- Тимур Гомбожапович! Манай Республикын соёлой министерство болон бусад регионуудай соёлой зургаануудай хоорондын харилсаан ганса “Алтарганаар” дүүрэшэдэг үгы бэзэ?
- Үгы даа, бидэ гансашье “Алтарганада” бэшэ, ходол харилсажа байдагбди. Манай харилсаан хэдэн үе дамжажа ерэһэн, холын түүхэтэй. Республика дотороо үнгэргэдэг соёлой талаар бүхы хэмжээ ябуулганууднай регион хоорондохи гэһэн хэмжээндэ үнгэрдэг. Ушар юуб гэхэдэ, Ага, Забайкалиин хизаар, Усть-Орда, Эрхүү можо гээд газарнуудһаа хабаадагшад ерэдэг. Бидэшье баһа гастрольнуудта гарадагбди. Музей болон номой сангууд нүүдэл выставкануудые дэлгэлсэдэг. “Байгал” театрай хүтэлбэрилэгшэ Дандар Жапович Бадлуев хойто жэл ехэ проект эрхилхэ гэжэ байна. Тэрэ проектын ёһоор, “Байгал” театр, “Амар Сайн” театртай болон “Талын аялга” гэһэн ансамбльтай нэгэдэжэ, сугтаа концерт табиха юм.
- “Алтаргана” үнгэргэһэн регион бүхэн өөрынгөө онсо һонин зүйлнүүдые оруулха гэжэ оролдодог. Танай һанаанда таараагүй юумэн бии гү?
- Мүнөө жэлэй фестивалиин программа һэлгэгдээгүй. Гэбэшье һүүлэй жэлнүүдтэ арад зоной хандаса ондоошог болонхой. “Алтаргана” хадаа бүхы буряадуудые нэгэдүүлхэ гэһэн гол зорилго урдаа табидаг. Теэд элдэб мүрысөөн, харалгануудта хабаадахадаа, үрдилдэжэ, зүрилдэжэ, заабол түрүү һуури эзэлхэеэ һанажа, арһанһаа гарашахаһаа нааша арсалдажа, тоосолдожо, гомдолдожо байха хайшаа юм? Эндэ бидэ хэн бэрхэб гэжэ харуулха бэшэ, харин ямар ёһо заншалтай, яагаад ажабайдалдаа хэрэглэжэ ажаһуудаг буряад угсаатан гээшэбибди гэжэ харуулха, бэе бэетэеэ эрдэм мэдэсээрээ, дүршэлөөрөө хубаалдаха, хүхихэ, баярлахаяа сугларнабди. Баһал мүрысэнгүй байхын аргагүй. Хэрбэеэ, шүүгдэбэл, ёһотойл буряад шэнги номгон, даруу, буддын шажанай гүн ухаагаар бисалгажа, энэ ушартаа тэсэмгэйгээр хандажа, илагша хүнэй түлөө үнэн зүрхэнһөө баясаха ёһотойбди. Бидэ өөһэдынгөө хабаадагшадые иимэ хандасатай байхыень һурганабди. “Алтаргана” – зүрилдөөн бэшэ, уулзалгын баяр гээшэ.
- Таниие Буряад газарһаа холо үндыһэн гэжэ мэдэнэб. Буряад хэлэ мэдэхэ гээшэ гүт? Хохидолдо ороһон хэлэеэ яагаад аршалха гээшэб?
- Би буряад яряанай хэлэ мэдэхэб. Мүнөө сагай үетэндэ олон жэлэй туршада тогтоһон психологическа хаалта ехэхэн харша боложо үгэдэг. Тиигээдшье мүнөөдэрэй залуушуулай түрэл хэлэеэ мэдэдэггүй ушарай харюусалга өөһэд дээрэнь бэшэ, харин олон жэлэй туршада буряад хэлэеэ үзэнгүй, дуугарха аргатай байгаад, дуугарангүй эрэ болоһон, Совет засагай үедэ һургуулинуудта буряад хэлэнэй хэшээлнүүдэй үсөөрэлгые тогтоогоогүй – юрэл алишье талаараа аха үеымнай алдуу гээшэ. Бидэ буряад хэлэ аршалха, хүгжөөхэ арга боломжо бэдэржэ байдагбди. Буряад хэлэ хэрэглэхэ талмай хэрэгтэй. Телевидени, радио буряадаар оло дахин дамжуулгануудые харуулха ёһотой, тэрэмнай мүнөө дээрээ үсөөдэнэ. Мүн хүн машина соогоо ябаха үедөө ходол буряад хэлэ шагнажа, һуража байхань, шухала. Буряад уран зохёолой интернет сайт бии болгохо проект дээрэ ажал ябуулагдажа байна. Мүнөө Интернетдэ ажаллажа байһан Buryad.fm гэһэн буряад-монгол хүгжэмтэй радио зэдэлдэг. Манай соёлой болон мэргэжэлтэ урлалай ажалшад бүгэдөөрөө буряад хэлэтэй, буряад соёлоо аршалжа байһан хүнүүд болоно.
- Буряад орон хадаа бүгэдэ Буряадай соёлой түб ха юм даа. Соёлой хүгжэлтэдэ “Алтаргана” нүлөө үгэдэг гээшэ гү?
- Эгээл “Алтарганын” хүсөөр манда арадай аман зохёол, урданай дуунууд, элинсэгүүдэймнай хэтын хэтэдэ сахижа ябаһан ёһо заншал һэргээгдэжэ, хүгжэжэ байна. Жэшээнь, Шэнэхээнэй буряадууд тон гүнзэгы, мартагдажа байһан угаймнай захяа заршам бидэндэ дамжуулаа. Манай республика дотор буряад хэлэ хамгаалгын программын шугамаар Шэнэхээнэй буряадууд тухай гурбан кинофильм буулгаабди. Энэмнай ёһотойл шэнжэлэлгын ажал болоно. Мүн Саян, Эржена Жамбаловтанай бүтээһэн “Баруун буряадуудай дуунууд” болон “Зүүн буряадуудай дуунууд” хадаа 1990-дэхи онуудһаа эхилһэн, горитойхон шэнжэлэлгын экспедициин ажал гээшэ. Хэзээдээшье Буряад орон бэшэ буряадуудай ажаһуудаг регионуудтай харилсажа, алишье талаар баян нүлөө үзэдэг.
- “Алтаргана” танда ямар удхатайб?
- Нэн түрүүн ехэ хүдэлмэри ха юм даа. Жэлээ туршада элдэб мүрысөөн, харалгануудые эмхидхэхэш. Шэлэлэн абалгын ажал ябуулхаш. Нүгөө тээһээнь харабал, “Алтаргана” ехэ һайндэр. Ёһотойл Буряад яһатанайнгаа түлөө ехэ омогорхол түрүүлдэг. Ага нютаг юугээр ондооб гэхэдэ, агынхид өөрыгөө, өөрынгөө арадые хамгаалха, хүгжөөхэ гэжэ аргагүй хүсэтэй оролдолгоороо бэшэ хабаадагшадые гайхуулан, һажаалдамаар жэшээ боложо үгэдэг. Тиимэһээ, бусад хабаадагшад гэртээ бусахадаа, Агынхидай залиршагүй хүсэ шадалай элшээр зүрхэ сэдьхэлээ дүүрэн носоожо, эбтэй эетэй, үнэхөөрөө нэгэ томо арад боложо тодорхомнай болтогой!
Цырегма САМПИЛОВА хөөрэлдэбэ.
