Алтан шаргал намарай арбан һарын арбан дүрбэнэй үдэр Дондогой буусада айлшад буугаа ха юм. Олон даа, наһаараа үүри, доогуур наһатан. Унтаржа байһан байгаалимнай ямар һайхан үдэрөө энэ үйлэдэ гэжэ бэлдээд байгаа юм, намарай наруули наратай эгээл һүүлшын һайхан үдэрэй тудалдаһан гайхалтай, хотын юрьеэнһээ мултарһан зон тэниижэ, сэлигэр шарайтайнууд, сэнгэжэ харагдана. Тэрээхэн Шэбэртэ горхоной эрье зубшаад олон модонуудай холимог тужа – ногоон хүхэ хасууринуудай шэмэг боложо, шэнэһэн, хуһан шарланхай, жэгтэй һайхан, зураашын бүтээһэн гэхээр, үзэсхэлэн. Горхоной шарьяан ха гэһэм, бэшэл, тэрээхэн тужын гүнзэгыһөө эдирхэн шүлэгшын гунигтайхан уншалга дуулдашаба:
«Бамбагар хуурай хүбхэн дээрэ
Хангай ехэ Хайрангын
Хангал бэедээ шэнгээжэ,
Шэнэһэн тужын соорхой соо
Шэлбүүһэн отог обоолоод,
Газарай амисхаал шагнаархан,
Гансаарханаа хэбтэһэйб.
Намаа набшын һабинаан дор
Налгай зүүдэ манахалби,
Намжаа ногоон үглөөгүүр
Наранай гарахы харахалби.
Хүхэнэн, хүхэнэн гуниглааша
Хүхын дуута һүнинүүдые,
Хүхэрэн, хүхэрэн манатааша
Хүнтэйн аглаг хадануудые
Харахан алаг зүрхөөрөө
Харан, шагнан һуухадаа,
Аалин, аалин гүнгэнэжэ,
Аман соогоо дуулахаб даа:
Хүхын дуунай аялга
Хүбшэ тайгаар зэдэлбэ.
Хүрин алаг зүрхыем
Хүнэй гуниг эзэлбэ.
Эдир залуу наһамни
Энхэ байхаа яагааб даа.
Эжы, аба хоёрни
Мүнхэ һуухаа яагааб даа.
Сагай дүрбэн эрьюулгэ
Сахариг болоод үнгэрнэ.
Сарюун наһанайм эрьюулгэ
Дуулан, жэргэн үнгэрнэ».
Энэ үдэр эндэ суглараашад барандаа үбгэн залуугүй Дондог Улзытуевай уран шүлэгэй эдидэ абтанхай, тужа тээһээ шүлэгэй дуулдаһаншье гайхалгүй, Дондог өөрөө бэшэл һаа, лаб лэ нютагайнь нэгэ залуу байһан байха…
Буряадаймнай элитэ уран шүлэгшэ Дондог Улзытуевай наян жэлэй ойдо гэжэ Бэсүүрэй Шэбэртэ айлщад олонтой, хаанашье дуулахада шүлэгүүдыень уншаашад олон. Уран шүлэгшын аха Тогоошын басаган Светлана Тогошеевна абгынгаа бууса шэнэлэн байгуулжа, эндээ шэнэ байшан барюулаад, үзэсхэлэн дэлгэнхэй, ерэһэн айлшад Дондог Улзытуевай буусада айхабтар һонирхожо буугаа, һонин хөөрөөнүүд, дурсалганууд дэлгэрээ. Улаан-Үдэ руу ажалтай сурбалжалагшад, уран зохёолшод, ниитын ажал ябуулагшад, поэдтэй суг эрэ болоһон, нүхэсэжэ ябаһан нүхэдынь, Засаг газарай түлөөлэгшэд олон байгаа, хэнииеньшье хэн гэшэгүй, хамаатай байһанаа элирхэйлээ. Энэ дэмбэрэл ехэтэй үйлэ ушар эмхидхэлшэд гэхэдэ Бэсүүрэй аймагай нютагай засагай байгууламжа, Буряад Уласай Соёлой яаман, Буряад Уласай Үндэһэн номой сан, Шэбэртын нютагай засагай байгууламжа. Нютагай һургуулида уулзалга. Дондог Улзытуевай энээнһээ урда үнгэрдэг байһан ойн жэлнүүдтэ һургуулиин танхимаар дүүрэн Шэбэртын аха захатан, поэдэй түрэл гаралынь, айлшад багтажа ядажа суглардаг бэлэй. Мүнөө хаража һуухада энээхэн танхим соо ерэһэн айлшад, нютагай нэгэ хэдэн наһатайшуул… Иигээд лэ үнгэржэ ошодог наһанда голхоржо юу туйлахабши даа, юуншье гэһэн түргэн үсөөрдэг, теэ, хаанашье, хөөрхы, иимэл даа…
Дондог Улзытуевай бага наһаяа дурсан бэшэһые һанабал:
«...Элдин сагаан һужаагаар
Ээрэмшээжэ ябахадам,
Эреэн соохор шубууды
Эшхээхэдэжэ ябахадам,
Үндэр наһатай Шойсорон
Үнсэн һуужа хэлээ һэн:
«Үдэжэ ябаһан үльгэршэн,
Үгыш һаа даа – хүгжэмшэн»...
Тэршээ түргэн ухаатай, үгэдэ бэрхэ, һонор хүбүү анхарһан үндэр наһатай Шойсорон алдаагүйл даа. Тэрээхэн хүбүүниинь, нээрэшье, үльгэршэн болоо ха юм. Үльгэршэн. Буряад орон хангайдамнай тэнгэриин мүшэндэл нэгэтэ ялас гэжэ мүндэлөөд, удааншье носонгүй халижа залирһан агууехэ шүлэгшын алдар нэрыень нэрлэжэ, дурсажа тараха зорилготой зон энэ үдэр суглараа гээшэ. Дондог Улзытуев Буряадаймнай түүхэдэ тэрээхэн богонихон наһандаа яһалашье ехэ юумэ хэжэ үрдиһэн, түрэл арадаа, түрэл дайдаяа газар дэлхэйдэ мэдүүлжэ, шүлэг бүхэндөө магтан түүрээжэ, һайхан сэдьхэлээрээ һайхан тээшэ бултыемнай уряалжа ябаһаар мүнхэрөө, гэбэшье байгуулһан зохёолынь тэрэл хэбээрээ, мүнөөшье удха шанараа алдаагүй, жэлһээ жэлдэ хүсэ нэмэжэ, агууехэ үнэн тээшэ, арюун һайхан байдал тээшэ маанараа дахуулжал ябана ха юм даа...
Буряад арад, иимэ үндэр заяатай, үндэр нэрэтэй хүбүүтэй байһандаа, омогорхохо ёһотой, Дондог Аюшеевич арайхан лэ яаража алтан дэлхэйһээ халижа ошоо. Гэбэшье эндэ сугларһан таанараараа, таанарай ажабайдал, ажалаар, өөрынгөө байгуулһан, бүтээһээр мүнхэ.
Хамаг зоноо манааша
Хайрангынгаа хормойдо,
Табан жалгын адагта
Тайбан нютаг Шэбэртэ...
Дайда тэнюун Буряадай
Домог болоод мүнхэрhэн
Дондог ахын буусые
Доhолгожо сугларhан,
Зохид зугаа дэлгэhэн
Зошод олон таанарай
Заяа, hүлдэ үндэр байг,
Замай аян хүнгэн байг!
