Энэ ушар минии хүгшэ аба Галсан хөөрэжэ үгөө һэн. Үшөө бага наһандаа Сагаалган тухай юушье мэдэхэгүй, гансал бурханай урда эдеэ хоол табихаһаа бэшэ юумэ ойлгодоггүй бэлэйбди. Бидэниие урдаа һуулгаад, дайнай хүндэ сагта өөрынгөө нүхэртэй болоһон ушар хөөрэжэ үгөө бэлэй.
Дамба нүхэрынь дайнда Смоленс хото шадар ехэ хатуу байлдаанда хабаадажа байгаа. Ехэл хүйтэн, үлэн хооһон үбэл бэлэй. Солдадуудта эдихэ хоол дутаха, үмдэхэ хубсаһанииншье тиимэшэг. Эгээл тэрэ үедэ Сагаалган тудалдаа хаш. Дамба нүхэрынь албанда мордоходоо Соодой бурханайнгаа дүрэ абажа, зурхэн дороо хадагалаад ябадаг байгаа Сугтаа дайлалдажа ябаһан киргиз нүхэртэеэ бүтүү үдэшынгөө хоол эдингүй бурханайнгаа урда табижа, эдэ хоернай Сагаалганай үглөөгүүр мүргэжэ эхилээ хаш. Харин сугтаа ябаһан нүхэдынь эдэ хоерые наадалан, үлэн хооһон сагта өөһэдөө эдеэлхэгүй, зураг-дүрын урда эдеэгээ табиһан хоёр гээшэб гэжэ хөөрэлдэһэн байгаа… Теэд Дамбамнай минии бурхан намда заатагүй туһалха, намайгаа аршалха гэжэ найдадаг байһан юм. Сагаалганай үглөөдэрынь болоһон шанга тулалдаанда олон нүхэдынь алуулаа, шархатаа бэлэй. Харин эдэ хоернай энэ байлдаанда элүүр энхэ, ямаршье дайралтада оронгүй гараа бэлэй. Тиихэдээ киргиз нүхэрынь Дамба нүхэртөө баяр хүргэжэ, шинии бурхан манда туһалаа, саашадаа хододоо бурхандашни мүргэжэ ябахабди гэжэ хэлэһэн юм ха. Дамба тиихэдэ холын холо зүүнэй зүгтэ түрэл тоонто нютагаймни бурхад намайгаа уг заншалаа мартангүй, бурхандаа мүргэжэ ябаһанаймни түлөө аршална гэжэ үнэнхэ зүрхэнһөө этигэдэг байгаа. Дайнһаа герой бусаһан Дамба өөрынгөө үри хүбүүдтээ энээн тухайгаа хөөрэн дамжуулжа, домог болгоһон юм. Манай нютагта Сагаалганай үглөөгүүр энэ үбгэниие хүн бүхэн нэн түрүүн амаршалдаг байгаа. Харин тэрэнэй үри хүүгэдынь, томо ноед болоошье һаа, совет хуулин хатуу сагта энэ заншалаа, нюусааршье һаа, сахижа ябадаг байһан юм гэжэ хэлсэдэг. Дайнай һүүлдэ, олон жэлэй үнгэрһэн хойно, киргиз нүхэрынь мэдээжэ уран зохеолшо болоһон, буряадай һайндэр Сагаалган тухай домог бэшэжэ, эльгээгээ гэлсэдэг. Харин Доржо үбгэн тэрэ номоо бурханайнгаа урда табяад, хэндэшье харуулдаггүй байгаа. Юундэ нюудаг байһыень хэншье ойлгодоггүй байгаа, магад киргиз хэлэн дээрэ бэшээтэй байжа болоо. Минии хүгшэн аба Сагаалганаа ехэ хүндэлдэг, нарин нягтаар хандадаг байһан юм. Сагаалганай үглөөгүүр эгээл гое эдеэ хоолоо бурхандаа табиха. Бурхамнай садхалан байгаа сагтаа мандаа элбэг эдеэ хоол, зөөри зөөшэ үршөөхэ гэжэ хэлэгшэ һэн. Бидэ тиихэдэ олон юумэшье, энээниие гүнзэгыгөөр ойлгоошьегүй һаа, Сагаалганиие өөрынгөө түрэһэн үдэртэл жэл бүхэндэ хүлеэдэг байһамди.
Минии хүгшэн аба наһа барахынгаа урда бидэнээ суглуулаад, саашадаа үри хүүгэдни еһо заншалаа, уг гарбалаа сахижа, түрэл тоонто нютагаа мартангүй ябаа һаа, заатагүй жаргалаа олохот гэжэ захяа бэлэй. Сагай ерэхэдэ буряад арад арад өөрынгөө һайндэрые заатагүй һэргээхэ гэһэн найдалтайгааар бурхандаа мордоо бэлэй. Харин бидэ – аша хүүгэдынь хүгшэн абынгаа захяануудые дүүргэжэ, бурхан шажандаа мүргэжэ, еһо заншалаа һэргээжэ, түрэл хэлэеэ, тоонто нютагаа үргэжэ ябанабди. Сагаалган манай эгээл нангин һайндэр гээшэ.
Буряад арадни хэтэ мүнхэдөө баяжажа,
Түрэл хэлэеэ, уг заншалаа мартангүй
Үри хүүгэдээ, аша зээнэрээ үргэжэ,
Урматай, зоригтой урагшаал, урагшаал дабшыт!
