Хатар гүйсэдхэхэ абьяас үсөөхэн лэ хүнүүдтэ дээдын хубааряар үгтэдэг байһан байха. Дууладаг хүнүүд олон байдаг, харин уран нугархай хүнүүд тиимэшье элбэг ушардаггүй гээшэ бэзэ. Минии энэ дэлгэһэн хөөрэлдөөнэй гол нюур хадаа эгээл иимэ, дээдын үршөөлөөр үгтэһэн бэлигтэй хүн. Танилсая: Гүрэнэй дуун болон хатарай «Байгал» гэжэ үндэһэн театрай хатарай бүлэгэй солист ябаһан Базаргуруев Мүнхэбаяр Базарсадаевич гээшэ. Мүнхэбаяр Базарсадаевичай ажалай дэбтэртэ нэгэл хуудаһан дээрэ «1977 ондо «Байгал» ансамблиин артистаар абтаба», «1997 ондо наһанайнгаа амаралтада гараба» – гэжэ оройдоол хоёр тэмдэг бэшээтэй. Бүхы наһаяа хатар нааданай оршондо үнгэргэһэн Мүнхэбаяр Базарсадаевич Базаргуруевтай уулзажа, нэгэ хэды асуудалнуудта харюусахыень гуйһан байнаб.
– Мүнхэбаяр Базарсадаевич! Таниие Агын аймагай Согто-Хангил нютаг тоонтотой гэжэ мэдэнэбди. Хаанаһаа хүдөөгэй хүбүүхэн хара багаһаа хатар бүжэгтэ абьяастайгаа элирүүлээ гээшэб?
– Бага байхадамни буряад драмын театр гастрольдо үе болоод лэ манай нютагта ерэдэг һэн. Артистнарые тайзан дээрэ хараад, тэдэнэй бэлиг, шадабариие һайхашаан, заатагүй артист болохоб гэжэ һанагша һэм. Томошог болоходомни, нютагаймнай хүбүүн Абидуев Балбар Жамбалович Шэтын Соёл-гэгээрэлэй училищиин һүүлээр багшалхаяа ерэхэдээ, Чехословакиин хоёр хатар табижа, бидэ хоюулаа хатардаг һэмди. Мүн Буряад Республикын арадай артист Цыден-Еши Бадмаев Улаан-Үдэһөө ерэжэ, Согто-Хангилай залуушуултай хэдэн хатар табяа бэлэй.Тиихэдэ минии хүл гараа хатарта табижа һураад байһыемни ойлгожо, гол үйлэнүүдые хатардаг болгоо һэн. Эгээл тэрэ үедэ хатарта дурлажа, хатарай артист болохоёо мэдэрээ һэм. 1976 ондо Соёл-гэгээрэлэй училищидэ ороһон байнаб. 1977 оной январь һарада дуун болон хатарай «Байгал» ансамбльда ажаллажа эхилээ бэлэйб.
– Тиигэжэ оюутан байхаһаа, артистын хүнгэн бэшэ замда гараа ха юмта даа...
– Ажалда орон сасуумни, январь һара соо Эрхүү гастрольдо гараа һэмди. Тэрэл зуниинь манда найруулан табигшаар ажаллажа байһан Татьяна Ефремовна Гергесова хэдэн олон буряад хатарнуудые зохёон табиһан юм. «Һойрой наадан», «Хатар наадан», «Булагай дэргэдэ», «Баргажанай ёохор» гэхэ мэтэ ехэ һонин сюжетнэ хатарнуудта гол солистаар хатардаг болоо һэм.
– Юрын хүнэй һанахада, артистын ажал ехэ һонин. Гастрольдо гараха, хэдэн ондоо хотонуудые болон хари гүрэнүүдыешье хаража үзэжэ ябахада... Тиимэ гү?
– Үнэхөөрөө гоё байдаг һэн. Россиин концертнэ түсэбөөр жэл бүри баруун тээшэ элдэб хото городуудаар гастрольдо гарадаг һэмди. Хоёр жэл болоод лэ Москва хотодо үнгэргэгдэдэг дуу хатарай конкурс-харалганда заабол хабаададаг бэлэйбди. Тэндэһээ үргэлжэ дээдэ сэгнэлтэнүүдтэй гэртээ бусадаг һэмди. России гүрэнэй олон яһатан тэндэ танилсажа, хатарайнгаа оньһо, маяг, шадабаряар хубаалдажа, дүршэлсэдэг байгдаа. Мүн Бельги, Голланди, Франци гүрэнүүдээр гастрольнуудта ябаһан байнабди.
