Буряад Республикын арадай дуушан Сэрэн Лопсонович Хоборков ёһотойл арадай дуушан, ялас гэмэ бэлигээрээ буряад ороной хүгжэм дуунай искусствын түүхэдэ нэрэеэ хэтын хэтэдэ мүнхэрүүлһэн габьяатай.
Саһан сагаан малгайтай Саяан уулын хормойдо оршодог үзэсхэлэн һайхан Түнхэнэй аймагай Хоймор нютагта ажалша малша айлайда 1912 оной февралиин 15-да түрэһэн түүхэтэй.
Бишыхан Сэрэн хүбүүн Мандракши нагасынгаа өөрынгөө дархалһан хуур дээрэ наадан дуулахыень шагнажа, ехэтэ һонирхожо, өөрөөшье энэ хуур дээрэ наадажа туршадаг байһан. Ушар тиимэһээ нагасань бишыхан хүбүүндээ багахан хуур бүтээжэ үгэбэ. Тэрэ гэһэнһээ хойшо энэ хуураа гарһаа алдахаяа болижо, түрүүшынгээ дуунуудые өөрынгөө гүйсэдхэһэн хүгжэм доро дууладаг болоһон юм.
1925 ондо Хойморой дүрбэн классай һургуулида ороод, тэрэнээ эрхимээр дүүргээ. Номдоо һүбэлгэн бэрхэ хүбүүн саашаа эрдэм шудалхаяа Хэрэн эльгээгдэһэн байна. Удаань Хуурай-Хобок, Таһархай һууринуудта багшалаа. Энэ үедэ дуратай хэрэгээ орхингүй, уран һайханай найрнуудта эдэбхитэйгээр хабаадажа, комсомол нүхэдтэеэ концерт наадануудые эмхидхэжэ, дуу хүгжэмөө олоной урда дэлгээдэг байһан. Аймагай хүтэлбэрилэгшэд бэлигтэй залуу эдэбхитэниие онсо тэмдэглэжэ, Хяагта хото руу Буряадай багшын техникумэй курсда һурахыень эльгээһэн юм.
Энээнэй һүүлээр Сэрэн Хорбоков хэдэн жэл багшалһан байна. Гэхэ зуураа уран һайханай наадануудта хабаадаха эрмэлзэлээ орхёогүй, хуур, суур, сан, хэнгэрэг болон бусад инструментнүүдһээ бүридэһэн ансамбль бии болгоһон байна. 1936 ондо Буряадай түрүүшүүлэй делегациин бүридэлдэ орожо, хэдэн артистнууд, тэдэнэй тоодо Сэрэн Хоборков Москва хотодо ошожо, бэлиг шадабарияа харуулһан юм. Хожомынь артистнуудай гүйсэдхэһэн дуу, хүгжэмынь грампластинка боложо гаргагдаһан байха. Энэ пластинкые залуу хүгжэмшэн ехэ һонирхожо шагнадаг байгаа. 1937 ондо Түнхэн нютагһаа гарбалтай композитор Дандар Аюшеев нютагаа ерэхэдээ, Сэрэн Хоборковые шагнажа, саашаа хүгжэмдэ һурахыень дурадхаһан юм. Энэл 1937 оной намар Сэрэн Хоборков Улаан-Үдын театрай-хүгжэмэй техникумдэ ороһон.
Нэгэдэхи курсда һуража байхадаа, Буряад-Монголой радиокомитедэй хоорто дууладаг байһан. Уданшьегүй нэгэдэхи декадада бэлдэлгэ эхилжэ, Сэрэн Хоборков сугтаа һурадаг нүхэдтэеэ Буряад-Монголой хүгжэмэй-драмын театрта уригдаһан байна. Композитор П. Берлинскиин «Баяр» гэһэн хүгжэмэй драмада Хутарманай, М. Фроловой «Энхэ Булад Баатарта» Дарханай партинуудые гүйсэдхэдэг болоһон юм.
1940 ондо Москва хотодо үнгэргэгдэһэн Буряад-Монголой искусствын нэгэдэхи декадада эдэ зүжэгүүдтэ дуулахаһаа гадна, залуу артист элдэб концертнүүдэй программада эдэбхитэйгээр хабаадаһан юм. Кремлиин Байшанда үнгэрһэн декадын түгэсхэлэй концертдэ «Амаршалгын дуу» амжалта түгэс гүйсэдхэжэ, халуун альга ташалгаар угтагдаһан юм. Декадын дүнгөөр Сэрэн Хоборков «Хүндэлэлэй тэмдэг» орденоор шагнагдаһан габьяатай. Эсэгэ ороноо хамгаалгын дайнай эхилхэдэ, Сэрэн Хоборков сэрэгэй-политическэ һургуулида абтаһан, гэбэшье 1943 ондо бэе муутай гүүлээд, гэртээ бусаһан юм. Энэл жэл дуушан Монголоор гастрольнуудта эдэбхитэйгээр хабаадалсажа, Монголой Правительствын хүндэлэлэй грамотаар шагнагдаһан юм. Дайнай һүүлдэ Сэрэн Хоборков филармониин дуушан боложо, ехэнхидээ хуур, лимбэ дээрэ наадажа, арадай дуунуудые гүйсэдхэдэг, өөрыншье зохёоһон дуунуудые концерт наадануудта шадамар бэрхээр дууладаг байгаа. Коммунис парти, Ангар мүрэн тухай болон бусад дуунуудынь харагшад халуун альга ташалгаар угтадаг бэлэй.
