Үндэһэн хэлэ шудалагша

Элитэ монголшо эрдэмтэн, хэлэ бэшэгэй доктор, профессор Лубсан Шагдаров 90 наhанайнгаа ой мүнѳѳ намар тэмдэглэхэ юм.
Жаргал Лубсандашиев, Толон
137

Тэрэ 1958 онhоо Россиин Эрдэмэй академиин Сибириин таhагай Монгол арадууд, Буддын шажан ба Түбэдые шэнжэлэлгын институдта (ИМБТ) таhалгаряагүй ажаллажа, буряад, монгол хэлэнүүдые шэнжэлхэ хэрэгтэ сэгнэшэгүй ехэ хубитаяа оруулhан. Тэрэнэй олон тоото эрдэмэй ажалнууд, монографинууд дэлхэйн монголшо эрдэмтэдэй анхарал татажа, үндэр сэгнэлтэдэ хүртэhэн. Буряад Республикын Гүрэнэй шанда хүртэгшэ эрдэмтэн олон аспирантнуудай хүтэлбэрилэгшэ боложо, эрдэмэй гүн руу дабшаха замдань ехэ түлхисэ, туhаламжа үзүүлhээр зандаа бшуу. 

Лубсан Доржиевич Шандали нютагай хүн юм. Yхибүүн наhаниинь Эсэгын дайнай бэлэгүй, хатуу сагта үнгэрөө. Өөрынгөөл эрмэлзэлээр эрдэмтэн болоһон Л.Шагдаровай түрэл түтим, суг һураһан нүхэдынь олон.

Шагдарай Yдбэл эжынь нютагтаа малшанаар хүдэлhэн. «Yдбэл абгай Шагдарай Сэдэн хүгшэн абымнай дүү болоно. Нүхэрни - Сэдэнэй Даржаагай Галсандаши. Шагдартан 5 хүбүүдтэй, 2 басагадтай байhан. Нэгэ басаганиинь Зүдхэли, нүгөөдэнь Элеэ нютаг хадамда гараа. Элеэ хадамда гарагша басаганайнь хүбүүн Һасаран Дамдинжапов 90 гаран наhатай болоо. Зүдхэли тээшэ һалбаринь гэхэдэ, Шагдарай Дулмажабай зээ басаган - Цыденэй Норжонханда - уран шүлэгшэн Цыдып Жамбаловай наһанайнь нүхэр. Шагдартан гэжэ номшо зон байhан. Шагдарай Долгиин гэгээн тухай домог түүхэ дуулаhан байхат. Лубсан ахай нагасанараа hажаажа, номдо дуратай, түбшэн даруу зантай, номгон хүн даа. Нүгөө талань - Шагдарай Сантиин Сэрэнтэн олон аад лэ, зөөриншэ, бэрхэ зон байһан. Даржаа абамнай «һэеы гэрыень задалхадамнай, үнөөхи Лубсамнай номоо уншажал hуугаа hэн даа» гэжэ хөөрэдэг hэн. Гэртээ байhан Yдбэл абгаймнай бэлигтэй бэрхэ 2 хүбүүдые түрэhэн. Базарсада ехэ хүбүүниинь Вологодско hүнэй институт дүүргэжэ, эрдэмтэ-зоотехник болоо. Лубсан ахай одоо баялиг зөөриин хойноhоо ябахагүй, эрдэмээ дэрлээд лэ, арадтаа туhатай хэрэг бүтээhэн. Наhанайнь нүхэр Сэмжэд абгай шуран шамбай, урдалхуу байhан. Эмнэлгын сестра аад, Буряадай багшанарай институдай буряад хэлэ бэшэгэй таhаг түгэсхэhэн. Мүнөө абаяа хаража байhан Дарима Лубсановна басаганиинь хэлэ бэшэгэй эрдэмүүдэй доктор юм. Баяр хүбүүниинь Буряад Республикын МВД-гэй зургаанда хүдэлөө, хоёр хушуун үринэрые хүн болгоһон», - гэжэ Шандалиин дунда hургуулиин эхин шатын ангинуудай багшаар, нютагай зүблэлэй нарин бэшээшээр хүдэлhэн Раднаханда Болотова хэлэһэн байна.

Багшын ажалай ветеран Сэдэб Жамбалович Жамбалдоржиев Лубсан Шагдаровай угай hарбаалжа сээжээр мэдэхэ байба. Наhатайхан болоһон Сэдэб ахын хөөрөөн баhал hонин байгаа. Энэ хөөрөөень хожом тобшохоноор толилхобди.

Ага тосхондо ажаhуудаг Россиин Федерациин хүндэтэ адвокат, Агын Буряадай автономито тойрогой габьяата юрист, 90 наhатай, хёлго бодонгууд угай Ким Даржаин иигэжэ дурсаба: «Бидэ Лубсантай суг 2 жэл hуража, Агын 1-дэхи дунда hургуули 1949 ондо дүүргээ бэлэйбди. Элдэб нютагуудhаа ерэжэ, Агада hураhан нүхэднай булта дээдэ эрдэмтэй болоо. Тэдэнэй дунда Эльберт Базарон – түбэд эмнэлгэ шудалhан, эмнэлгын эрдэмүүдэй доктор, Цыдендамба Эрдынеев – сэрэгэй эмшэн, подполковник, Буряад Республикын МВД-дэ, Элүүрые хамгаалгын яаманда дээгүүр тушаалнуудта хүдэлhэн, Цыбегмит Номогонова - фармацевт, РФ-гэй Элүүрые хамгаалгын эрхим, Баради Цыденова - багша, Дарижаб Цыдыпов - агроном, Мария Кобозева – Россиин Федерациин габьяата багша, Дугар Санжиев - инженер-механик, Дарижаб Цыдыпова - багша, Цырендаши Гармаев - уhан далайн флодой штурман, подполковник, военкомоор хүдэлhэн. Номоо ходо үзэжэ байдаг, түбшэн зантай Лубсан Шагдаров ород, буряад хэлэн ба литературын, түүхын хэшээлнүүдтэ hайн сэгнэлтэнүүдые абаха, бодолгодошье муу бэшэ hэн. Эндэhээл эхилжэ, өөрынгөө оролдолгоор эрдэмтэй болоо гээшэ ааб даа. Ород хэлэнэй аргагүй бэрхэ багша Валентина Дугаровна Дугарова, тоо бодолгын багша Лидия Ивановна Новикова, тамирай багша Виктор Николаевич Долгополов, hургуулиин директорнүүд Пурбо Балданжапов, Ачигто Доржиевич Бабудоржин (Хүнхэрэй Сандан ноёной зээ хүбүүн) гэгшэдтэ заалгаhан байнабди».

Читайте также