Монгол хэлэнһээ оршуулга “буряадшалба”, “буряад хэлэндэ оруулба” гээд ехэнхидээ бэшэгдэдэг. Энэнь зүйтэй. Түрэл түтим хэлэмнай ха юм даа. Гэхэ зуураа “буряадшалба” гэхэдээ, “оршуулба” гэхэһээ хүнгэншэг, амар янзаар бүтэһэн юумэн гэжэ бодохонь огто буруу. Орёо, оногдошогүй удхыень дэлбэлэн гаргахын оногүй шэнги һанагдадаг мүрнүүд оршуулагшын урда һубарилдадаг ха юм.
Монгол зоноор олон жэлдэ харилсаһан, уран зохёолыень сэдьхэлдээ дүтөөр мэдэрһэн, удаан саг соо бадараагүй ошон мэтэ нангин хүсэлөө досоогоо бөөмэйлэн ябаһан хүн лэ хамсыгаа шуун орохые зүрхэлдэг ха. Яагааб даа, урданай-уряанай ниитэ нэгэ түүхэ, эхин тоонто Эхэ орон тухай һудаһаарнай дамжан ерэһэн зүрхэ сэдьхэлэй гүн соо хоргодоод, нюугдаад байһанаа гэнтэ нэгэтэ дэлбэлэн, дэлбэрэн гаража ерэһэн мэдэрэл... Уняар манан соо зэрэлгээтэһэн монгол талаяа хаймадан харахадаа, түрэһэн эхэтэеэ, түшэг эсэгэтэеэ удаан харалсангүй ушарһан мэтэ эжэ эхигүй уярха, дуулаха хүсэл сэдьхэлэймнай гүн соо гэнтэ түрэжэ, бүхы бэеымнай доһолгодог гайхамшагта эдитэй ха юм. Эндэл эхимнай, элинсэг хулинсагаймнай бууса, түрэхын түбэрөөн, түрэ ехэтэ нэрэмнай, түүбэрилэгдээгүй баялигнай... Тиимэһээл дээрээ оройгүй, дороо оёоргүй баялигһаа заатагүй амсахые хүсэжэ, сэдьхэлээ ханаахаяа эрмэлзэнэ, тэрээн тээшэ тэгүүлнэ хабди.
Оршон үе сагта буряадаймнай түрүү манлайта зохёолшодой нэгэн болоод ябаһан Доржо Сультимов эгээл тиимэ хүсэлөө бэелүүлхэдэмнай туһа хайраяа үзүүлжэ байна гэбэл, алдуугүй. Сэнгын Эрдэнын “Сэрүүн дуганай мүхэл”, Сэдэнэй Намсарайн “Үхэжэ болодоггүй оршолон” гэһэн зохёолнуудые оршуулжа, һая нэгэ боти ном болгон бүридхэн гаргуулба бшуу. Монгол орондо түрэһэншье һаа, уг гарбалааараа буряад зон ха юм даа, хоюулан. Нэгэниинь-Монголой абарга зохёолшодой нэгэн гэжэ суутай, нүгөөдэнь мүнөө эдэбхитэй ажаллажа байһан Монголой мэдээжэ уран зохёлшо, журналист гээшэ. Хоюулайень нэгэдүүлһэн гол удхань гэхэдэ, Монгол орон нүүжэ ошоһон буряад угсаатанай хамалган, хашалганай үедэ хэды зэргээр тулиһан, зобоһон, сагай шэрүүн долгиндо сохигдоһон, нэшэгдэһэн тухай одоол үнэншэмэ сэхээр зураглагданхай. Мүнөө үедэ Доржо Сультимов хадаа бэлигтэй аха захатан оршуулагшадай – Цыден Галсановай, Гунга Чимитовэй, Чимит-Рыгзен Намжиловай замаар дабшана. Урдандаа албата ажалайнгаа гуримаар, түлбэритэ ёһоор оршуулга хэдэг ямар элдин саг байгаа гээшэб. Жэшээлбэл, “Байгал” сэтгүүлдэ хүдэлхэдөө, оршуулга хэхэдэнь, ажалта үдэрэй түлөөһэн, үшөө нэмэри – оршуулгын түлөө гонорар түлэгдэжэ байгаа. Мүнөө болоходо, үнэншэхөөршье бэшэ шэнги. Оршуулга хэхэ тушаа гүрэнэй талаһаа ямар нэгэн хараа-түлэб үгы байхаһаа гадна ямаршье урмашуулга үгы ха юм даа. Харин “Буряад хэлэ Буряад Уласта сахин хүгжөөхэ” гэһэн Буряад Уласай гүрэнэй программын хэмжээндэ Буряад Уласай соёлой яаманай мүнгэн сангай дэмжэлгээр энэ номой хэблэгдэжэ, уншагшадтаа хүрэһэниинь мүнөө сагай дэмжэлгын дээдэ шата гээд нэрлэел даа. “Саг сагтаа...” гэһэн үгэдэ шадарлан, уран зохёолойнгоо талые, уншагшадайнгаа талые харан оршуулга хэжэ байһан зондо баярые хүргэмөөр лэ ха юм.