1950 ондо Москва хотодо Буряад-Монгол литературын үдэшэнүүд эмхидхэгдэһэн түүхэтэй. Тэрэ уулзалгануудай үедэ буряад дуу хүгжэмэй концерт нааданууд болоо. Энээн тухай «Совет хүгжэм» гэһэн журналда «илангаяа хуур дээрэ наадаад, өөрөө энэ хүгжэм доро дуу гүйсэдхэһэн бэлигтэй дуушан Сэрэн Хоборковые тэмдэглэмээр» гэжэ бэшэгдэһэн байха.
1952 ондо «Байгал» ансамбльтай суг Сэрэн Хоборков Дунда Азин республикануудаар гастрольдо амжалтатайгаар ябаһан юм. Илангаяа А. Новиковой «Россия» гэһэн дууниинь олондо һайхашаагдаһан байна. 1953 ондо бэлигтэй дуушан «Буряад-Монголой АССР-эй габьяата артист» гэһэн нэрэ зэргэдэ хүртэжэ, хоёр жэл болоод, 1955 ондо республикын арадай артист гэһэн нэрэ зэргэтэй болоһон түүхэтэй. 1955 ондо оперын театр дахинаа М. Фроловой «Энхэ-Булад-Баатар» гэһэн оперые найруулһан юм. Энэ зүжэгтэ Сэрэн Хоборков Энхэ-Булад Баатарай гол партиие ялас гэмээр гүйсэдхэһэн юм.
1958 ондо Буряад Республикын искусствын хоёрдохи декадада бэлдэлгэ эхилһэн юм. Энэ декада 1959 оной ноябриин 27-һоо декабриин 8 болотор Москва хотодо амжалта түгэс үнгэрһэн байна. Үнгэтэ һайхан буряад дэгэлээ үмдэнхэй, хуур дээрээ шадамар бэрхээр гүйсэдхэжэ, ирагуу һайханаар буряад арадайнгаа дуунуудые гүйсэдхэжэ гараһан Сэрэн Хоборков харагшадайнгаа зүрхэ сэдьхэлые нилээдгүй хужарлуулжа шадаһан юм. Кремлиин Ордондо үнгэрһэн түгэсхэлэй концертдэ Совет гүрэнэй парти, правительствын гэшүүд, хари гүрэнүүдэй делегацинууд олон байһан. Кремлиин Ордоной тайзан дээрэһээ Сэрэн Хоборков «Наадан» гэһэн соло магтаал ханхинуулжа гараһан. Миндаһан дээрэ энэ түүхэтэ концерт бэшэгдэжэ абтагданхай.
Жарадахи онуудта Сэрэн Хоборков түрэл филармониингоо олон тоото концертнүүдтэ, гастрольнуудта эдэбхитэйгээр хабаадалсаһан.
Хаанашье — үргэн Буряад оронойнгоо аймаг нютагуудта гү, Агын тойрогто гү, Эрхүү можодо гү, алишье Совет Россиин хото городуудта гү, хаанашье жэнхэни буряад арадайнгаа искусство түлөөлжэ ябаһан Сэрэн Хоборковой дуунууд халуунаар угтагдан, шагнаһан хүн бүхэнэй зүрхэ сэдьхэлыень хужарлуулдаг байһан. Энэ дуушанай гүйсэдхэһэн олон дуунуудынь Буряадай радиогой алтан жасада ороһон юмСэрэн Хоборков 1973 ондо алтан дэлхэйтэй хахасаһан, гэбэшье ялас гэмэ бэлигээрээ буряад угсаата аран зон соогоо нэрэеэ мүнхэрүүлжэ, аялга һайхан дуунуудынь үргэн Буряад орондомнай хэтын хэтэдэ зэдэлэн байхань дамжаггүй!
Буряад Республикын арадай дуушан Сэрэн Лопсонович Хоборковой 100 жэлэй ойдо зорюулагдаһан концерт 2012 оной 4 һарын 29-дэ Буряадай оперно театрай танхим соо 18.30 үнгэрхэнь гээд мэдүүлэе.
Сэрэн Хоборковой гайхамшагта дуунуудые шагнахаяа һанабал, Buryad.fm гэжэ нэрэтэй хүгжэмэй сайт дээрэ орожо шагнахыетнай уринабди. Buryad.fm сайт дээрэ ороод, зүүн тээхи гаршаг сооһоо Дуушад гэһэн тобшо дараһанай удаа, экран дээрэ бии болоһон алфавидэй -Х үзэг дээрэ даража, дуушадай нэрэтэй жагсаалта харахат. Тэдээн сооһоо Хоборков Сэрэн гээшые оложо дарахадатнай, дуушан тухай мэдээсэл болон 5 дууниинь гараха. Тэдэ дуунуудай нэгыень шэлэжэ, плэйерэй наадаха гэһэн тобшыень даража дуратай дуугаа шагнагты.
