Хии мориие хүнэй бэеын гэрэл, хүнэй сэдьхэлэй доторой хүсэн (энерги) гэдэг гээшэ. Түбэд хэлэндэ Лүн-да гэһэн үгын лүн гээшэнь Хии, да гэшэнь Морин гээд оршуулагдана. Хии морин, һүлдэ, hүнэhэн (сүнс) гурбан хүнэй ажамидаралда аргагүй шухала, билгийн мэлмий нээдэг зүйлнүүд гээд монгол сайтнууд дээрэ уншанабди. Нээрээшье, зарим үедэ хүнэй бэеын, мүсэ болон шанарай муудахада, бузар буртагһаа, архиһаа доройтоходо, ажалынь бүтэхөө болижо, али, үгы гэбэл, хүгэдэй нэгэ юумэнһээ ехээр айха, сошоходо хии мориниинь доройтоо гэлсэдэг.
“Хии морин дээрэ бурханай ном бэшээтэй: гарууди шубуун шэнгеэр ниидэг, луу мэтээр дэгдэг, эрбэд шэнги хүсэтэй, бар шэнги хурдан байг гэһэн удхатай уншалгатай хии мориной һалхинда хиидэжэ байхада, тарниин ном таһалгаряагүй уншагдажа байна гэжэ тоологдохо” – гээд, Буддын шажанай “Даша-Чойнхорлин” ехэ һургуулиин Дымбрыл багша хөөрэбэ.
Хии морин дээрэ хүнэй нэрэнь бэшээтэй байхадаа тон һайн гээд тэмдэглэе. Хүн хаа-яа ушарта ажалдаа дарагдаад, шадалгүй боложо, бэе муудаба гээд, эм уужа сагаа барадаг. Тиигээд үбшэнэй шалтагай олдохогүйдэ зарим зон хии мориёо һэргээхэ саг ерэбэ гэжэ ойлгодог. Хии мориной сан табижа, уншалгаар – номой хүсөөр иимэ байдалые арюудхажа, заһажа һэргээдэг юм байна.
Хүн бүхэн оюун сэдьхэлээрээ зүб үйлэ, дотоодо сэдьхэлэй буртаг муугаа ойлгон, оюун һанаанайнгаа эршэ хүсэ нэмээхэеэ хии морёо һэргээжэ, һүнэһэнэйнгөө шадалые һайжаруулжа байха ёһотой. Манай уншагшад, «Та олоной ажал үйлэ бүтээмжэтэй, хии моринтнай дээшээ, һанаһан сэдьхэһэнтнай мандан бадаржа байг!» – гэжэ үреэгээд, хии мориной сан табихыень харыт гэжэ уринабди:
http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=-CtJ6a5TKF4#!
