– Буда-Ханда Тарбаевна! Та олон тоото уншагшадтамнай өөр тухайгаа хөөрэжэ үгыт. Ямар нютагта мүндэлэн түрэжэ, ямар газарта хүлөө шоройдоһон хүн гээшэбта?
– Би хадаа түүхэ домогто Онон голой эрьедэ оршодог үлир мойһото Гүнэй нютагта түрэһэн хүм. Нютагайнгаа эхин шатын һургуулида һураад, хүршэ нютаг Һүдэнтын 7 жэлэй һургуули дүүргээд, Ага тосхондо 8-дахи класс дүүргэһэнэйнгээ һүүлээр, Улаан-Үдын хүгжэмэй һургуулида ороһон байнаб. Намтай суг Ким Базарсадаев, Найдан Дамиранов болон бусад һурадаг байгаа. Багшамнай Вера Дашиевна Лыгденова-Линховоина һэн. Гурбадахи курсда һуража байхадамни, намайе “Байгал” ансамблиин хоорто 1-дэхи сопрано нарин хоолойгоор дуулахыемни урихадань, ажаллажа эхилээ һэм.
– Таниие Агын гү, али Яруунын гэжэ байжа хүнүүд хэлсэдэг…Тэрэ ямар удхатайб?
– Үнэхөөрөөшье, агынхид намайе Агын, яруунынхид баһал өөрынгөө нютагай гэдэг. Яруунын аймагай Эгэтын-Адаг гэжэ нютаг наһанаймни нүхэрэй тоонто юм. Нүхэрэйнгөө нютагтаа ахалагша агрономоор ажаллахадань, тэндээ түбхинөө бэлэйбди. Хоёр үхибүүднай тэндэ түрөө һэн. Зүгөөр гэнтын аюулһаа нүхэрни хосоржо, нэгэ хэды жэл нютагтань ажаллаад, һөөргөө Улаан-Үдэеэ бусажа, филармонидо хүдэлөө һэм. Удаань, Яруунаяа бусажа, аймагай соёлой таһагта агитбригада ударидажа, 20 гаран жэлэй туршада хүдэлөө һэмби. Тэрэ сагта Коммунис Партиин, Засаг түрын шэглэлээр хүн зоной идеологи, хараа бодол нэгэ мүрөөр хүмүүжүүлхэ, һургаха, лекци уншаха, концерт наада табиха, илангаяа, хүдөөгэй арад зониие гэгээрүүлхэ гэһэн зорилго табигдадаг байгаа. Хүдөө малшадаар манаадхаа таатаад, 7 хоногой туршада ажалладаг бэлэйбди.
– Буда-Ханда Тарбаевна! Эдир залуухан наһандаа «Байгал» ансамблиин солисткаар хүдэлжэ ябаһан тухайгаа тодорхойгоор хөөрэжэ үгыт.
– Тиихэдэ хоорой артисткаар бүхы Советскэ Союзаар тойрон, 5-6 һарын туршада гастрольдо гарадаг байгаабди. Улаан-Үдын түмэр харгын хүтэлбэриһөө нэгэ вагон арендээр абажа, бүхы хубсаһа хунараа, хүгжэмэйнгөө зэмсэгүүдые ашаад ябадаг һэмди. Харин зун болоходонь Буряад оронойнгоо хүдөө нютагуудаар, Агын болон Усть-Ордагай тойрогуудаар концерт-наадаяа дэлгэжэ ябагша бэлэйбди. “Байгал” ансамбльда худэлхэеэ ошоходомни, Вера Дашиевна багшамни табиха дурагүй байгаа һэн. Һургуулияа саашань дүүргэжэ, оперно дуушан болохош гэжэ һургадаг байгаа. Харин би залуу ябаһандаа, газар дайда үзэжэ, дуу дуулаад, гастрольдо ябажа, ёһотойл артистка болохоёо ехэл яараһан байгааб байнаб. Намтай суг Дугаржаб Дашиев, Даши-Доржо Базаров болон бусад хүдэлдэг һэн. Хоорой артистка байгаад, удаань вокальна бүлэгэй солисткаар хүдэлжэ эхилээб. Хүгжэмгүйгөөр хоорой аккомпанемент доро акапеллэ ород, буряад хэлэнүүд дээрэ дуладаг һэм.
– Дуу дуулаха гээшэ байгаалиин бэлэглэһэн бэлиг ха юм даа. Танай дуушанай зүргөөр зохёохы замтнай хаанаһаа эхитэйб?
