Хэды олон уран дархашуулай бүтээлнүүд нюдэндэ тороод лэ үнгэршэнэ гээшэб. Энэ үзэмжэ дэлгэһэн танхим соо ехэ олон дархашуул суглараа. Хүн бүхэниинь өөрынгөө гүрэндэ, түрэл дайдаараа, түрэһэн нютагтаа суутай дархашуул гэлсүүлдэг. Тиимэһээ энэ хөөрөөн соогоо илагшадай тоодо оронгүй үлэшэһэн уран дархашуул тухай хэлсэе.
Ёһотойл дарханай урлал
Монголой Эрдэнэт хотоһоо ерэһэн Лодоной Авьяндур 2008 онһоо “Алтарганын” нааданда хабаадалсажа эхилһэн. Улаан-Баатар хотын Соёл урлалай ехэ һургуулида һурахадаа, Гэрэлэй Одон багшатай байһан. Тэрэ гэһээр уран урлал бүтээдэг дархан болонхой. Авьяндурай бүтээлнүүд соо аяга табаг, халбага, айраг, тоһо сохидог һаба болон бусад гэрэй хэрэгсэлнүүд зэдээр гоё һайханаар бүтээгдэһэн байба. Тиихэдэ, мүнгэн болон үнэтэ шулуун эрдэнеэр дархалагдаһан зэбсэгэй зүйлнүүд. Эдэ бүгэдые харахадаа, ёһотойл дарханай бүтээлнүүдые үзэжэ байһанаа мэдэрнэш.
“Алтарганадаа” хабаадаһандаа баяртайбди”
Хэнтэйн аймагһаа зорижо ерэһэн зургаан дархашуулай бүтээлнүүд энэ тамирай танхим соо горитойхон талмай эзэлнэ. Эндэ одоол юун үгыб даа: арһаар, хониной, тэмээнэй, ямаанай нооһоор бүтээһэн зүйлнүүд, һурша номо, үмдэхэ хубсаһан, гуталнууд, модоной мүшэрөөр, үндэһөөр, үхэрэй эбэр болон бусад юумэнүүдээр дархалһан гарай бэлэгүүд, зурагууд болон фотозурагууд. Һүнэхэн омогой Бадмын Батэрдэнэ дарханай хэлэһээр, «Алтарганада» нэгэшье алгадангүй хабаададаг дархашуул байна. Олон ондоо дархашуулай ажал хаража, дүршэл абажа, бэе бэетэеэ харилсахада энэ фестиваль ехэхэн туһа хүргэдэг байна. Байгаалиһаа суглуулһан модоной үндэһөөр, үхэрэй яһаар болон эбэрээр бүтээһэн зүйлнүүдэй дархан Сэдэбэй Баярсайхан харалганда «модоор хэгдэһэн зүйлнүүдэй бүтээлнүүд» гэһэн номинацида 3-дахи һуури эзэлһэн байна. Уран дархан иигэжэ хөөрэбэ:
- Байгаалиин үзэгдэлнүүдые анхаран ябахада, ехэ һонин бүтээлнүүд олдошодог. Үнинэй һалаһан модоной үндэһэнэй холтоһыень арилган, хараһаар байтаршни ехэ һонин бүтээл боложо үгэдэг. “Алтарганадаа” хабаадаһандаа ехэ баяртайб. Эдэ уулзалганууд манай хани харилсаанда хэрэгтэй. Манай Хэнтэйн аймагта буряад зон ажаһуубашье, буряад һургуули үгынь ехэ хэсүү. Наһатайшуулнай буряад хэлэеэ мэдэдэг. Бидэ үхибүүдтээ зааха гэжэ оролдонобди. Теэд өөһэдөөшье хэлэеэ алдажал байнабди. Тиимэһээ “Алтаргана” наадан бидэндэ тон хэрэгтэй.
Хориин урашуул нэгэдэнхэй
Арадай уран дархашуулай харалганай танхим соо нэгэ буландань
Буряад Республикын Хориин аймагай уран дархашуул өөһэдынгөө бүтээлнүүдые дэлгэнхэй байба. Аймагайнгаа уран дархашуулые нэгэдүүлэн, ажалыень хүтэлбэрилдэг соёлой таһагай методист Светлана Дашидоржиеватай хөөрэлдэбэбди:
Манай аймагай уран дархашуул 2006 онһоо эхилжэ
“Алтарганын” нааданда хабаададаг. Лариса Юндунова, Галина Машанова, Ирина Иванова гэһэн урашуул һэеыгээр, хони, ямаанай нооһоор ажабайдалдаа хэрэглэхэ эдэй зүйлнүүдые бүтээдэг. Шэрдэг, гутал, оймһон болон олбогуудые оёхо, нэхэхэ, аппликаци хэрэглэн гоё хибэс, гобелен нэхэдэг. Мүнөө Ага ерэхэдээ, гурбан дархашуулые асараабди. Далай ламын, Агван Доржиевай болон Этигэлэй хамбын дүрэнүүдые уран зурааша Евгений Попов ехэл үнэншэмэ һайханаар бүтээгөө. Сэсэгма Гунтыпова болон Сокто Дашиев гэгшэд баһал уран урлалнуудаа дэлгэнхэй.
“Алтаргана” наадан юугээрээ хэрэгтэй гээшэб?
Энэ фестивальда хабаадажа байһан уран дархашуулда сэгнэшэгүй ехэ һургуули оложо үгэнэ. Эндэ дархашуул бэе бэеынгээ ажалтай танилсана, дүршэлөөрөө хубаалдана. Мүн залуушуулай манай урдын зон яагаад ажамидаржа, ямар ажал хэжэ байһан гээшэб гэжэ мэдэхэнь шухала. Хараад үзэхэдэ, хаанашье олон бэрхэ уран дархашуул биил байна гэжэ бүгэдэ буряадайнгаа түлөө омогорхол түрэнэ.
