Эхилээд, Ким Цыденовэй намтарһаа нэгэ хэһэг. Өөрын онсо һонин бэшэгтэй уран зохёолшо Ким Цыденов 1937 оной декабриин 4-дэ Яруунын аймагай Эгэтэ нютагта колхознигай бүлэдэ түрэһэн юм. 1944 оной намар Эгэтын эхин һургуулида ороо. 1948-51 онуудаар Үльдэргын долоон классай һургуулида, саашадаа Нарһатын дунда һургуулида һураа. Нэгэ жэл Эгэтын МТС-тэ ВЛКСМ-эй Яруунын райкомой инструктораар хүдэлөө. 1955 онһоо эхилээд 1960 он болотор Доржо Банзаровай нэрэмжэтэ багшанарай институдтэ һураа. Институдээ дүүргэжэ, түүхын ба хэлэ бэшэгэй багша боложо гараад, Үльдэргынгөө долоон классай һургуулиин шабинарта ном заагаа. 1961-62 онуудаар «Яруунын үнэн» гэжэ аймагай газетын харюусалгата секретаряар, мүн Хориин «Шэнэ Үдэ» газетэдэ хүдэлөө. Һүүлээрнь Үльдэргын дунда һургуулида түүхэ ба ород хэлэ, литература заагаа, тэндээ директорэй орлогшоор, хожомынь директорээр хүдэлһэн. Ким Шогдопович Цыденов ниитын ажалда эдэбхитэйгээр хабаададаг һэн. 1966 ондо ВЛКСМ-эй XV съездын делегадаар һунгагдаһан байна…
Энэл даа эдлэһэн наһаниинь, альганай шэнээхэн саарһа аржылган эреэлээд лэ дүүрэшэбэ. Тиибэшье эсэслэн дүүрээгүй. Үлзы һайхан Үльдэргэнь, үнэн сэхэ нүхэдынь байна, уг дамжуулжа ябаһан үри бэе – үхибүүдынь байна.
Багша, поэт, уран зохёолшо, уран зурааша Ким Шогдопович Цыденовэй мүнхэ дурасхаалда зорюулагдаһан «Эхэ нютаг – эльгэн тоонто» гэһэн сэдэбтэ аймагай уран бэлигтэнэй мүрысөөн эхилээд, байн тэрэнь аймагууд хоорондын боложо, жэлдээ нэгэ дахин үнгэрдэг. Ээлжээтэ, 5-дахи наадан, урид хэлсэһэн түсэбэй ёһоор, Буряадай Ехэ һургуулида Буряадай аймагуудай һургуулинуудай хабаадлгатайгаар үнгэрбэ гээшэ.
Энэ нааданай гол зорилгонуудые һануулаябди:
= Уран шүлэгшэ, уран зохёолшо, уран зурааша, багша Ким Цыденовэй бүтээлнүүдые мэдээжэ болгон дэлгэрүүлгэ;
= буряад уран зохёол дэлгэрүүлгэ;
= үхибүүдэй урлалда дүршэлые дэмжэн хүгжөөлгэ, тэдэнэй уран бэлигые элирүүлгэ.
Уран зохёолшын наһанай нүхэр Анна Чимитдоржиевна, тэрэнэй басаган Виндарья Ринчин-Нимбуевна наһанайнгаа нүхэр Эрдэм Дамбаевичтай, тиихэдэ Үльдэргын дунда һургуули тус мүрысөөнэй гол үүсхэл, ехэ оролдолго гаргаһан эмхидхэгшэд эхинһээ мүнөө хүрэтэр байгаа. Хүмүүжүүлхы айхабтар ехэ удхатай нааданай эмхидхэлшэдэй тоодо Буряад Уласай Болбосоролой ба эрдэм ухаанай яаман, Буряадай Ехэ һургуули, Буряад Уласай Соёлой яаман, Яруунын аймагай захиргаанай болбосоролой таһаг, түрэл нютаг Үльдэргын Захиргаан, Хүдөөгэй үйлэдбэри. Энэ үдэшэдэ Яруунын аймагай һунгамалнуудай Зүблэлэй түрүүлэгшэ Эрдэни Дугаров, Үльдэргын хүдөөгэй үйлэдбэриин түрүүлэгшэ Булат Будажанаев, Үльдэргын Ц. Номтоевай нэрэмжэтэ дунда һургуулиин захирал Амгалан Цырендылыков гэгшэд хабаадалсаа.
Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэлэй гүсэдхэхы захирал Эрдэни Данзанович Дагбаев Ким Цыденовэй басаган Виндарья Ринчин-Нимбуевнада «буряад арадай үмэнэ габьяатай байһанай түлөө» гэһэн медаль барюулба.
Энэ хэдэн жэлэй хугасаа соо заншалта болоод үнгэржэ байһан нааданууд тухай, буряад хэлэеэ хүгжөөхэ, уран нугалбарииень алдангүй, баян хэлэн дээрээ хөөрэлдэжэ, харилсажа ябаха тухай, мүн дурсалгын үнэтэй сэнтэй үгэнүүд Буряадай Ехэ һургуулиин тайзан дээрэһээ хэлэгдээ. Энэ удхатай һайхан наадан-мүрысөөн иигэжэ дүүрэхэ хэбэргүй, саашанхи хуби заяан тухайнь тусхай хөөрэлдөөнүүд болохо, тиихэдэ ямар янзаар юм бэ, нэгэл аргаар үргэлжэлүүлхэ тухай шиидхэбэри абтаха байха гэһэн найдал бии болоно бэлэй.
Мүнөө таанарай анхаралда наадан-мүрысөөнэй дүнгүүд:
УЯНГЫН ШҮРЭ
5-8-дахи ангинуудай һурагшадай дунда:
Нэгэдэхи һуури – Дылыкова Рыгзыма, Захааминай аймагай Санагын дунда
һургуули. Хүтэлбэрилэгшэнь Мархаева Т. Х.
Хоёрдохи һуури – Принглаева Туяна, Яруунын аймагай Эгэтын-Адагай дунда һургуули, хүтэлбэрилэгшэнь Доржиева Ц. Б.
Гурбадахи һуури – Жанчипова Баясана, Загарайн аймагай Асагадай дунда һургуули-интернат, хүтэлбэрилэгшэнь Дондукова О. Ц.
Урмашуулгын дипломдо Сономдоржиева Соёлма хүртэбэ, тэрэл Загарайн аймагай Асагадай дунда һургуули-интернат, хүтэлбэрилэгшэнь Дондукова О. Ц.
9-11-дэхи ангинуудай һурагшадай дунда:
Нэгэдэхи һуури – Бадмаева Алина, Баргажанай аймагай Уланай дунда һургуули, багшань Монголова Г. С.
Хоёрдохи һуури – Будаев Мүнхэ, Хэжэнгын дунда һургуули, багшань Будаева
Д. А.
Гурбадахи һуури – Дашиева Сарюна, Хэжэнгын дунда һургуули, багшань Будаева
Д. А.
Урмашуулгын диплом – Сультимов Цыдып, Хэжэнгын дунда һургуули, багшань Будаева Д. А.
Оюутадай дунда:
Нэгэдэхи һуури – Зандраев Элбэг, П. И. Чайкоскийн нэрэмжэтэ дунда мэргэжэлэй урлалай һургуули
Хоёрдохи һуури – Баиров Базар-Гуро, Буряадай Ехэ һургуулиин дунда мэргэжэлэй һургуули
Гурбадахи һуури – Гармаева Гэрэлма, Буряадай дунда мэргэжэлэй багшанарай һургуули
Урмашуулгын диплом – Раднаев Бэлиг, Буряадай дунда мэргэжэлэй багшанарай һургуули
Урмашуулгын диплом – Эрдынеева Арюна, Буряадай дунда мэргэжэлэй багшанарай һургуули
Ехэ наһатанай дунда:
Нэгэгдэхи һуури – Цыбигжапова Елена Гончиковна, Түнхэнэй аймагай Хужарай дунда һургуулиин багша
Хоёрдохи һуури – Ширапова Валерия Токтохоевна, Тарбагатайн аймагай Дээдэ-Саянтын дунда һургуулиин багша
Гурбадахи һуури – Будажапова Сержуня Дамбаевна, Бэшүүрэй аймагай Шэбэртын дунда һургуулиин номой һан баригша
Урмашуулгын диплом – Доржиева Сэбэгма Пунсоковна, Яруунын аймагай эгэтын-Адагай дунда һургуулиин багша
УРАН ҺАЙХАНАЙ ЮРТЭМСЭ
5-8-дахи ангинуудай һурагшадай дунда
