Цыренжаб Сампиловай нэрэмжэтэ Уран һайханай музей соо Япон, Хитад, Монгол, Росси гүрэнүүдэй эхэнэр гэрэл зурагшадай зохёохы ажалай үзэсхэлэн февралиин 28-да нээгдэбэ.
Эхэнэр хүнэй эльгэ нимгэн сэдьхэлээр байгаалияа хайрлажа, эхын нюдөөр дэлхэйе шэртэжэ ябаһан гэрэл зурагшад бэе бэеынгээ ажал сэгнэжэ шададаг, хэр холо байбашье харилсадаг юм. Ажалнуудынь элдэб янзын удхатай: оршон тойронхи байгаали, ан амитад, шубуу шонхор, соёл уралиг, түүхэ домог, зан заншал. Гэрэл зурагшад тусгаар ондоохон зон юм. Үбэл зунгүй, хүйтэ нойтон, холо ойро гэхэгүй, шухаг нэгэхэн зураг буулгахын тула хаанаш хүрэтэр ябадаг гээшэ.
Бадмахандын дулаан гар
Содномын Бадмаханда уг гарбалаараа Хяагтын буряадай үри һадаһан байна, эжынь - монгол үндэһэтэн юм. Бага балшар ябахадаа, Бадмаханда ноб ногоон зүлгэ дээрэ саб сагаахан һэеы гэрнүүдые хараад, “Ямар гоё бээ!”- гээд хашхарха дураниинь хүрэдэг һэн. Нюдэдынь уһатаад, баярлаһан гү, али гуниглаһан мэдэрэлдэ эзэлэгдэхэ. Жэлэй дүрбэн сагай һэлгэхэ бүри оршон тойрон байгаалияа гоёшоон хараха. Үбэлэй сагта саб сагаан газар дайда, хабартаа шэнэхэнээр гүлгэлжэ байһан модоной набшаһа, зундаа хадын саана жарган орожо байһан наранай туяа хараад, үнгэтэ юртэмсые уран шэрээр зуража шададаг һаа гэжэ мүрөөдэдэг һэн. Гэрэл зурагшын мэргэжэлтэй болоод, багадаа хүсэһэн хүсэлөө бэелүүлжэ шадаа. Содномын Бадмахандын уран бэрхээр бүтээһэн ажалнуудай үзэсхэлэн Америкэдэ, Япондо, Россиин Шэтэ, Улаан-Үдэ, Якутск хотонуудта табигдаһан юм. Тэрэ дэлхэй дүүрэн суутай хүн байна. Монгол гүрэнэй дээдын шагнал “Алтан гадаһан” одоноор шагнагдаһан юм.
Содномын Бадмахандатай үнгэрэгшэ намар Улаан-Баатарта танилсаа һэмди. Зохёохы ажал, мэргэжэл тухайгаа хөөрэхэдөө, нюдэдынь баяраар ошотоод, шарайнь сэбэр дээрээ бүри сэбэрхэн болоһон мэтээр харагдаа һэн. “Дулаан гар” гэжэ номоо бэлэглээ. Үнеэгээ һаагаад, һүеэ һамаржа байһан эхын, Эхэ ороноо хамгаалжа байһан сэрэгшын, үбшэн хүнэй ами абардаг эмшэнэй, хүхөө хүхэжэ байһан үхибүүнэй гарнууд - эдэ бүгэдэ амидаралай агшан зуурые буулгажа үрдиһэн Бадмахандын уран гар мүн.
Байгаали буулгаха дуратай
Светлана Ивановна Целовальниковатай суг хамта Монгол орон ябаабди. Тэрэ Монголой гэрэл зурагшадаар дүтэ танилсажа, найза нүхэд болоо. Баруун Монголоор экспедицидэ 2018 ондо суг хамта ябажа, монгол гэрэл зурагшадые Ахын аймагаар, Түнхэнөөр, Байгал далайн эрьеэр аялуулаад, Ивалгын дасан харуулаа бэлэй. Экспедициин дүнгөөр Улаан-Баатарта, Улаан-Үдэдэ гэрэл зурагуудай үзэсхэлэн дэлгээгдээ бэлэй.
Светлана Ивановна Түнхэнэй Саяан уула мундарганууд, үглөөнэй наранай элшэ туяа, жаргажа байһан наранай гоё һайханиие, ажалша хүнүүдэй нюур шарайнуудые, Буряад ороной бүхы һонин уншагшадтаа дуулгадаг юм.
