Тэрэ гэһээр мүнөөшье болотороо буряад хэлэн дээрэ дамжуулгануудай сагынь яг хизаарлагдаһан, үдэшэ үглөөндөө федеральна радиогой программануудай дунда рекламатай холин хабшуулһан богонихон хэсэгүүд лэ болодог юм. Буряадай гүрэнэй радио телевидени гээшэ үнэн дээрээ россиин телерадиокомпаниин шоо үзүүлдэг холын түрэл шэнги эрхэтэй байгуулга юм. Нютагай радиодо буряад дамжуулганууд ехэдээл һаа сеткын гурбанай нэгэ хуби болодог. Тиихэ зураа сэхэ эфир гэжэ оройдоошье байгаагүй, сагынь отолон хаһагдаһан, хамаг нэбтэрүүлгэнүүд хатуушаг цензура доро, жанрай талаар үгытэйшэг, редакторнуудай уридшалан бэлдэжэ, студи соо буулган агаарта нэбтэрүүлхэ зүйл болодог һэн хойноо үгын ёһото сүлөөе хаһалгын эрхэ нүхэсэлдэ уйтан хубсаһанда ядаһан басаган шэнги байдалда анханһаа ороһон байгаа юм. Харин ФМ-радио гээшэ ондоошог юумэн. Бүхэли үдэртөө (һүниндөөшье) таһалгаряагүй буряад дуу хүгжэм дамжуулхын хоорондо буряад хэлэн дээрэ элдэб мэдээ, һонин, интервью, янза бүриин яряан боложо байха. Сэхэ эфиртэ гаража байдаг радиогой хүгжэлтын заршамууд өөрэшэг хуулитай. Илангаяа хүгжэмэй талаар арга боломжонь хараагүй ехэ. Буряадһаа гадна монгол хүгжэмэй юртэмсын баялигые ашаглаха эрхэ гээ һаа эрхэ, боломжо гээ һаа хизааргүй үргэн боломжо бии болоно. Юуншье гэлдээ һаа, буряад хүгжэм дуун хадаа монгол соёлто хүгжэмэй хуби таһардаһан лэ ха юм даа. Энэ ехэ фонотекэ сооһоо хүгжэм дуу шэлэн дамжуулдаг – хүтэлэгшэ, корреспондент, сурбалжалагша (һураглагша), тэдэ бүгэдые ормоглуулан холбохо ажалтай хүнэй үүргэ ехэ һонин, нүгөө талаһаа харюусалгатай болоно бшуу. Буряадай эстрада, попсагай хүгжэхэ арга боломжо үргэдэнэ, хүгжэмшэд болон һайн дуранай композиторнуудай урда харгы үргэдэхэ жэшээтэй.
Олохон хүнүүдэй олон жэлдэ бөөмэйлһэн хүсэл болохо, олон жэл соо бүтэжэ ядаһан проект Хамба лама Дамба Аюшеевэй туһаар һууриһаа хүдэлөө. Хамба лама буряад хэлэнэй хүгжэлдэ, багашуул залуушуулые хэлэндэ һургаха талаар ажалда ехэ һанаата болодог, оролсодог гэжэ мэдээжэ. Ивалгын дасанда буряад хэлэнэй талаар элдэбын суглаанууд, урилдаан конкурснууд заншалта болонхой. Буряад хэлэнэй литературна үндэһэн болоһон хориин нютаг хэлэн зарим тойрог нютагуудта зарим ушарнуудта ойлгогдохогүй, грамматикань һургуулида үзэхэдэ хүндэшэг (программанууд, номууд, багшанар гэхэ мэтэ али олон шалтагуудые дурдадаг) гэжэ суглаанууд дээрэ шэхэнэй шиир болотор хэлсэдэг болоо (энэ яахадаа дабашагүй бэрхэшээл болоо юм гэжэ ондоо асуудал). Ушар тиимэһээ нютаг хэлэнүүдые хүгжөөхэ хэрэгтэй гэжэ олон суглаанууд дээрэ хэлсэдэг болоо. Энээнэй далимда Россиин буддын шажанай сангха ФМ-радиогой үүсхэн байгуулагшань болобо. Федеральна частота абахада мүнгөөр мүн лэ сангха туһалаа. Юумэнэй бүтэхэ харгыда ороходонь, олон жэл соо «частота абахада гүрэн туһалха эрхэгүй» гээд бэеэ абадаг засагшье туһалжа захалба.
