Тус проектын автор “Байгал” театрай ахамад балетмейстер, Буряад Республикын арадай артист Жаргал Жалсанов Аба Хайдаг гэжэ ангуушадай үнгэргэдэг заншалта үйлэ шанар тухай зүжэг табиха хүсэл хэдэн жэл досоогоо түүрээжэ ябаһан байна. Ород хэлэн дээрэ шүлэг бэшэдэгшье һаа, буряад арадайнгаа заншалта соло өөдэн үргэжэ түүрээдэг уран шүлэгшэ Баир Дугаровтай Жаргал Жалсанов зүбшэжэ, “Баргажан Түхэм ороной сууряан” гэһэн зүжэгэй проект бии болоо.
- Түүхэ хаража үзэхэдэ, Баргажан-Түхэм хадаа барга, хори түмэд, эхирид, хонгирадууд болон булагадууд гэһэн отог омогуудһаа бүридэһэн гэжэ мэдээжэ. Эдэ табан угһаа бүридэһэн ехэ гүрэн байгуулхын урда сагта тэдэнэр дайлалдажа, хэрэлдэжэ, бэе бэеэ хороолсожо байгаа. Тэдэнэр нэгэтэ хэлсэжэ, эб нэгэдэжэ, Баргажан Түхэм гэһэн орон бии болгоходоо, алда хадаг, бүһэеэ андалдажа, үри хүүгэдээ Хорилардай Мэргэн болон Баргажан Гуа хоёрые ниилүүлжэ, айл бүлэ болгоо ёһотой гэжэ бодомжолоод, энэ зүжэгэй сценари бэшээб. Эндэ инаг дуранай шэдитэ хүсөөр эб найрамдал, амгалан тэнюун байдал зохёогдоно,- гэжэ Жаргал Жалсанов хөөрэнэ.
Энэ домог түүхэтэ зүжэг дээрэ ехэ олон зон ажаллана. Найруулан табигша Жаргал Жалсанов, хатарнуудыень театрай директор Россиин Федерациин соёлой габьяата ажал ябуулагша Дандар Бадлуев, репетитор-балетмейстернүүд Ирина Баторова, Арсалан Санданов. Хүгжэмэй талые бүтээгшэ- хүгжэмшэн Галмандах Баттулга, аранжировщик Павел Карелов, хүгжэмэй талые хүтэлбэрилэгшэ Баярма Овчинникова ба Болот Цыбиков, хормейстер Баира Гомбожапова гэгшэд зүжэгэй мүндэлэгэдэ өөрынгөө хубитаяа оруулаа. Аяар холын он жэлнүүдтэ үмдэгдэһэн хубсаһа тааруулан зохёоһон урашуул Лариса Аюрова, Ольга Тыпкесова хоёрой ажал онсо тэмдэглэлтэй. Энэ проектын эрдэмэй талаар зүбшэлэгшэ Баир Дугаров хоёр томо поэмэнүүдые бэшэһэн байна.
Баргажан Түхэм гэһэн гүрэн байгаагүй, гарбалта угай нэгэдэл тушаа эрдэмтэдэй элдэб ондоо баримтанууд бии. Харин иимэ орон манай буряад ороной дэбисхэр дээрэ байгаа юм. Аяар табан ехэ угуудай нэгэдэлһээ үндэһэлэн, мүнөө үеын буряадуудай уг гараһан гэжэ мэдээжэ. Тиимэһээ элдэб ёһо заншал, олон янзын хэлэн, дуу хүгжэмүүдые ниилүүлэн холбуулаад, энэ түүхэ домогто зүжэг мүндэлөө. Буряадай заншалта хатар, монгол болон түүрэг арадуудай хатарнууд нэгэдүүлэгдээ, баледэй болон модерн түхэлөөр хатарха.
Декабриин 14-15–най үдэшэлэн “Байгал” театрай шэнэ зүжэг найруулга харагшадай анхаралда табигдаха юм.
