«Лодон багшын дэбтэрһээ» гэһэн 70 ном Агын тойрогто бэлэг болгон барюулагдаба

Сентябриин 28-да Ц. Жамцараногой нэрэмжэтэ номой санда Лодон Линховоиной «Лодон багшын дэбтэрһээ» номтой танилсуулга үнгэрөө.
Долгор Раднабазарова
2573

Эндэ Россиин арадай артистка, Лодон Линховоиной аша басаган Дарима Линховоин, Буряад Республикын соёлой министерствын мэдээсэлэй түбые болон энэ проектые хүтэлбэрилэгшэ, редактор Жанна Дымчикова, тойрогой, Агын аймагай захиргаануудай түлөөлэгшэд, «Алтан жаса» хизаар ороноо шэнжэлэгшэдэй ниитэ бүлгэмэй гэшүүд, музейн директорнүүд г. м. хабаадаа. Тиин Ж. Дымчикова номой «нара» харалга тухай хөөрэжэ үгэһэн байна: «2009 ондо үнинэй танил, Оронгын Алина нүхэр басаганайдаа Шэнэ жэл угтаха гэжэ ерээд байтарни, аба эжынь, хүгшэн эжынь ерээ бэлэй. Алина намайе тэдэнэртэеэ танилсуулба. Тиигээд «Хүгшэн эжымни Лхасаран Линховоиной эгэшэ болохо» — гэбэ. «Юу хэлэнэ гээшэбши? Ши Тиихэдээ Лодон Линховоиной бүлын зээнсэр болоно гүш?» — гэжэ һонирхобоб. «Тиимэ. Намда үшөө архивынь хадагалаатай байдаг» — гээ һэн. Тиигээд Дарима Лхасарановнае таниха байгаад, хонходооб. Тиигэжэ гурбуулан болоод, ажалнай эршэтэйгээр бүтэжэ эхилээ бэлэй. 2011 ондо Лодон Линховоиной түрэһөөр 110 жэл гүйсөө һэн. Тиин 2011 ондо номынь гаргаха гэжэ хүсөөшье һаа, үрдеэгүйбди. Тиигэжэ энэ номынь мүнөө жэл хэблэгдэбэ гээшэ. Юрын һургуулиин багша ямар ехэ ажал хэһэн байгааб, совет үедэ хуушан юумэмнай булта хэрэггүй гэжэ байхадань, урданайнгаа, Агын буряадайнгаа заншал, заабарииень хайшан гэжэ суглуулжа шадаһан гээшэб гэжэ ехэ гайханаб. Энэ ажал дээрэ хүдэлжэ байхадаа, би жаргалтайб гэжэ өөрыгөө һананаб».

«Балшар наһанһаамнай хойшо хүгшэн аба эжы бидэниие үндылгэһэн. Нэгэшье хараажа байдаггүй, сухалаа хүрэжэ байхынь хаража үзөөгүйб. Хүгшэн абамнай онтохонуудые хөөрэдэг һэн. Хүгшэн эжымнай энэрхы һайхан сэдьхэлтэй, һайн зантай байһан. Хүгшэн абадамнай олиггүй дуртай һэн. Гэр бүлын тэнигэр байдал, гэртэхинэй хоорондын зохид харилсаа, дурлал, бэеэ бэедэ зөөлэн хандаса гээшыень ойлгодог һэм. Иимээр бидэниие хүмүүжүүлжэ шадаһан гэжэ һананаб. Хүгшэн аба ходо нэгэл юумэ бэшэжэ һуудаг һэн. «Юу бэшэнэт» гэхэдэ, «мүнөө багахан ябанаш, юумэ ойлгохогүйш» гэдэг байгаа. Мүнөөл би ойлгоноб: ехэ юумэ бэшэдэг байгаа, мүн бидэнэр – буряадууд тухайгаа бэшэдэг байгаа ха юм» — гэжэ Лодон Линховоиной аша басаган Дарима Лхасарановна хөөрэнэ. Дараань суута багшын аша басаган Агын тойрогой номой сангуудта 70 ном бэлэг болгон барюулба.  Номтой танилсуулгын эсэстэ бүхы хабаадагшад дүрэ-зурагаа буулгуулаа.

            382 хуудаһатай «Лодон багшын дэбтэрһээ» номынь Улаан-Үдэ хотодо «Буряад-монгол ном» хэблэлэй байшанда 2000 экземпляраар хэблэгдээ юм. Энэ ном соонь буряад арадай ёһо заншал, ажал хүдэлмэри, һуудал байдал г. м. оронхой. Уншагшад мал ажал, залуушуулай һүниин нааданууд, түрэ найр, шагай наадан, шэмэг зүүдхэлнүүд г. м. тухай бэшэгдэнхэй. Гадна үхибүүдэй уншахаар амитад тухай үгүүлэлгэнүүд, Лодон Линховоиной суглуулһан (харин К. М. Черемисовэй «Буряад-ород толи» соо ороогүй) үгэнүүд, архивһаань абтаһан фото-зурагууд, статьянуудынь хэрэглэгдээ. Энэ ном ородшье, буряадшье хэлэн дээрэ гараа гэжэ тэмдэглэлтэй, хизаар ороноо шэнжэлэгшэдтэ, буряад арадай түүхээр, ёһо заншалаар һонирхогшодто туһатай, шухаг ном болохонь дамжаггүй.

Читайте также