Яруунын үльгэр түүхэтэ Маарагтын хормойдо июниин 10-да аргагүй ехэ удха шанартай үйлэ хэрэг үнгэрхэнь. Отошо бурханай субарга бодхоолго дүүрэжэ, Россиин буддын шажанай түб болохо Ивалгымнай дасанай, Зандан Жуута Эгэтымнай дасанай үндэр түрэлтэ лама санаартан, Заншалта Сангхын 24-дугаар Бандида Хамба лама Дамба Аюшеев түрүүтэй Маарагта һайхан нютаг морилхонь. Һүзэгшэд, мүргэлшэднай сугларжа, Отошо бурханда зорюулагдаһан субаргынгаа арамнайда суглархань.
Субарга барилгада бага бэшэ мүнгэ зөөри хэрэгтэй гээшэ ааб даа. Тэрэнэй түлөө 3 дахин концерт-наадан эмхидхэгдэжэ, Яруунынгаа түб Нарһатада, Эгэтынгээ-Адагта ба Улаан-Үдэ хотодо марафонууд үнгэргэгдэжэ, 300 мянга түхэриг мүнгэн сугларһан байна. Эндэ манай нютагай артистнар, залуу дуушад, хүгжэмшэд, хатаршад хубитаяа оруулаа. Тиигэжэл арад зонойнгоо мүнгөөр, бар хүсөөр, туһаламжаар энэ субаргамнай бүтөөд байнал даа.
Энэ субаргын яажа баригдаһан тухай тобшохоноор энэ ажалые һанаашалан эрхилһэн Эрдэни Дымчиков иигэжэ хөөрэнэ:
«Үшөө 2010 ондо, Зандан Жуу бурхандаа мүргэжэ байхадаа, субарга бариха байгааб гэһэн һанаан бодол досоомни түрөө һэн. Тэрэ гэһэнһээ хойшо гайхалтай зүйлнүүд олоор үзэгдэжэ, бүхы юумэниинь хуу урагшатай түргэн бүтэжэ, нэгэ жэлэй турша соо субарга баригдашаба гээшэ. Үшөө һонин юумэн гэхэдэ, Эгэтын дасанай ламанартай хамта субарга бариха газараа бэдэржэ ябахадамнай дайдын эзэд – 2 элеэ сэхэ дээрэһээмнай буужа, ламанарта газар зааһан байха юм. Үшөө тиихэдэ нёдондо намар, бүмбэ нюуха үедэ, ламанарай номоо уншахада наратай үдэр байһан аад, дулаахан бороогой шэдэржэ байһые нютагаархин һанана ёһотой. Иигэжэ, орон дэлхэй аршаанаар сүршэжэ, хэгдэжэ байһан буянтай хэрэгые дэмжэһэн шэнги байгаа бэлэй».
Субаргын ехэ туһатай байхын тула нангин зүйлнүүд тэрээн соо олоор орохо ёһотой юм. Тиимэһээ Түбэд оронһоо, Энэдхэгһээ хүнэй хэдэн жэлэй туршада суглуулдаг бурханай нангин зүйлнүүдые асарагдаһан байна. Монгол оронһоо 200-гаад бурханай номууд асарагдаа, 500-гаад бурхадые нютаг дээрээ шудхажа, субаргадаа оруулаабди. Энэ ехэ хэрэгтэ бүхы нютагаархид эдэбхитэй хабаадалсажа, субаргада ородог бүхы юумэн суглуулагдаһан байна. Буряадаймнай олон тоото аршаан булагуудай, Яруунын 33 гулбайн, 3 ехэ нуурнуудай, Байгал далайн, Алханын, Энэдхэг, Түбэд оронуудай аршаанта уһан, алтан шорой оронхой гээд тэмдэглэе.
Отошо бурхан
Отошо бурхан хадаа арсаланай шэрээ дээрэ гү, али сансарын далай дээрэ байһан, һара, наранһаа бүтэһэн Бадма сэсэг дээрэ һуудаг. Зүүн гартань аяга (тахималиг) соо мироболан гэжэ шэдитэ ургамал байна. Энэ хадаа бэеын ба ухаан бодолой бүхы үбшэнһөө аргалжа шадаха мүнхын аршаан болоно.
Ехэ үбшэндэ дайрагдаһан хүнэй үнэн зүрхэнһөө Отошо бурханда һүзэглэжэ «Ом бехаанзе, бехаанзе, маха бехаанзе, радзи самутгади сухаа», – гэжэ тарни уншабал, энэ тарни ехэ туһа хүргэхэ байна. Энэ тарни уншахада Отошо бурхан хүниие муу үйлэһөө арилгажа, түргэн саг соо үбшэ зоболонһоо хобхолжо, муу юумыень номгоруулха шэдитэй гэнэ. Тиигэжэ бүхы һанаһан хэрэгтнай бүтэжэ, урагшатай ябаха бологдоно.
Бэеэ үбшэнһөө зайлуулха гэбэл Отошо бурханай дүрые һанаан соогоо урдаа хаража, энэ тарниие 7, 21 гү, али 100 дахин уншаад, уужа байһан эмээ, ундаяа үлеэгээд ууха хэрэгтэй. Үбдэжэ байгаагүйшье һаа, энэ тарни уншажа байбал бэе махабадта ехэ һайн байдаг гэнэ.
Отошо Бурханай субаргын арамнай
6 һарын 10-да үглөөнэй 10 сагта эхилхэ.
Булад Цырендылыков
