сангые даагша Гарма-Ханда Ринчинова хөөрэнэ.
Юрэнхыдөө ажабайдалдаа Пүрэвдорж ахай номгон даруу, үсөөн үгэтэй, дулааханаар миhэлзэн ябадаг хүн hэн гээд Улхасаа нютагтаа түрэhэн, аба эжытэеэ Монгол орон нүүлсэhэн Эрдэни ахынь Сэсэгээ басаган дурсана. 1971 ондо Эрдэни ахынгаа наhа барахада, зургаан үхибүүдыень хүмүүжүүлэлсэн үргэлсөө, орхингүй харалсаа, тиимэhээ бидэ Пүрэвдорж абгаяа «бүдүүн аав» гээд нэрлэдэг байгаабди гэжэ Сэсэгээ дурсан хөөрэбэ…
Алдарта дуушанай зохёохы зам тухай тобшохоноор хэлэбэл, Цэвэгжавын Пурэвдорж 1947 онһоо Монголой театрта ажаллажа эхилээд, дүшэ гаран жэлэй туршада эрхимээр хүдэлжэ, суута дуушан, зүжэгшэ, найруулагша боложо тодороо. 1953 ондо Бухарестдэ дэлхэйн залуушуул болон оюутадай нааданда хабаадажа, Бородиной «Игорь тайжа» зүжэгтэ Кончагай аари гүйсэдхэжэ, амжалтын шагналта хүртэhэн. 1963 ондо Монголой оперын театрай нээлгэдэ табигдаhан Чайковскийн «Евгений Онегин» зүжэгтэ Гремин тайшаагай роль бахархамаар наадаhан, тиин Орос гүрэнэй ехэ театрта уригдажа, энэл роль гүйсэдхэжэ, мэргэжэлтэ хүгжэмшэдэй үндэр сэгнэлтэдэ хүртэhэн, Ази, Европын, Россиин хотонуудаар оло дахин уригдажа, абьяас бэлигээ харуулжа, эхэ оронойнгөө нэрые мандуулhан габьяатай. Монголдоо түрэл театртаа Рахманиновай «Алеко», Лувсаншаравай «Шивээ Хиагт», Мүрдоржын «Жаргал» гэхэ мэтэ олон зүжэгүүдые найруулан табиhан, уран hайханай фильмнүүдтэ наадаhан байха юм. Тиихэдэ Пүрэвдорж 1966 онhоо эхилжэ Чайковскийн нэрэмжэтэ оперын дуушадай дэлхэйдэ мэдээжэ конкурсдо жюрида саг үргэлжэ ажаллажа гараhан хүн гээшэ. Энэ конкурсын жюридэ дэлхэйн эгээл эрхим оперын дуушад, мэргэжэлтэд ородог гуримтай юм.
«Монголдоошье, хари гүрэнүүдэй суута театрнуудташье дуулаhан Цэвэгжавын Пүрэвдорж элдэб абари зантай рольнуудые тайзан дээрэ уранаар, алишье талаhаань хурсаар, абьяас бэлигтэйгээр гаргажа, харуулжа шададаг байhан, хоолойнь гүнзэгы үдхэн үнгөөр, хүсэтэйгөөр зэдэлдэг байгаа», – гээд монголой хүгжэм шэнжэлэгшэ эрдэмтэн Жанчивын дурсалга соо бэшэгдэһэн байна.
Монгол орондо Хүдэлмэриин Баатар Цэвэгжавын Пүрэвдоржын жаса байгуулагданхай, түрэлэйхидынь, мүнөө тиихэдэ нютагай зон хамтаараа ерээдүйн сагта суута дуушанай нэрэ хүндые мүнхэлэн, хамтын байгуулгануудые бэелүүлхэ олон хараа түсэбүүдые табинхай. Тиимэhээ Буряад орондомнай түүхэтэ мүрнүүдэй сараа бэшэг сагай ябасаар мүнхэлэгдэхэ байха.
