Һаяхан Ага-Хангилай Дондог-Эри уулын наагуур бэлшэhэн тэмээдтэй зурагыень хараад, ехэ hайшаабаб.
Дондок Юндунов - айлай 11 хүүгэдэй нэгэн. Сагаангууд угай Бадмын Юндэн абань Могойтын аймагай «Победа» колхоздо парторгоор олон жэлэй туршада хүдэлжэ, Дондок хүбүүнэйнгээ 13-тайда Сагаан-Шулуутай нютаг эльгээгдээд, наhанайнгаа амаралтада гаратараа, избёосхын заводой директорээр хүдэлөө. Хилгэндэдэ тоонтотой Рыгжидма Жамбаловна эжынь Ага-Хангилай hургуулида, интернадта багшаар, хүмүүжүүлэгшээр хүдэлжэ, олондо хүндэтэй хүн ябаhан.
Дондок Юндунов Сагаан-Шулуутайн дунда hургуули дүүргэжэ, хүн болоhон, мүн түрэhэн тоонто нютагаа hанажа ябадаг. Мүнөө жэл гантиг шулуун дээрэ Сагаан Үбгэниие hиилэжэ, ага-хангилайхидтаа туhалаа: тэрэ барельефынь һууринай баруун хойто хадада табигдаа. Сагаан-Шулуутайда соёлой шэнэ байшанай нээгдэхэдэ, нютагай урашуулай үзэсхэлэндэ хабаадажа, «Далай лама» ба «Ван Гог» зурагуудаа бэлэг болгон баряа hэн. Д.Юндунов эдир наhандаа уран гартан, hоригшо Дандар Дансарановай hурша номо, ханза хэжэ шэрдэхыень hонирхон харадаг байгаа.
Тэрэ холын сагые дурсахадаа, «дэбтэрэй даха дээрэхи уран зохёолшодой портредүүдые тон адляар зураhанаа hүүлдэ хараад гайхаа hэнби, теэд хүн юундэ тэдэ зурагуудыемни обёордоггүй, зурагай hургуулида ошо гэжэ хэлэдэггүй байhан юм ааб даа» гэжэ хэлэдэг. Тиибэ яабашье зурагта абьяастай боложо, урлалай ажалда бэеэ сүм зорюулаа. Зугаалайн, Могойтын аймагай соёлой байшануудта, Бооржодо сэрэгэй албандашье ябахадаа, шэмэглэгшээр (оформитель) хүдэлөө. Удангүй Хабаровскын гүрэнэй багшанарай институдта уран зурагай багшын мэргэжэлдэ hуража, нэрэ түрэтэй уран зураашадта заалгажа, зурагай урлал дүтөөр мэдэхэ болоо. Чара тосхондо ажаhууhан Ширибазаров Баир хуряахайндаа ошожо, БАМ-ай дарханай газарта удаахан ажаллажа, уран зураашын тон hайн hургуули гараа. В.Скроминский, А.Орлов гэгшэдтэй суг хойто зүгэй hайхан байгаали зуража, хэдэн үзэсхэлэнүүдтэ хабаадаа, хурса бэлигтэй, шуналтай уран зурааша гэжэ элирhэн юм. Мүнөө болотороо Шэтын уран зураашадтай нүхэсэдэг. Эрхүү хотодо уран зурагай зональна үзэсхэлэндэ хабаадаад, тэдэнэй зууршалгаар Россиин Уран зураашадай холбооной гэшүүн болоо hэн. Ага тосхон, Алхана уула, Онон гол, Хаан уула г.м. газарнуудаар ябажа, пленэртэ, конкурснуудта хабаадаа. «Пленэр - зурагай ойлгосо үгэхэ тон ехэ hургуули. Байгаалида гараад зурахада, hиилэхэдэшье толгой «онгойдог». Онсо өөрсэ бэлигтэй уран зураашад Доржи Гомбоев, Дондок Мижитдоржиев ба бэшэнтэй оло дахин уулзажа хөөрэлдэhэн байнабди», - гэжэ Д.Юндунов тэмдэглээ hэн. Мүн Баргажанай Адаг тосхондо «Баргажан-Түхэм» гэhэн пленэртэ хабаадажа, холын ороной уран зураашадтай суг байгаалиин үзэсхэлэн, этюд зурадаг. Санкт-Петербург хото гэр бүлөөрөө ошожо, хүнэй дүрэ зурадаг, шэнэдхэн hэргээгшээр (реставратор) хүдэлжэ, барельеф, дүрэнүүдэй дутуу дундыень хүсэлдүүлжэ, бүрин бүтэн болгодог байгаа. Ганса зурагта бэшэ, шабараар, шулуугаар дүрсэ урлаха бэлигтэй байhаниинь тодороо.
