“Алтаргана” нааданай хоёрдохи үдэр уран шүлэгэй харалган эмхидхэгдэжэ, уянгата һайхан шүлэгүүдэй ёһотой һайндэр үнгэрөө. Монгол, Шэнэхээн, Буряад орон, Эрхүү, Ага нютагуудһаа эрхим шүлэгшэд сугларжа, уран бэлигээрээ мүрысэбэ. Урилдаан хоёр хубиһаа бүридөө – бага шүлэг болон ута шүлэг (поэмэ) гээд. Түрүүшын бүлэг соо Монгол ороной Хэнтэйн аймагай Дадал сомоной Болдын Батхүү түрүүшын һуури эзэлээд, алтан медальда хүртэбэ. Уран шүлэгшэн иигэжэ хэлэбэ:
- Минии эсэгэ Онон голой шадархи буряад Дагба-Сэрэн гэжэ нэрэтэй юм. Энэ түүхэтэ нютагаа ерээд, олон бэлигтэй шүлэгшэдэй урилдаанда хабаадажа байхадаа, одоо ехэ баяртай байнаб. Сэдьхэлни ехэ үндэр байна. Илангаяа түрүү һуури эзэлхэдээ, иигэжэ Буряад арадни намайе үргэжэ, сэгнэжэ байһандань уярнаб. Минии дуулаһаар, энэ нааданда аяар 15 мянган зон ерээ, Агада ажаһуугшад өөһэдөө баһал олон. Тиихэдээ, бүхы буряадууд сугларжа, эбтэй эетэй, дуутай, шуутай, баярлажа байхадамнай, оршон тойронхи газар дайда баһал хүхижэ, аргагүй сэлмэг һайхан үдэрнүүд тогтоод байна ха юм!
Эрхүү можын Оһын аймагай Мойлто (Мойһото) нютагай 9 жэлэй һургуулиин буряад хэлэнэй багша Эдуарда Аркадьевич Задоров түрүүшынхиеэ уран шүлэгэй харалганда хабаадаа. Энээнэй урдахи 2008 оной нааданда үльгэршэдэй харалганда хабаадаһан байна. Тэрэ иигэжэ хэлэбэ:
- Би Буряадай багшанарай институт 1998 ондо дүүргэһээр, түрэһэн нютагтаа буряад хэлэ заанаб. Ехэнхидээ ород хэлэн дээрэ шүлэгүүдые бэшэдэгби. Минии багша Шираб-Нимбу Ринчинович Цыденжапов: ”Шүлэг бэшэхэ гү, али шүлэ шанаха гү? – гэдэг бэлэй. Шүлэ эдеэгүй һаа, яагаад шүлэг бэшэхэбши даа. Энэ харалганда ехэ олон бэлигтэй зон хабаадана. Агынхиднай ехэ һайнаар бидэниие угтаба. Ямар гоё байра үгөө гээшэб, өөһэдыгөө хүндэмүүшэ зон гэжэ үшөө дахин гэршэлбэ.
Жюриин түрүүлэгшэ, Улаан-Үдэ хотын хүүгэдэй уран урлалай ордоной буряад ёһо заншалнуудай таһагта ажалладаг Цыбегмит Дамдинжапова харалганай удаа иигэжэ тэмдэглээ:
- Энэ урилдаан дээдэ хэмжээндэ үнгэрөө гэжэ һананаб. Хабаадагшад ехэтэ оролдоо. Энэ харалган ехэ һургаалтай, һургуулитай, нүлөөтэйшье байгаа. Манай буряад хэлэн хосоржо байна гэжэ хөөрэлдөөн гарадаг. Теэд энэ уран шүлэгүүдые үзэжэ, дуулажа байхадаа, балайшье тиимэ бэшэ ха гэһэн найдал досоомни түрэжэ, һэгшэхэшье, уярхашье саг болоо. Аргагүй гүнзэгыгөөр, наринаар удхалжа, шүлэгөө найруулха зон ехэ олон байгаа. Илангаяа ямар юумэн дэмбэрэлтэй байгааб гэхэдэ, залуу үеын зон ехэ олоор хабаадаа. Залуу үе муу бэшэ шүлэг бэшэнэ, рифмэгүй сагаан шүлэг бэшэнэ. Манай урданай маягые сэхэ баряад байдаг Шэнэхээн буряадуудай үгүүлбэри, удхалалга онсо маяг шэнжэтэй, эндэхи буряадай шадахаар бэшэ байна гэжэ мэдэрбэб.
Цыбегмит Митуповна жюриин зүгһөө хабадагшадта хандахадаа:
Дэлхэй дээрэ дуу дуулажа түрөөд,
Дэгдэхэеэ байтараа, гэнтэ зүрхэеэ шагнажа,
Богонихон наһанайнгаа алтан хүбшэргэй дорьбооһоор,
Булжамуур шубуундал, таһаршоо ха юм даа…
Дабаае гаталха далишье байха,
Даагаяа һүүлдэхэ шадалшье байха.
Хүн бүхэндэмнай хүсэншье, хүсэлшье байха.
Хүлэгэймнай туруунда аянгын һомон байха
гээд, аянгын һомо зэдэлүүлжэл ябыт даа, - гэжэ хүсэбэ.
Дүршэлтэй журналист, поэт Баатар Шагдаров иигэжэ хэлэһэн байна:
- Манай алишье нютагта, Шэнэхээндэ, Монголдо, Буряад орондо, Ага, Эрхүүдэ өөрынгөө бэлиг эдлэжэл байһан уран шүлэгшэд үсөөн бэшэ. Монголой шүлэгшэд ехэ үндэрөөр сэгнэгдэбэ. Мүн Могойто нютагһаа Сэсэг Дамбаева “Алтарганын” нааданда түрүүшынхиеэ хабаадажа, поэмэ уншажа, ехэ һонин темэ абаад, уянгалжа, эхэнэр хүнэй хуби заяан тухай найруулга бүтээжэ шадаа.
Баатар Бадмаевичай хэлэһээр, ганса “Алтарганын” үедэ бэшэ, мүн “Алтарганануудай” хоорондо уран шүлэгшэд, уран дархашуул бэе бэетэеэ нягта харилсаатай байгаа һаань дээрэ байгаа. Хэн юу бүтээгээб, юу урлааб гэжэ харилсажа, хэлсэжэ байдаг һаань, хэзээшье, алишье талаараа туһатай байгаа. Хоёр жэл соо харилсаһанай, ажаллаһанай үрэ дүн “Алтарганадал” тобойсо гараха ёһотой.