– Буряад Уласай Толгойлогшын ба Засагай газарай захиргаанай хүтэлбэрилэгшын олоной мэдээсэлэй ба олониитэтэй харилсалгын талаар орлогшо Ирина Смолягай туһаар диктор болон сурбалжалагшадые бэлдэхэ курс эмхидхэгдээ, дамжуулганууд бэлдэгдээ – зүжэгүүдэй радионайруулганууд, буряад хэлэнэй хэшээлнүүд, буддын шажанай, арадай, түбэд-монголой анагааха ухаанай программанууд г. м. Ажалай газар шиидхэлгэдэ Гүрэнэй Дүүмын депутат Михаил Слипенчук туһалба. Хамба ламын гуйлтаар Буряадай Ажал хэрэгэй түбтэ («Мэргэн баатарай» барималтай хотын дунда гоё байшан) агаарай долгиндо нэбтэрүүлгын, хабсаралгын студинууд, хүгжэмэй тон-студи түхеэрэгдэбэ. Арендын түлбэри гэжэ һанаа зобохо шалтаг даб дээрээ хэдэн жэл соо байхагүй, – гэжэ Буряад ФМ-радиогой директорээр томилогдоһон Жанна Дымчикова хөөрэнэ.
Хэлэн тухай юрэнхы мэдээн (справка). ФМ-радио байгуулагдахадаа Буряад хэлэнэй хүгжэлтэдэ шэнэ шата ерэбэ гэжэ бага зэргэ дэбэргэе. Юундэб гэхэдэ ФМ-радио хадаа ёһотой хэлэнэй «тогоон» болохо ушартай. Хэлэ бэшэгэй эрдэмэй һалбарида шухала хэдэн ойлгосонууд байдаг. Нэн түрүүн литературна хэлэн гэжэ хэлэдэг. Энэ хадаа имагта литературын, уран зохёолой (уран зохёолшодой) хэлэн бэшэ, юрэнхы үргэн удхатай. Литературна хэлэн гээшэ нютаг (диалектын) хэлэнһээ дээгүүр, бүгэдэ буряадуудта хабаатай, бэшэгээр тогтоогдоһон хэм дүримүүдтэй, стилистическэ һалбаринуудаар илгаатай, арад угсаатанай оршондо социальна үндэр үүргэтэй. Литературна хэлэн хадаа бүгэдэ арадай бэшэгэй хэлэндэ үндэһэтэй, албан ёһоной баримта бэшэгүүдэй, һургуулида шудалагдадаг, эрдэмэй һалбариин, һонин сэдхүүлэй хэлэн, имагта бэшэгээр, заримдаа яряанай түхэлөөр гарадаг хэлэн гэхэ гү, али үгын түхэлөөр гарадаг соёл гэжэ тодорхойлжо болоно.
Литературна хэлэнэй хүгжэлтэдэ яряанай хэлэн аргагүй шухала үүргэ дүүргэдэг. ФМ-радиогой нэгэ шухала шэнжэнь: һайн дураараа шагнаха хүнүүдэй тоонь хараагүй олон болохо. «Шэхэн» дээрэ дуугаржа байһан хэлэн бэлээр ойлгогдохоор байдаг. ФМ-радиогой дамжуулганууд илангаяа залуушуулда туһатай байха зэргэтэй. Хаанашье – кухни соо, машина соо шагнажа ябахада һонин ха юм, хэлэн бэлээр хадуугдаха, ухаанда «үлгэгдэхэ» жэшээтэй. Үшөө һөөргэ харилсаан гэжэ зүйл байха. Радиогой дамжуулгануудта элдэбын зон хабаадаха болоно. Тэдэ өөһэдын арга шадал соо өөрын хубиин хэлэ, нютаг хэлэнэй зүйл, залуушуулай сленг хэрэглэн дуугарха, шада яда ород буряадые холин болин хөөрэлдэхэ болоно. Эдэ бүгэдэ хэлэнэй ёһотой «котёл», хэлэ үльтирүүлхэ, болбосоруулха, шанаржуулха арга зэбсэг болохо, эсэстэ хэлэнэй хүгжэлдэ түлхисэ болохо жэшээтэй. Иимэ радио хэдэн арбаад жэлэй саана бии болоһон һаа, буряад хэлэнэй байдал мүнөө нэгэ бага ондоо байха һэн.