– Балшар бага наһанһаа дуу хүгжэмдэ дуратай һэм. Тэрэ сагта арадай дуу дууладаг зон ехэ олон һэн. Хүн бүхэн дуу дуулажа шададаг һэн гэхээр. Ёохор наадан ехэ дэлгэрэнги байгаа. Тиигэжэ хара багаһаа эдэ дуунуудые мүнөө болотороо дуулажал ябанаб. Манай дирижер – уран ъайханай талаар хүтэлбэрилэгшэ Чингис Павловай ударидалга доро аранжировка оркестртэ хэгдэдэг байһан. Буряадай радиокомитедтэ дуунууд 20 жэл болоод лэ һөөргөө шэнээр буулгагдадаг байһан юм. Хэрбэеэ тэрээхэн хугасаа соонь шэнээр буулгажа бэшээгүй һаань, хуушан дуунууд һаладаг гэжэ хэлэе. Жэшээнь, Дашидондог Жалсараевай «Бууралхан Сагаан Саяамнай» гэжэ дуу Москвада дуулаа һэм. Тэрэ дуумни дахин бэшэгдэнгүй хосорһон байна. Тиигэжэ ехэ олон дуунуудни үгы болоо.
– Харамтай байна…Та ехэ олон дуунуудые гүйсэдхэһэн гээшэт. Теэд ямар дуу дуулаха дуратай һэмтэ?
– Арадай дуунууд хадаа булта тон адлиханаар һанагдадаг. Буряад араднай сэдьхэлдээ абаһан юумэеэ аялга дуугаар гаргажа, бүхы байдалай үйлэ хэрэгүүдые байгаалиин аялга абяагаар ирагуу һайханаар дамжуулжа шададаг гээшэ. Мүн тиихэдэ, манай тэрэ үеын хүгжэмшэд Бау Ямпиловай, Жигжит Батуевай, Чингис Павловай зохёоһон дуунуудые ходол дууладаг байгааб.
– Буда-Ханда Тарбаевна! Танай һанахада, энэ дэлхэй дээрэ эхэнэрэй үүргэ юун гээшэб?
– Хадамууд гээшэ ехэ хада шэнги найдамтай гэжэ урданай зон хэлэдэг һэн. Наһанаймни нүхэрэй наһа барахада, хадамуудни намайгаа ехэтэ дүнгэжэ, хамһалсажа, сүлөөгүй ажалдаа ябахадамни, үхибүүдыемни харалсажа, ходол намайгаа ойлгожо байгаал даа. Би энээндэнь ехэл баясажа, сэдьхэлдээ мэдэржэ ябадагби. Оройдоол 4-тэйхэн наһандаа эсэгэгүй үлэшэһэн хүбүүмни мүнөө МЧС-эй полковник болонхой, басагамни Красноярскын мединститут дүүргэжэ, дээдэ эрдэмтэй эмшэн болонхой. Би мүнөө аша, зээнэрээ харалсан, үхибүүдэйнгээ бэлэглэһэн болбосон түхэлэй гэртэ ан бунхан ажаһуунаб. Мүн тиихэдэ аша басагамни намдаа жаахан хөөрхэн гушые бэлэглээ. Энэл даа эхэнэрэй үүргэ, минии ойлгосоор.
– Та бурханай үршөөһэн, байгаалиин бэлэглэһэн, түрэлхидэйтнай дамжуулһан дууша бэлиг шадабарияа бүрин эдлэхэ жаргалтайл хүн гээшэт. Зүгөөр, ажабайдалаа дахин шэнээр эхилбэл, ямар харгы шэлэхэ байгаа гээшэбта?
– Хүнэй наһан ехэ ута гэжэ зариман хэлсэхэ. Харин үндэр наһатай болохо бүреэ хүн гээшэ үшөөл удаан ажаһуудаг байһай даа, дайн дажар үгы, сэлмэг сарюун байдалтай хүн түрэлтэн удаан жаргалтай байһай даа гэжэ һанахаш. Юуб гэхэдэ, би ганса дуу дуулаха бэшэ, харин үшөө сэдьхэл татамаар номуудые бэшэхэ уран зохёолшон гү, али үзэмжэ гоё һайхан зураг зуража шадаха баян бэлигтэй уран зураашашье байгаа һаа, ямар гоё байгааб, гэжэ сэдьхэлдээ һанажа байдагби.
– Үнэхөөрөөшье, тан шэнги хүн хэдэн бэлиг шадабаритайл байха зэргэтэй. Дулааханаар танда атаархамаар байна, Буда-Ханда Тарбаевна! Танай эгээл дуратай эдеэн ямар бэ гэжэ асуугаа һаам харюусаха гээшэ гүт?
Бага балшар наһандаа тараг, айрһа, ааруул, үрмэ эдижэл үндыһэн гээшэ аабзабди. Тэрэнээ мүнөөшье болотороо алдаагүй, аарсаяа халаажа уужа байха эгээл дуратайб.
Бухы уншагшадые Сагаан һараар амаршалнаб! Энхэ элүүр байдалтай, золтой, жаргалтай ябыт даа! Үглөө бүри нара хаража, үдэр бүри үреэлэй һайхан үгэнүүдые шагнажа ябагты!
Баярлааб. Тэсэмгэйгээр асуудалнуудтамни харюу үгэһэндэтнай баярые хүргэнэб!