Д.Юндуновай зарим уран бүтээлнүүдтэй танилсуулая. Шэтэ хотодо барималша С.Зимниковтэй суг «Каменный цветок» гэhэн дүрсэ хэhэн. Мүн тэдэнэр Айралжан хада дээрэ байhан хандагайн сайр дүрсын эбдэржэ хомбииходонь, hөөргэнь сохижо бүмбылгөөд, Песчанка тосхондо табяа hэн. Мүнөө зун Дондок Бадмаевич Эрхүүгэй можын Хүтэлиг тосхон ошожо, хуушан субарга шабардажа, зуража hэргээлсээ бшуу. Хэдэн жэлэй саана Хитадай Якши хотодо үнгэргэгдэhэн саhан дүрсэнүүдэй конкурсдо 3-дахи hуури эзэлжэ баясаhанаа мүнөөшье мартадаггүй. Тус мүрысөөндэ 50 гаран хитад, 3 монгол, 3 буряад барималшад хабаадажа, тэдэнэй дунда шалгарhаниинь ехэ амжалта байгаа.
Могойто тосхондо мэргэн буудагша С.Номоконовой ба Советскэ Союзай Баатар Б.Ринчиногой барельефүүдые хэжэ хамhалсаа. Агын дасанда жэл хахад байраар байжа, Согшон дуганай газаахи баханын дээрэхи нарин hиилэлгэ хэлсэжэ, ара таладань хоёр луу ба Сагаан Үбгэнэй дүрэнүүдые гоёор зуража бүтээhэн. Тиихэ зуураа Юндунов Дугар ахайнгаа Баир Баярма хүбүүн басаган хоёрые хабаадуулжа, hиилэлгэ, шэрдэлгэ уранаар хүүлэhэн юм. Дондок Бадмаевич Агын дасанай 200 жэлэй ойн баярай медальда хүртөө. Тэрэ иигэжэ хөөрөө hэн: «Би залуудаа Алхана, Хаан уула зуража эхилээд ябааб. «Хада уула зурахаар гүб гэжэ зурхайшанда харуулаа гүш?» гэжэ эжынгээ хэлэхэдэ, Агын дасан ошожо, 82 наhатай Жимба ламада хандажа асуухадамнай, эрхи татаад, «бүхы юумэ зурахаш, хүнhөө бү hураарай, урлалда нюуртайш» гэжэ хэлээ hэн. Дээдэ зиндаатай Жимба лама Магаданай лагерьта 11 жэлэй туршада ябахадаа, Болодой Жамбал нагаса абатаймнай нүхэсэдэг байhан ха. Хүр-шэ бараагтань нагаса абамнай яагаад гээгдэhэн бэ гэжэ эжыдэмнай хөөрэжэ үгэhэн байгаа. Болодой Жамбал «Мартын найман» колхозой түрүүлэгшэ байгаад, олон хүүгэдтэй нэгэ эхэнэртэ поли дээрэhээ хахад мэшээг пааданха суглуулхыень зүбшөөhэн. Тэрэнэйнгээ түлөө «хамтын зөөридэ үрилтэ хэбэ» гээд сүлүүлhэн».
Дондок Юндунов Буряад Уласай түб хотодо өөрын дарханай газартай. Ага нютагай урашуул Баясхалан Лыксыков, Болот Цыжипов ба бэшэнтэй холбоо барисаагаа алдадаггүй, бэе бэедээ туhалалсадаг. «Лотос» эмхидэ дүрсэнүүдые шабараар бүтээhэн. Улаан-Yдэдэ эмхидхэгдэhэн уран зурагай, скульптурын үзэсхэлэн, мүрысөөнүүдтэ хабаадажал байдаг. Уран зурааша Бальжинима Доржиевай Зоригто хүбүүе hайнаар зурадаг гэжэ магтаа hэн. Һаяхан хонходоходомнай, «байгаали, хүнэй дүрэ зураха, модон, шулуун дээрэ hиилэхэ, хүрэг, дүрсэ (скульптура, барельеф) хэхэ ажални таhалдадаггүй, шэнэ жэлдэ гол талмайн шэмэг болохо 12 амитадай дүрсэнүүдэй эскизүүдые зуража байнаб» гэжэ ойлгуулба. Тэрэ Улаан-Yдэ хотын захиргаанай соносхоhон мүльhэн дүрсэнүүдэй конкурсдо жэл бүри хабаадажа, шангай hуури эзэлдэг. Тэрэньшье гайхалгүй, Д.Юндунов Шэтэ хотын мүльhэн хотохониие олон жэл шэмэглэлсэжэ, гоё дүрсэнүүдые hиилэжэ hураhан байна.
Ехэ үрэ дүнтэйгөөр хүдэлжэ байhан уран зурааша «hайн бүтээл хэхын тула талаан бэлигhээ гадна тон ехээр хүдэлхэ хэрэгтэй, ажал хэhэн лэ хүн ам-жалта туйлаха» гэhэн тобшолол хэнэ hэн.
