Алишье талаараа тэгшэ табисууртай басаган һургуулида һурахадаа, жэл бүри хабартаа үнгэргэгдэдэг уран һайханай харалганда алишье шэглэлээр бэеэ туршан, нютагайхидаа гайхуулдаг бэлэй. Улаан-Үдын соёлой дунда мэргэжэлэй һургуули дүүргээд, Агын хоймор Алхана нютагай Балжир хүбүүнтэй хуби заяагаа ниилүүлээ. Олон хүбүүдэй дундаһаа олоһон нүхэрэйнгөө түрэһэн нютагай соёлой байшангай уран һайханай хүтэлбэрилэгшөөр 22 жэлэй туршада ажаллаа. Эндэ хүдэлжэ байхадаа, Зүүн-Сибиириин (Улаан-Үдэ) соёлой академиин режиссёр-найруулагшын таһаг дүүргэжэ, нютаг дээрээ арадай театр байгуулһан. Буряад хэлэн дээрэ зүжэглэмэл зохёолнуудай үсөөн шалтагһаа, өөрөө зүжэгүүдые зохёогоод, хүдөөгэй юрын ажалшадые тайзан дээрэ элдэб рольнуудта наадуулхаһаа гадна, өөрөө хэдэн гол рольнуудыень шадамар бэрхээр наададаг байха юм. Эндэ ажаллажа байха үедөө Забайкалиин хизаарай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ гэһэн нэрэ зэргэдэ хүртэһэн байна. Эндээл ажаллажа байха үедэнь тэрэнэй ударидажа байһан арадай театр ехэ хүгжэжэ, холо ойгуур суурхаһан юм. Энэ хадаа мэдээжэ артист Майдари Хайдапович Жапхандаевай түрэһэн нютаг ха юм гээд онсолхо хэрэгтэй.
Байгша оной март һараһаа түрэһэн нютаг Ага-Хангилайнь захиргаанай Долгорма Мункуевнае нютагайнгаа соёлой байшангые даагшаар ажаллахыень урихада, зүбшэлөө үгөөд, ажаллажа байна. Энэ зундаа үнгэрһэн Бүгэдэ буряадай уласхоорондын “Алтаргана” гэһэн фестивалиин уран шүлэгэй мүрысөөндэ хабаадажа, урмашуулгын шанда хүртөө. Буряад ороной һониндо интервью үгэхэ болоһондоо Долгорма Долгоржапова ехэ омогорхожо, бүхы буряад арад зоноо амаршалба. Тиигээд:
– «Алтаргана» нааданда бүхы Буряадуудай уран бэлигтэн, абаргатан, дүршэл ехэтэн сугларжа, шамбай шадалаараа мүрысэһэниинь һайхан байна. Уран шүлэгэй мүрысөөндэ түрүүшынхиеэ хабаадабаб. Эндэ дуршэлтэй, арад зондоо мэдээжэ болоһон шүлэгшэд ба хониёо адуулжа ябаһанаа ерэһэн юрын хүнүүд уран шүлэгэй мүрысөөндэ суг хабаадана. Энэнь 100 гаран килограмм шэгнүүртэй абаргын 40 кг. шэгнүүртэй юрын хүнтэй барилдаад, диилэжэрхиһэндэл адли. Тиимэһээ энэ мүрысөөнэй ёһо гурим нэгэ бага ондоо болгохоор ха, – гэжэ һанамжаяа хэлэбэ.
Уран шүлэг гээшэ хүнэй досоохи сэдьхэлэй байдал харуулжа шадаха шэди гээшэл даа. Балшар бага наһандань буряад хэлэндээ, уран шүлэгэй нюуса оньһотой танилсуулһан хайрата багшаяа – Дарима Дугаровнае дулааханаар дурсана. “Ошон” гэһэн уран шүлэгэй бүлэгтэ энэ багшатаяа түрүүшын мүрнүүдые гаргажа эхилһэн байгаа. Эгээл эндэһээ жэнхэни һайхан түрэл хэлэндээ дурлал түрэһэн байгаа бэзэ. Долгорма Долгоржапова үнинэй шүлэг бэшэдэг, уран зохёол прозооршье бэшэдэг. Һүүлэй арбаад жэлнүүдэй туршада хүгжэмшэн Баир Дамдинжаповтай дуунуудые зохёодог болонхой. Хамта дээрээ 50 гаран дуунууд мүндэлһэн гэнэ. Зохёоһон шүлэгүүдэйнгээ согсолбори үшөө хэблүүлээгүй, хэзээ нэгэтэ ном болгон гаргаха хүсэлтэй. Долгорма Мункуевна наһанайнгаа нүхэр Бальжир Цыреновичтэй 5 хүбүүдые, үнэр баян айл болоһон табисуураараа үргэжэ табинхай.
Уран шүлэгшын нэгэ шүлэг таанарайнгаа һонорто дурадхая:
Ая гангата тала дайдаар
Адуу малаа адуулан ябахадаа,
Аалихан дуунай аялга
Аман соогоо гүнгэнөө һэн гүт?
Одоол халуун зунай үдэр
Ойгоор жэмэс түүжэ ябахадаа,
Эреэхэн сэсэгүүдые гороолон ниидэһэн
Эрбээхэйн һайхые анхараа һэн гүт?
Аалихан, даамайхан сугларһан үүлэнһээ
Аадар борооной шааяан адхархада,
Домог болонхой Сэрэг нарһадайнгаа
Дали доронь хоргодоо һэн гүт?
