Валерий Цыбиковэй «Зүүдэнэй орон» номой Оролто үгэдэ Надежда Шагдурова-Гармаева иимгэжэ бэшэнэ.
«Арадай дархан, Буряадай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, сүлөөтэ барилдаагаар СССР-эй спортын мастер, «Тоонто» ансамбльда дууладаг, хатардаг байhан, Буряад уласай соёл урлалай габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Россиин юрэнхы hуралсалай хүндэтэ хүдэлмэрилэгшэ, 1999, 2010 онуудта «Буряадай түрүү хүн» гэhэн конкурсда хабаадалсажа, лауреат болоhон, Буряадай Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн, уран шүлэгшэ, дун сагаан хуhанай дуушан, Буряад Республикын соёлой болон эрдэм hуралсалай хүгжэлтэдэ ехэ хубитаяа оруулhан хүнүүдэй нэгэн болохо Валерий Дашеевич Цыбиков «Юhэн эрдэни», «Төөбии, таабайнарай дуунуудай аялгаар», «Захааминhаа заяатай», «Сэлмэг hүни нютагтам», «Аажам үдэр нютагтам» гэhэн номуудай автор юм.
«Дуунда дурагүй хүн манай Нурта нютаг соо үсөөн хаш. Yхибүүд ябаhан тэрэ сагтам олохон хүгшэдэй найр нааданда дуулалдадаг байhан арадай дуунуудые анхаралтайгаар шагнажа, хадуужа абахые оролдодог hэм. Хэды hайхан уран үгэтэй, хонгёо хоолойтой, шог зугаатай, зохёохы ульhатай хүнүүд байгаа гээшэб! Ехэнхииень бэшэжэ абаагүй байжа, зарим дуунуудайнь мартагдашаhаниинь харамтай», - гэжэ Валерий Дашеевич «Захааминhаа заяатай» гэhэн ном соогоо бэшэhэн юм.
Валерий Дашеевичай хэлэhээр, урданай дуунууд хэзээдэшье мартагдахагүй, удха шанараа алдахагүй, хүнэй сэдьхэл хүлгөөжэ, уйдхар гашуудал гаргаха, урма зориг үргэхэ, хүсэ шадал нэмээхэ аргатай. Эгээл тиимэhээ Валерий Дашеевич багаhаань абан дуунуудые төөбии таабайhаань бэшэжэ абадаг, суглуулдаг, тэрээнhээнь hабагшалан өөрөөшье шүлэг, дуунуудые зохёожо, сэдьхэлээ урмашуулдаг болоо hэн.
«Юhэн эрдэни» гэhэн түрүүшынь ном соо юhэн дуун ороhон юм. Оролто үгэ номдонь бэшэһэн поэт Рахмет Шоймарданов иигэжэ
тэмдэглэhэн юм: «Юhэн эрдэниин тоогоор бэшэгдэhэн юhэн шүлэгыень уншахадаа, би иимэ нэгэ юумэ шэбшээ hэм. Талаан бэлиг гээшэмнай тэнгэриhээ тэб гээд буужа ерэдэггүй, харин уг изагуурай, шуhанай юумэн ха. Хүн бүхэнэй гарбалые yзyyр үндэhэнhөөнь шэнжэжэ үзэбэл, заабол али нэгэн үедэнь дуушан, үльгэршэн, дархан гү, али бөө, найжа, лама ушардаг. Онсо бэлигтэй хүнүүдые «бурханай галтай» гэхэдээ, дээдэ үеынгөө элинсэг хулинсагуудые бурханай зэргэдэ тахижа, хүндэлжэ байдаг хадаа иигэжэ хэлэдэг ёhотой гэжэ hананаб».
«Захааминhаа заяатай» гэhэн ном соогоо ууган тоонто Нурта нютаг тухайгаа, баян дэлгэр сэдьхэлтэй зон тухайнь түүрээгээд, таабай төөбиинэрэйнь дуулалдадаг дуунуудые оруулхадаа, Валерий Дашеевич иигэжэ бэшээ: «Нурта нютаг Захаамин соогоо онсохон юм даа: зониинь дэлгэр, жэжэ-бужа гэжэ үгы, булта дэлгэр, нэгэндээ гэр баряа hаа - бултаараа, баяр болоо hаа - хамтаараа, hүүлшын замда үдэшэхэдөөшье - нютагаараа. Урашуулаар суурхадаг урданай гуламта юм». Yлгы hайхан тоонто нютагаа, үргэжэ, үндылгэжэ табиhан аба, эжыгээ, үетэн нүхэдөө
иигэжэ сэгнэжэ, магтажа ябаха гээшэ тэрэнэй сэдьхэл доторой баян дэлгэр байhые гэршэлнэ ааб даа.
