Эндэ һая француз композитор Адольф Аданай зохёоһон «Жизель» гэһэн зүжэг шэнэлэгдэн театрта табигдаа, хүн зоной олон ондоо һанамжа сэгнэлтэнүүдтэ хүртэбэшье, энэл дүнгөөр балет хужарлан хараха дуратайшуул олошороо гээд тэмдэглэлэтэй.
1955 онһоо эхилжэ, тус балетнэ зүжэг нэгэнтэ бэшэ манай театрта табигдаһан, суута артистнууд Лариса Сахьянова, Ольга Короткова, Лариса Протасова, Екатерина Самбуева гээд лэ бусад энэ зүжэгтэ наадаһан байха. Тусхай урилгаар Буряад орон ерэһэн балетмейстер Вячеслав Мухамедов, мүн тэрэнэй хани нүхэр Майя Думнова гэгшэд «Жизель» шэнэлэн табяа болоно.
Мүн тиихэдэ Петр Чайковскиин хүгжэм дээрэ найруулагдаһан «Щелкунчик» гэһэн зүжэг Буряадай оперо болон баледэй театрта түрүүшынхеэ табигдажа, харагшадай анхарал татаа. Уран зохёолшо Эрнест Гофманай үльгэрэй удхаар найруулагдаһан энэ зүжэг шэдитэ шэнэ жэлэй найрта зорюулагданхай. Хамтын хүсөөр Буряадай оперо болон баледэй театр республиканска хореографическа колледжтэй суг хамта энэ зохёол тайзан дээрэ табигдаба.
Түүхын хуудаһа ирабал, энэ зүжэг Буряад орондо анха түрүүшынхеэ Буряадай республиканска хореографическа училищида 1967 ондо табигдаһан байна. Тэрэ үедэ залуу багша Игорь Есауловай хүтэлбэри доро энэ училищи дүүргэжэ байһан Екатерина Самбуева, Юрий Муруев, Виктор Ганженко болон бусад оюутад дипломно ажалаа хамгаалжа, «Щелкунчик» гэһэн һуралсалай постановка харуулаа бэлэй. Саашадаа эдэ артистнууднай Буряадай баледэй ёһотой одод боложо тодороо.
«Щелкунчиктэ» Маша басаганай гол роль наадаһан Буряадай Гүрэнэй шангай лауреат, Россин арадай артистка Екатерина Самбуева, принцын парти гүйсэдхэһэн мүн лэ нэрэ түрэтэй Россин арадай артист Юрий Муруев Гавана хотодо үнгэргэгдэһэн Бүхэдэлхэйн залуушуулай фестивальда хабаадажа, лауреадуудай нэрэ зэргэдэ хүртэһэн намтартай. Хореографическа училищи дүүргэжэ байхадаа энэ зүжэгтэ эрэшүүлэй сольно партинуудые гүйсэдхэһэн Россин арадай артист Виктор Ганженко, тиихэдэ «хулганаануудай Хаан» боложо хатарһан Россин арадай артист Алексей Павленко гэгшэд мүнөө сагта баһал олондо мэдээжэ, суута артистнууд боложо тодороод, дүй дүршэлтэй багшанар болонхой.
Буряад Республикын арадай артистка, Россин Федерациин соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Татьяна Муруева тэрэ түүхэтэ түрүүшын балетнэ зүжэгтэ эхэнэрэй гол партинуудые гүйсэдхэһэн байна. Хэдэн жэл үнгэрөөд байхада, мүнөө дүй дүршэлтэй багша Татьяна Владимировна Муруева энэ балетнэ зүжэг театрай тайзан дээрэ найруулан табяа. Хореографическа колледждо һураһан шаби бүхэн түрэл һургуулидаа энэ зүжэгтэ хабаадаһан ёһотой. Зүгөөр мүнөө энэ зохёогдоһон, хамтаараа хэһэн проект түрүүшынхеэ театрай ордон соо табигдаа.
«Щелкунчик» үльгэрэй гол удхань хадаа, хөөрхэн хайратайхан Маша басаган дуратай нааданхайгаа хамаг дайсадһаа хамгаалжа, добтолһон хулганаануудһаа, тэдэнэй хаанһаа абаржа, сагаан сэдьхэлтэй, найдамтай хани нүхэртэй байбал, хатуу хара ябадалые заатагүй хамтаараа диилэхэ ушартай гээд тодорхойлогдоно.
Үнгэрэгшэ жэлэй эсэстэ хамтын проектын түрүүшын харалганда «Щелкунчиктэ» Маша басаганай роль Буряадай арадай артистка Вероника Миронова наадаа. Принцын парти театрай солист Булат Раднаев уран бэлигтэйгээр гүйсэдхөө.
— Энэ зүжэгтэ багаһаа оло дахин наадаһаар, ябан ошон гол парти наадаха болоод байхада һонин байна. Зүжэгэй роль бүхэн өөрын онсо шэнжэтэй, багадаа бултадаа хулганаанууд боложо хатархада согтой һэн, мүнөө принцын роль өөрын үүргэтэй. Зүгөөр эдир наһандаашье, ехэ болоодшье байхадаа, тайзан дээрэ гараха гээшэ артист бүхэндэ сэдьхэл хүдэлгэмэ, баяртай мэдэрэл, — гэжэ залуу артист Булат Раднаев тобшолно.
«Щелкунчик» гэһэн зүжэгэй декораци, үльгэрэй геройнуудай хубсаһа уран гоёор Екатерина Триоль шэмэглээ, зохёогоо болоно. Немец яһанай уран зурааша манай талын урилгаар Буряад орон ерэжэ, иимэ маягай, баледэй зүжэгтэ түрүүшынхеэ уран һайханай талаар ажал хээ болоно. «Тиибэшье ехэ оролдосотойгоор, балетнэ зүжэгэй онсо шанарыень ойлгожо, мэдэржэ, тон лэ нарин шэнжэлэлэй ажал хэжэ гараа», — гээд театрай балетмейстер, Россиин габьяата артист Баярто Цырендоржиевич Дамбаев тэмдэглэбэ.
Анхан сагта Буряадай оперо болон баледэй театр хореографическа колледжтэй хамта балетнэ зүжэгүүдые саг үргэлжэ табидаг байгаа. Мүнөө энэ заншалаа һэргээжэ, шэнэлэгдэһэн ордон соогоо тон лэ түрүүн хамтын хүсөөр «Щелкунчик» гэһэн зүжэг табиһаниинь һайшаалтай. Саашадаа манай Буряад орондо оло дахин энэ зүжэг харуулагдажа, театрай репертуарта өөрын онсо һуури эзэлхэ гэжэ һанагдана.