Тэрэ Германи, Америкэ, Япон, Хитад, Франци, Греци, Венгри, Австрали гүрэнүүдээр гэрэл зурагаа буулгажа ябаа. Буряад ороной нютагуудаар буулгаһан гэрэл зурагуудынь нюдэндэ уриханаар харагдадаг. Буряад Уласай Толгойлогшо Алексей Цыденов «Эрхим гэрэл зурагша» гэһэн шагнал нёдондо барюулаа бэлэй.
- Гоё һайхан байгаали хараад, уянгата хүгжэм шагнаад, һайн хүнөөр танилсаад, олон нүхэдтэй болоходоо, баяртай байдагби. Ан амитадые, шубуудые, байгаали буулгаха дуратайб, - гээд гэрэл зурагша хөөрэнэ.
Светлана Ивановна уг гарбалаараа Эрхүү можын Хурхууд нютагай юм. Тоонто нютагынь - Захаамин. Мүнөө Түнхэн нютагта ажаһууна. Ажабайдалай эрхээр иигэжэ олон ондоо нютагуудаар байһандаа юм гү, али нүүдэлшэ монгол арадай басаган хадаа гү, замда ябахадаал, сэдьхэлынь ханадаг юм. Буряадаараа одоо гоёор зугаалдаг. Нэрэ, обогынь ородоор байхадань, ород хүн гээшэ гү гэжэ һанадаг байгааб гэхэдэмни: “Элинсэг эсэгэмни Солбон гэжэ нэрэтэй байхадань, ородууд дансада оруулхадаа, Целовальников гээд бэшэһэн байгаа. Тиигээд мүнөө болоходо, хоморой гоё обогтой ябана бэшэ гүб»,- гээд энеэгээ һэн.
Буряад ороноо гэрэл зурагта хадагалжа ябаһан гайхамшаг бэрхэ гэрэл зурагша гэжэ олониитэдэ мэдээжэ болоһон Светлана Целовальниковагай “Угайм юртэмсэ” гэжэ тусхай үзэмжэ Ц.Cампиловай нэрэмжэтэ музейдэ олоной анхаралда табигдаа һэн.
Уран бэлигтэй Мацумото Ёшико
Япониин гэрэл зурагшадай эблэлэй гэшүүн Мацумото Ёшико зохёохы ажалаа Монгол һайхан орондо зорюулдаг юм.
Түрүүшынхиеэ Монгол ерэхэдээ, нюдэ алдама уудам тала дайда, саб сагаан үүлэтэй хүб хүхэ тэнгэри хараад, ехээр гайхаашье, баярлаашье, гоёшоогоошье һэн. Нүүдэлшэ арадай ажаһуудал, малшадай үдэр бүриин ажамидарал, монголшуудай эхэ ороншо сэдьхэл, хүхюун дорюун зан абари, үнгэтэ гоё торгоор оёотой хубсаһа хунар ехэ зохидшоогоо бэлэй.
Тэрэ гэһээр оло дахин Монгол орон аяншалан ерэжэ, гэрэл зурагуудые буулгаа. “Монголшууд” гэжэ тусхай үзэсхэлэн 2004 ондо, “Талын байдал” – 2006 ондо, “Монголшууд-2” – 2008, 2013 онуудта Япондо дэлгэгдэһэн. Монгол ба Япон гүрэнүүдэй гадаадын харилсаанай тогтоһоор 45 жэлэй ойдо зорюулагдаһан үзэсхэлэн 2017 ондо, “Дэлхэй эхэнэр хүнэй нюдөөр” үзэсхэлэн 2018 ондо Монголдо эмхидхэһэн байна.
Шубуудые, ан амитадые Хироэ Шимада буулгаха дуратай
Японой гэрэл зурагшадай гэшүүн Хироэ Шимада хүйтэн уларилтай Хоккайдо арал дээрэ гэрэл зурагаа буулгадаг юм. Тэрэ шубуудые, амитадые буулгаха дуратай.
Хабарай сагта, байгаалиин һэргэжэ байһан үедэ, тэрэ гэрэл зурагаа буулгахаа зоридог юм. Шубуудые, ан амитадые гэрэл зурагта буулгахадаа, тэдэниие аршалан хамгаалха зорилго табидаг.
2008 онһоо эхилээд, жэл бүри гэрэл зурагшадай үзэсхэлэндэ хабаадаад, түрүү һуури эзэлдэг байха юм.
