Буряадай гүрэнэй архивай мэргэжэлтэдэй ашаар хэдэн зуун жэлэй саана хуушан монгол хэлэн дээрэ бэшэгдэһэн Сэлэнгын аймагай Тамчын дасанай саарһа дансанууд буряадшалагдажа, сахим жаса болгогдохо хүдэлмэри ябуулагдажа эхилбэ.
Хуушан монгол хэлэн дээрэ бэшэгдэһэн түүхэтэ саарһа дансануудые буряадшалха ажал Буряадай Соёлой яаман эмхидхээ. Энэ үйлэ хэрэг «Буряад хэлэ хүгжөөлгэ» гэһэн тусхай программын тэдхэмжэдэ орожо, тэндэһээнь байгша ондо 300 мянган түхэриг гаргашалагдаһан юм байна. Мүнөө архив соохи 84-дэхи жасада Галуута-Нуурай Тамчын дасанай түүхэтэ саарһанууд оршуулагдажа байна.
«Хуушан монголоороо бэшэхэдээ дасан бүхэн, тэдэнэй шэрээтэ бүхэн ондо ондоогоор бэшэхэ юм. Зариманиинь алдуутайгаар, зариманиинь һайнаар бэшэһэн байна. Тиигээд тэрэ хэбээрнь орхёод, хэн хайшан гэжэ бэшээб, тэрэ зангарынь буряад хэлэн дээрэ транслитераци хэжэ оруулаабди. Оршуулгын үедэ олон һонин үгэнүүд, залгалтанууд олдоно. Тэрэ «транслит» гээшые хайшан гээд бэшээтэй байна, тэрэл хэбээрнь үлөөһэн гэжэ ойлгохо ёһотой. Буряад хэлэеэ хүгжөөлгэ гэһэн программа бэелүүлхын түлөө хайшан гэжэ хуушан монголоор хэлэдэг байгааб, бэшэдэг байгааб гээшыень шэнэ буряад үзэгөөр харуулаалди даа. Жэшээлэн хэлэхэдэ, «тэндэһээ», «эндэһээ» гээшые «тэндэ эцэ», «эндэ эцэ» гэжэ байжа, тэрэ «эцэ, аца, дор, тур, ен, ян» гээшэнүүдыень харуулхын түлөө орхёод…» – гэжэ Буряадай гүрэнэй архивай ахамад мэргэжэлтэн Галина Очирова ойлгуулба.
Тамчын дасанай байгуулагдаһаар 275 жэлэй ойдо зорюулагдажа тус ажал ябуулагдажа эхилээ юм ха. Энэ дасанда хабаатай 100 хуудаһанһаа бүридэһэн саарһа дансанууд хуушан монголһоо оршуулагдажа, юртэмсын бусай даһан соо тусхай хаяг зохёогдожо, олоной анхаралда табигдаха ёһотой.