– Хатар гээшэ соёлой эгээл гоё зүйлнүүдэй нэгэн гү гэмээр. Хатарай оньһон аргаар үйлэ, һанал, хүсэл, сэдьхэлэй досоохи байдал харуулжа шадаха гээшэ бэлиг лэ болонол даа…
– Тиимэ, тон зүб. Хатар гээшэ минии хэзээ нэгэтэ шэлэһэн наһанаймни гол харгы ха юм. Гоё хубсаһа үмдөөд, нюдэ амаа будаад, тайзан дээрэ хүгжэм дуунай оршондо дали жэгүүртэй мэтэл ниидэн, дэгдэн ябахаш. Хүлшни газарта хүрэнгүй, хүнгэн солбон хатархаш. Иигэжэ хатарта үнэн зүрхэнһөө дурланхайл хадаа, аяар 20 жэлэй туршада нэгэл газартаа тэсэмгэй ажаллаа гээшэ хаб.
– Артист гээшэ һайншье, муушье рольнуудые наададаг. Харин танда хатарта дуратай, дурагүй гэжэ ойлгосо бии гү?
– Хатарта дурагүй гэжэ байхагүй. Хатар бүхэн һонин, бүхыдөө абьяаста абтахаар лэ гээшэ. Гэбэшье, тон өөрын, дуратай хатарнууд гэжэ байха. Жэшээнь, «Һойрой наадан». Энэ шубуунай аяг ааша, ажабайдалайнь үйлэ, байдал харуулжа зохёогдоһон хатар. Һойр шубууе һажаажа, гансал үбдэг дээрээ хатархаш. Энэ хатарые үсөөхэн лэ хүнүүд хатаржа шадаха. Би бэеэр багашаг хадаа, эгээл таараһан байгааб. Мүн «Шүдхэртэй ханза» гэһэн сюжетнэ хатарта Шүдхэрые наадаа һэм. Баһал энэ хатартаа ехэ дуратай һэм. Үшөө олон хатарнуудта хабаадааб. Гэбэшье, гэнтэ хүгжэмэйнь зэдэлбэл, гараад лэ хатаржархиха шадалтай байһанаа мэдэрнэб.
– Эдэ үдэрнүүдтэ «Байгал» театрай 70 жэлэй ойн баяр тэмдэглэгдэнэ. Та болон бусад наһайнгаа амаралтада гарагшад ойн баярай нааданда хабаадана гээшэ гүт?
– Бидэ, ветеранууд, ойн баярай концерт нааданда харюусалгатайгаар бэлдэлсээбди. Би хадаа «Мэхэтэй Будамшуу» гэһэн хатарта үгытэй хүнэй роль нааданаб. Баян хүниие абаад лэ, аян замдань эдеэлүүлжэ, ундалуулжа ябадаг хүнэй үйлэ хатарнаб. Мүн «Забайкальская лирическая» гэһэн хатарта 16 ветеранууд хатарнабди. Наһанайнгаа амаралтада гараад байбашье, «Байгал» театрайнгаа ажаябуулгаар һонирхожо, мүнөө үеын артистнартай харилсажа, дүршэл маягтайгаа танилсуулжа байдагбди. Хэрбэеэ манай үеын репертуар ехэнхидээ буряад хатарнуудһаа бүридэдэг һаа, мүнөө ехэ ондоо маягаар хатардаг болонхой байна.
– Мүнхэбаяр Базарсадаевич! Тание түрэл театрайтнай ойн баяраар амаршалнабди! Асуудалдамни харюусаһандатнай баярые хүргэнэб.
– Һайн бэлэйт, баярлааб. Бишье театрайнгаа бүхы харагшадые, уншагшадые ойн баяраар амаршалнаб! Бултанаймнайл театр ха юм даа.
Цырегма Сампилова хөөрэлдэбэ