Нэгэдэхи һуури – Цыренова Адиса, Мухар-Шэбэрэй аймагай Хүсөөтын дунда һургуули
Хоёрдохи һуури – Цыренова Айлана, Загарайн аймагай Асагадай дунда һургуули-интернат
Гурбадахи һуури – Буянтуева Дари, Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули
9-11-дэхи ангинуудай һурагшадай дунда
Хоёрдохи һуури – Болотова Аюна, Яруунын аймагай Эгэтын-Адагай дунда һургуули
Гурбадахи һуури – Будаева Айлана, Яруунын аймагай Мужыхын дунда һургуули
Оюутадай дунда
Урмашуулгын диплом – Жамбалова Дарицо, Буряадай Ехэ һургуулиин Зүүн Зүг шудалдаг дээдэ һургуулиин оюутан
Ехэ наһатанай дунда
Нэгэдэхи һуури – Цыренова Цырендулма Жанаевна, Яруунын аймагай, наһанайнгаа амаралтада гараһан
Хоёрдохи һуури – Бадмацыренова Цырендолгор Бадмаевна, Буряадай нэгэдэхи үндэһэн лицей-интернат һургуулиин багша
Гурбадахи һуури – Чимитова Цырендулма Дашинимаевна, Яруунын аймагай Үльдэргын дунда һургуулиин багша
«СЭТГҮҮЛШЭН» гэһэн сэдэбээр мүрысэгшэдэй дунда
Нэгэдэхи һуури – Дашиева Сарюна, Хэжэнгын Х. Намсараевай нэрэмжэтэ дунда һургуули
Хоёрдохи һуури – Раднаева Алтана, Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули
Гурбадахи һуури – Борисова Катя, Буряадай нэгэдэхи үндэһэн лицей-интернат һургуули
Гурбадахи һуури - Норбоева Алина, Буряадай нэгэдэхи үндэһэн лицей-интернат һургуули
Гурбадахи һуури – Цыренжапов Жалсан, Буряадай нэгэдэхи үндэһэн лицей-интернат һургуулиин
«ЗҮЖЭГ» гэһэн сэдэбээр мүрысэгшэдэй дунда
9-11-дэхи ангинуудай һурагшадай дунда
Хоёрдохи һуури – Кириллов Алексей, Яруунын аймагай Мужыхын дунда һургуули
Гурбадахи һуури – Будаева Айлана, Түнхэнэй аймагай Хужарай дунда һургуули
Ехэ наһатанай дунда
Нэгэдэхи һуури – Дондокова Оюна Цыбиковна, загарайн аймагай Асагадай дунда интернат һургуули багша
Хоёрдохи һуури – Раднаева Оюна Жимбеевна, Хориин аймагай Ааланай дунда һургуулиин багша
Гурбадахи һуури – Ешиева Соелма Батуевна, Бэшүүрэй аймагай Шэбэртын дунда һургуулиин багша
«УРАН ЗУРААША» гэһэн сэдэбээр мүрысэгшэдэй дунда
5-8-дахи ангинуудай һурагшадай дунда
Нэгэдэхи һуури – Доржиева Адиса, Улаан-Үдын 35-дахи дунда һургуулиин һурагша, хүтэлбэрилэгшэнь Цынгеева Д-Х. Д.
Хоёрдохи һуури – Бадмаева Бэлигма, Буряадай нэгэдэхи үндэһэн лицей-интернат һургуулиин һурагша, хүтэлбэрилэгшэнь Лубсанова Ц. В.
Гурбадахи һуури – Гергенова Аяна, Улаан-Үдын 27-дохи дунда һургуулиин һурагша, хүтэлбэрилэгшэнь Дамбаева Ж. Д.
Урмашуулгын диплом – Тумурова Адиса, Үбэр-Байгалай хизаарай Агын тойрогой Агын нэгэдэхи дунда һургуулиин һурагша, хүтэлбэрилэгшэнь Тумурова Б. Д.
Урмашуудгын диплом – Цыренжапова Номина, Яруунын аймагай Эгэтын-Адагай дунда һургуулиин һурагша, хүтэлбэрилэгшэнь Ламажапова Б. Ц.