«Төөбии таабайнарай дуунуудай аялгаар» гэhэн ном соогоо Валерий Дашеевич 108 дуу оруулhан байна. Энэ хүмнай юрэдөөл тоонуудта өөрын онсо хандасатай юм. Гурбан эрдэни (түбэдөөр - Гончик Сүм), табан эрдэни (Пурбо), долоон эрдэни (Норбо) болоод, эгээл сэнтэйнь - юhэн эрдэни - болоно. 108 гээшэмнай ямархан тоо гээшэб, ямар юумэ тэмдэглэдэг юм гэбэл - эрхи 108 орооhотой гэхэ гү, али 108 шүрэнүүдhээ (бусинки) бүридэhэн байдаг. «Энээгээр бодоходо, уран шүлэгшэ дуунуудайнгаа тоое 365-да хүргэхэнь лабтай», - гэжэ «Неиссякаемый талант Валерия Цыбикова» гэhэн ном гаргаhан Закаменск хотын Түбэй сангай хүдэлмэрилэгшэд тэмдэглээ hэн.
60 наhанайнгаа дабаан дээрэ ябаад хэблүүлhэн «Сэлгеэ hүни нютагтам» гэhэн ном соогоо 60 дуунуудые оруулhан юм. «Намдуухан хабарай хаhа… Оршон тойронхи байгаалиин үнгэ зүhөө аалихан хубилгаха саг. Энээхэн үеын үглөөнэй үүр сайха багта зүрхэ сэдьхэлни гэнтэ гунигта абтажа, тоонто нютагни, аба эжымни урихан шарай ухаандам ородог. Түрэл нютагай татаса үлгын дуугаар сууряатадаг. Эжын дуун, түрэл хэлэнэй уян аялга хүнэй сэдьхэл зүрхэндэ мартагдахагүй, онсо шэдитэй. Yни урдын үе сагhаа үлгын дуунай нангин аялгаар түрэлхиднай ууган хэлэеэ
нангинаар сахижа ябаа», - гэжэ уран шүлэгшэ Валерий Цыбиков тон зүб хэлэнэ.
Оролто үгэдөө Валерий Дашеевич Цыбиковэй олон тоото габьяануудые, ажал хүдэлмэрииень онсолон ехээр тэмдэглэхые оролдоогүй, тэрэнэй зохёохы ажалда, дуунуудтань лэ тогтобоб. Юундэб гэхэдэ, Валерий Дашеевич Цыбиков Буряад орондоо мэдээжэ болоhон хүн. Уран шүлэгшэн, дуушан зохёохы замайнгаа эхиндэ ябана, ямар олон уран бүтээлнүүдые дархалаа гээшэб, тэрээндэл адляар олон тоото зохёолнуудые бyтээхэ, дархалха байха гэжэ этигэнэб. Иигэжэ хэлэхэдээ, Валерий Дашеевичын нэгэтэ намда хөөрэhэниие мартадаггүйб. Валерий Дашеевич сэрэгэй алба гаража байхадаа, дэлхэй дээрэ сууда гараhан поэт Сергей Есенинэй түрэhэн Рязаниин тала дайдаар ябахадаа, тэрэнэй эхэ нютаг Константиново хүрэжэ, поэдэй түрэhэн модон гэр соо орожо гараhанаа, түмэр орон дээрэнь хэбтээдшье үзэhэнөө хөөрэжэ, намайе ехээр гайхуулаа hэн. Дэлхэй дээрэ боложо байгаа үйлэ хэрэгүүд, үзэгдэлнүүд өөрын удхатай, өөрын гурим журамтай, өөрын табисууртай байдаг, юумэн миинтэ, хаанаhаашье бэшээр болоод орхидоггүй, ямар нэгэн шалтагаантай байдаг гээшэнь зүб гэжэ би этигэдэгби. Агууехэ поэдэй гэр соо орожо, орон дээрэнь хэбтээдшье үзэhэниинь юрын ушар бэшэ, тэрэнэй хуби заяанда удхатай байгаа, Сергей Есенин шэнги гоё hайханаар, сэдьхэл хүдэлгэмэ уятайгаар хуhан модые магтажа бэшэhэн, дурсаhан хүн ородойшье, буряадайшье литературада олон бэшэ. Валерий Дашеевичые «дун сагаан хуhанай дуушан» гэжэ дэмыдэ нэрлээгүй, хуhанай уйhаар уран бүтээл дархалха буряад арадайнгаа заншал саашань хүгжөөхэ бэлиг талаан онсо удхатайгаар үгтэhэн хадаа тэрэ юрэл Константиново хүрэжэ, Есенинэй гэр соо ороогүй, дун сагаан хуhанай агууехэ дуушантай иигэжэ «уулзаха» дээдын табисууртай байгаа гэжэ hананаб.
Нютагайнгаа бэлигтэй хүбүүндэ, арадай дархан Валерий Дашеевич Цыбиковтэ, «Зүүдэнэйм орон» гэhэн шэнэ номойнь хэблэгдэн гараhаар амаршалжа, дэлхэйн бyхы hайн hайханиие хүсөөд: «Одоншни хододоо гэрэлтэжэ, дуунуудшни хододоо зэдэлжэ, зохёолнууд олоор дэлбэрэн түрэжэ байг» - гэжэ үнэн зүрхэнhөө үреэнэб».
Тус ном эндэ татажа уншахаар.