Оршуулагша оролто үгэ соогоо хайшан гэжэ Сэнгын Эрдэнэтэй анха түрүүн харилсаһанаа, “Хойто наһандаа уулзахабди” гэһэн зохёолыень Буряад драмын театрай тайзан дээрэ зүжэг болгон табюулһанаа, тэрэ зүжэгэй арбаад жэл соо тайзан дээрэһээ буунгүй харагшадай һонирхол, анхарал татаһан тухай дэлгэрэнгыгээр бэшэнэ. Театрай ажал хэзээдэшье зохёолшодтой харилсаа баримталдаг гүб даа. Тиин өөрөө уран зохёолшо хадаа “Хойто наһандаа уулзахабди” гэһэн романиие зүжэг болгон найруулхаһаа эхилээд, уран зохёолой болон оршуулагшын орёохоншье, дардамшье замда гараха хубитай хүн гээд Доржо Сультимовай бэлиг, оролдолгые онсолон тэмдэглэе.
Үе-үе болоод лэ Монгол орон ошодогынь, Монголой, Үбэр Монголой уран зохёолшодтой харилсаагаа үргэдхэн ябадагынь, Монгол туургата зохёолшодой эблэлэй ажалые эдэбхитэй болгохын хойноһоо оролдодогынь мэдээжэ. Иимэ нэгэ ошолгонойнгоо үедэ Сэдэнэй Намсарай гуайтай танилсажа, “Үхэжэ болодоггүй оршолон” гэһэн айхабтар һонин, уран һайханай-баримтата туужыень оршуулаа бшуу. Өөрын сэдьхэлэй тэгүүлэлгүйгөөр, харилсаа тогтоохо шадалгүйгөөр, үндэһэ яһатанай мэдэрэлгүйгөөр иимэ ажал яагаад бэлэхэнээр бүтэхэб даа.
“Энэ “Хойто наһандаа уулзахабди” гэжэ роман Сэнгын Эрдэнын зохёолнуудтай танилсаха ушараймни эхин шата боложо үгэһэн юм. Тэрэнэй хурса гуурһан дороһоо гараһан “Занабазар”, “Амидаралай тойрог” романууд, “Хүхэ хулгана жэл”, “Сэрүүн дуганай мүхэл” туужанууд, олон тоото рассказуудынь минии һонирхол татажа, Монгол Уласай юртэмсые шэнээр нээхэ арга намда олгоһондонь сэдьхэлһээ баясажа ябадагби,” – гэжэ Доржо Сультимов оролто үгэ соогоо онсо тэмдэглэһэн байна.
Мүнөө тэрэ Сэнгын Эрдэнын зохёохы ажал ябуулгын орой болохо “Занабазар” гэһэн түүхэтэ, нилээн хүрмэлдэһэн байгуулгатай болон орёо хэлэтэй романай оршуулга эхилэнхэй. Урда үеын уран гуурһатай ахатан Цыден Галсанов тус романай эхин, дунда, түгэсхэлэй гурбан багахан хэһэгүүдые оршуулһан бэлэй. Сагай эрилтэ хэмжээгээр гүйсэд оршуулга хэгдэнгүй үлэһэн байгаа бшуу.
Монгол туургата арадайнгаа зохёолнуудые буряад хэлэндэ оруулжа, хүндэшье, хүндэтэйшье үүргэ дүүргэжэ ябаһан уран зохёолшо, прозаик Доржо Сультимовта шэлэһэн замдаа тунхаринүй, шиидэһэн, зриһон хэрэгээ үнэншэ сэхээр бэелүүлжэ ябахыень хүсөөд, Буряадаймнай ниислэл Улаан-Үдэ хотын 350 жэлэй ойн баяртай дашарамдуулжа үнгэргэгдэһэн бэлиг түгэлдэр уран зохёолшо Исай Калашниковай заншалта шанда “Эхын захяа” гэһэн туужа болон рассказуудайнгаа түлөө хүртэжэ, зохёохы ажалайнгаа үшөө нэгэ шата туйлажа, лауреат зэргэтэй болоһон ушараар амаршалнаб.
