Мүнөөдэр 80 жэлэйнгээ ойн баярые угтажа байһан энэ соёлой эмхи зургаанай уран һайханай хүтэлбэрилэгшөөр Ленинградай хүгжэм зохёогшо, хүгжэмэй шуулгые хүтэлэгшэ, хүгжэм шэнжэлэгшэ Яков Геншафт уригдажа томилогдоһон байгаа. Тэрэнэй хүтэлбэри доро хүгжэм дуунай байгуулгын түрүүшын зохёохы бүлгэм – хүгжэмэй аялга ниилэһэн шуулга байгуулагдажа, эндэнь гол түлэб Ленинградай хүгжэм дуунай дээдэ һургуули дүүргэгшэд оруулагдаһан юм. Тиигэжэ 1938 оной ноябриин 25-да энэ бүлгэм түрүүшынгээ тоглолто үгөө бэлэй. Энэ тоглолтодо Бетховенэй шуулгын аялга ниилүүлжэ гүйсэдхэхэ Табадахи хүгжэм зэдэлээ. Иигэжэ Буряадай дуу хүгжэмэй байгуулгын түүхэ эхилээ бэлэй.
Эндэ олон дууша зүжэгшэд, зохёохы бүлгэмүүд ажалайнгаа намтар эхилһэн байдаг. Тэдэнэй эгээл мэдээжэ бүлгэм гэбэл – 1942 ондо байгуулагдаһан дуу хатарай «Байгал» шуулга. Энэ шуулгын түрүүшын уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Жигжит Батуев байһан юм. Дуу хатарай «Байгал» шуулгые Буряадай нюур гэжэ дэмы нэрлээгүй юм. Тэрэнэй нүүдэл тоглолтонуудые хаража үзэхэдэ, ябаагүй газарынь үгы шахуу. СССР оронойнгоо бүхы хизаарнуудаар, можо нютагуудаар, тойрогуудаар нэгэнтэ бэшэ ябажа гараһан байдаг. Тэрээнһээ гадна хариин оронуудаар ябаһыень тоолобол: Наран Улас, Англи, Швеци, Германи, Энэдхэг, Вьетнам, Лаос, Пакистан.
Энэ байгуулга хадаа Буряад ороной тоглолтын гол талмай боложо эхилһээр, мүнөөшье болотор тэрэл зандаа. Хүгжэмэй жэшээтэ баялигуудтай Буряадайнгаа арад зониие танилсуулжа байгаа, байнашье. Дуу хүгжэмэй байгуулгын тоглолтонуудай түсэб тухай Москвагай Оршон үеын хүгжэмэй шуулгын захирал Виктория Коршунова иигэжэ хэлэнэ: «Манай харагшад, шагнагшадта оршон үеын урлалай нүлөөн үгы гээд Европодо дүтэ байһан маанарта һанагдадаг. Гол түлэбынь хүнһөө дулдыдана ха юм. Тиин байтар мүнөө сагай урлалда тон хайхарамжатай хэн нэгэнэй гү, али ямар нэгэн бүлгэмэй бии боломсоор, хотын ажабайдал эрид хубилшана. Энээндэ эгээл таарамжатай жэшээ боломоор Улаан-Үдэ хото байна. Энэ хото Европоһоо даншье һаа холо ха юм. Хэды тиигэбэшье энэ хотодо хүгжэм дуунай байгуулгын ажал ябуулгын ашаар хүгжэмэй жэшээтэ баялиг болон үлеэжэ, тоншожо абяа гаргадаг хүгжэмэй зэмсэгүүдэй хажуугаар оршон үеын хүгжэм зэдэлнэ.»
Һүүлэй жэлнүүдтэ хүгжэм дуунай байгуулгын ажал ябуулга ехэ нааданай хэлбэритэй болонхой. Байгалай үмэнэдэхи Хэрээһэн шажантанай эхи табигшын мүндэлһэн ушараар эмхидхэгдэдэг ехэ нааданууд харагшадта һайшаагдана. Хүгжэмэй зэмсэгэй хүбшэргэйе шэмхэжэ абяа гаргадаг бага хэмжээнэй хүгжэмэй тоглолто («Pizzicato»), шэнэ, оршон үедэ зохиһон «Энэдхэг хүгжэмэй жэшээтэ баялиг», «Аяншалагшадай аялга дуунууд» манай хизаарай хүгжэлтэдэ горитойхон нэмэри болодог гээшэ.
Ойн баярай ушараар һайндэрэй тоглолтонууд болохо. Түрүүшын тоглолто мүнөөдэр 18:30 сагта. Хүгжэм дуунай байгуулгын аха захатан «Үнөөхил зандаа» гэһэн тоглолтодоо урина: Буряад Уласай габьяата зүжэгшэд Михаил Фатеев, Светлана Халбаева, Елизавета Осеева, Оросой Холбооной габьяата зүжэгшэн Софья Данзанэ, Оросой Холбооной соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Сергей Раднаев, Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Буда-Ханда Дашиева болон бусад олон бэлигтэн. Мартын 23-да Эрхүү можын хүгжэм дуунай байгуулгын хүгжэмэй аялга ниилэһэн шуулга тоглолто Илмар Лапиньшын ударидалга доро үнгэргэхэ. Скрипкэ дээрэ Михаил Почекин наадаха юм. Тиихэдэ нөөхил Бетховенэй шуулгын аялга ниилүүлжэ гүйсэдхэхэ домогто Табадахи хүгжэм зэдэлхэ гээд хүлеэгдэнэ.
Ойн баярай тоглолтонуудта дуу хатарай үндэһэн «Байгал» театрай буряад арадай хүгжэмэй зэмсэгүүдэй шуулга Жаргал Тогтоновай ударидалга доро хабаадаха. Апрелиин 3-да үнгэрхэ тоглолтодо Бау Ямпиловай, Жигжит Батуевай, тиихэдэ мүнөө үеын Екатерина Олёрскаягай, Базар Цырендашиевай, Галмандахын Баттулгын хүгжэм зэдэлхэ байна.
Апрелиин 8-да түгэсхэлэй ехэ тоглолто болохоор хүлеэгдэнэ. Эндэ альт дээрэ Москвагай Юрий Башмет наадаха, тэрээнтэй суг манай Владимир Ткаченко наадаха байха.