Урмашуулгын диплом – Жамбалова Сэлмэг, Буряадай нэгэдэхи үндэһэн лицей-интернат һургуулиин һурагша, хүтэлбэрилэгшэнь Сандитова Э. Н.
9-11-дэхи ангинуудай һурагшадай дунда
Нэгэдэхи һуури – Тыпшеева Аяна, Буряадай нэгэдэхи үндэһэн лицей-интернат һургуулиин һурагша, хүтэлбэрилэгшэнь Будаин С. Г.
Хоёрдохи һуури – Шагдарова Алина, Яруунын аймагай Иисэнгын дунда һургуулиин һурагша, хүтэлбэрилэгшэнь Шойндонова А. Х.
Гурбадахи һуури – Сандакдоржиева Эржена, Яруунын аймагай Мужыхын дунда һургуули, хүтэлбэрилэгшэнь Ганжурова Д. С.
Урмашуулгын диплом – Цыдыпова Намжилма, Хэжэнгын дунда һургуулиин һурагша, хүтэлбэрилэгшэнь Будаева Д. А.
Урмашуулгын диплом – Цыренова Адиса, Яруунын аймагай Эгэтын-Адагай дунда һургуулиин һурагша, хүтэлбэрилэгшэнь Ламажапова Б. Ц.
Оюутадай дунда
Хоёрдохи һуури – Цыденова Анастасия, Буряадай дунда мэргэжэлэй багшанарай һургуулиин оюутан, хүтэлбэрилэгшэнь Лхасаранова Б. Б.
Гурбадахи һуури – Бубнова Юлия, Эрхүү можын Боохоной Д. Банзаровай нэрэмжэтэ дунда мэргэжэлэй багшанарай һургуулиин оюутан, хүтэлбэрилэгшэнь Урбанова В. П.
Урмашуулгын диплом – Имекова Анастасия, Эрхүү можын Боохоной Д. Банзаровай нэрэмжэтэ дунда мэргэжэлэй багшанарай һургуулиин оюутан, хүтэлбэрилэгшэнь Урбанова В. П.
Урмашуулгын диплом – Куржумова Марина, Буряадай дунда мэргэжэлэй багшанарай һургуулиин оюутан, хүтэлбэрилэгшэнь Дондокова Н. Б.
Ехэ наһатанай дунда
Нэгэдэхи һуури – Цынгеева Димит-Ханда Доржиевна, Улаан-Үдын 35-дахи дунда һургуулиин багша
Хоёрдохи һуури – Ламажапова Баирма Цыденешеевна, Яруунын аймагай Эгэтын-Адагай дунда һургуулиин багша.
Буряад Уласай сэтгүүлшэд, уран зураашад, Буряадай Ехэ һургуулиин багшанар, республикын һургуулинуудай мэдээжэ багшанар, зүжэгшэд болон бусад мэдээжэ, хүндэтэй хүнүүд шүүлгын бүлэгүүдтэ хүдэлжэ, сэгнэлтэнүүдые үгэжэ, бэлигтэниие тодорхойлжо гараа. Тэдэнэй тоодо Б. Д. Балданов, И. В. Булгутова, Н. Т. Ленхобоева-Артугаева, Т. М. Дугаржапова, Н. Ч. Шабаев, Ц-Х. Р. Дарибазарова, Ж. Ч. Дымчикова, Х. Г. Цыденова, Л. Ц. Халхарова, Я. Ц. Ивахинова, Б. Д. Цырендоржиева, Л. М. Балдуева, О. Д. Намдакова, О. Б. Бадмаева, Н. М. Мунконова, С. С. Цыренова, О. Г. Санжитова, Ш-Ж. Ц. раднаев, Ц. Д. Надагурова, Р. Ш. Зундуева, Б. З. Дармаев, О. Г. Макарова гэгшэд.
Шүүлгын бүлэгэй түрүүлэгшэ СССР-эй, Оросой Холбоооной Сэтгүүлшэдэй мүн Уран зохёолшодой холбоонуудай гэшүүн, Буряад Уласай, Оросой Холбооной соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Буряад Уласай сэтгүүлшэдэй холбооной, тиихэдэ Буряадай Гүрэнэй шагналтан Булад Намдакович Жанчипов юм.
