Оперын танхим соо олоороо сугларhан харагшад залуу дуушанай бэлигые сэгнэжэ, халуун альга ташалгаараа дэмжэбэ.
«Арадай дуунда шэнгэhэн
Абымни hургаал алтан юм.
Ага нютагайм hалхин гээ,
Абым үнэртэй эрдэн(и) юм.» – гээд ябаhан лэ газартаа
буряад хэлэ, заншал гуримуудые үргэн бэшэжэ ябадаг уран шүлэгшэ Болдын Батхүү Бэлигмаагай абын гэрэлтэ дурасхаалда зорюулан нэгэ шүлэгөө бэшээ бэлэй, тэрэ үгэнүүд дээрэнь монгол хүгжэм зохёогшо Б. Шарав гэдэг хүгжэм найруулаад, энэнь удхатайшье, hайханшье дуун болон мүндэлөө. Энээхэн дуунhаа hабагшалан дискнүүдэйнгээ суглуулбариие, дуунайнгаа үдэшыешье «Абын үндэр үреэлээр» гэжэ нэрлэhэниинь айхабтар таараhан, ехэл дэмбэрэлтэй байба.
Байгаалиһаа үгтэһэн хонгёо һайхан хоолойгоо саг үргэлжэ мүлижэ, сагаахан шарайтай, нариихан бэетэй, тайзан дээрэ нюдэндэ илдамханаар харагдадаг Бэлигма басаган энэ наһандаа һайн багшанартай ушаржа, дуушанай намтарай эхи табиха азатай байгаа. Улаан-Үдын П. Чайковскийн нэрэмжэтэ хүгжэмэй училищидэ Россиин Федерациин арадай артист, суута багша Надежда Казаковна Петровада һуража гараһан. 1996 ондо оперо болон баледэй театрта ороһоор, тэндээ хүдэлхэ зуураа дэлхэйн, Россиин композиторнуудай оперонуудта 32 парти дуулажа гараһан, тэрэ тоодо Джузеппе Вердиин «Травиатада» Виолетын, «Риголлетодо» Джильдын, Жорж Бизегэй «Кармендэ» Микаэлын, Джоаккино Россинин «Севильский цирюльник» оперодо Розинын гэхэ мэтэ олон партинуудые дуушан шадамар бэрхээр дуулажа, оперын искусствада дуратайшуулые баярлуулһан байха юм.
Энэшье үдэшын түрүүшын хуби оперонуудай ааринуудhаа, романснуудhаа бүридэжэ, Бэлигмаагай бэлигэй, тэрэнэй шадабариин ургажа байhые гэршэлбэ.
Зүүн-Сибириин соёл болон искусствын академидэ Бэлигма Ринчинова Россиин габьяата артист Татьяна Шойдагбаевагай класста һуража гараһан юм. 2006 ондо энэ дуушан Москва хотодо СССР-эй арадай артист Галина Вишневскаяагай оперно дуушадые бэлдэдэг түбтэ амжалтатайгаар мэргэжэлээ дээшэлүүлhэн намтартай. Уншагшадтаа дахин hануулжа хэлэхэ болоо hаа, Бэлигмаа Ринчинова зохёохы жэлнүүдэйнгээ хугасаа соо дуушадай элдэб конкурснуудта хабаадажа, бэлиг шадабарияа гэршэлһэн юм. 1996 ондо СССР-эй арадай артист Лхасаран Линховоиной нэрэмжэтэ уласхоорондын конкурсда лауреат болоһон, 2004 ондо Россиин Федерациин арадай артист Бадма Балдаковай нэрэмжэтэ республикын конкурсда гран-при шанда хүртэһэн байна. 2004 ондо Монголой арадай артист Пүрэвдоржын нэрэмжэтэ уласхоорондын конкурсда Гран-при шанда хүртөө. 2004 ондо залуу вокалистнуудай Бүхэроссиин «Надежда» гэжэ конкурсдо «Жемчужина» гэһэн тусхай шанда хүртэһэн юм. 2008 ондо Улаан-Үдэ хотын захиргаанай эмхидхэһэн «Олоной эгээл дуратай артист” гэһэн дипломоор шагнагданхай.
Поэт Даша Дамбаевай үгэнүүд дээрэ композитор Базыр Цырендашиевай зохёоһон «Түрүүшын дуран» гэжэ дууе Бэлигма Ринчинова Бүхэроссиин «Романсиада-2009» гэһэн конкурсдо Намхайн Мөнхзултай дуулажа, 3-хи һуури эзэлһэн байна. 2011 ондо Буряадай оперо болон баледэй театрай һэльбэн шэнэлэгдэһэнэй удаа, суута «Энхэ-Булад баатар» гэһэн оперо шэнээр табигдаа. Энэ зүжэгтэ Арюун-Гоохоной парти Бэлигмаа Ринчинова, Аюна Базаргуруева хоёр гүйсэдхөө бэлэй. Бэлигмаа Ринчинова театртаяа суг холо дүтын гастрольнуудта, Правительствын концертнүүдтэ саг үргэлжэ хабаадажа байдаг юм.
Гурбан дискһээ бүридэһэн «Абын үндэр үреэлээр» гэһэн шэнэ дискдээ Бэлигмаа классическа дуунуудһаа гадна, арба гаран шэнэ буряад дуунуудые шагнагшадтаа бэлдээ гээд тэмдэглэе. Концертын үдэшэ Бэлигмаатай суг тайзан дээрэ театрай залуу дуушад Аюна Базаргуруева, Мэргэн Санданов, Сультим Дашипылов гэгшэд гаража дууша нүхэрөө дэмжэлсээ, тиихэдэ Монголһоо дуушан Нарангэрэлэй Ундрал ерэжэ, харагшадта хэдэн дуунуудаа барижа баясуулба.
Ага тойрогhоо гарбалтай, уран хэлэтэй, хурса гуурhатай Даша-Доржо Болотов энэ үдэшын сагай хубаариие уран гоёор зохёожо, республикын габьяата артист Дарима Лубсановатай суг шадамар бэрхээр хүтэлбэд гэжэ хэлэхэ хэрэгтэй.
– Би хадаа Зүдхэли нютагта Агын тойрогой Тогто хуасай омогой Ринчинэй Жамбалай ехэ бүлэ соо наймадахи үхибүүн боложо түрэһэнби. Аба эжымни 11 хүүгэдые үндылгэжэ, гарымнай ганзагада, хүлымнай дүрөөдэ хүргэжэ, бултыемнай хүн болгожо табиһан. Бага наһандаа юрын буряад хүүгэдтэл үндыһэнби – хотонойнгоо хүүгэдээр наадажа, урда хадаяа гарадаг һэмди, сэсэг түүхэбди, тибһэ малтажа эдихэбди, Зүдхэли, Эреэбэгэй горхонуудтаа умбадаг һэмди, тамаржа шадахагүй жараахайнууд – жаргалтайгаар лэ өөдөө болоһонбди. Бага наһанһаа хойшо дуулаха дуратайл хүн һэмби, хүүгэдэй сэсэрлигэй тайзан дээрэ түрүүшынхиеэ дуулаһан байхаб. Юрий Ирдынеевэй “Табан хурган” гээд дуу табан хүүгэд дуулахабди, би эгээл жааханиинь байгаад, бишыхан Шэгшүүдэй боложо дуулахаб. Хүн бүхэмнай хургаа харуулаад дуулаха, Зүдхэлиинхиднай мүнөөш шимнай бишыхан Шэгшүүдэй боложо дууладаг һамнайш гэдэг юм, – гэжэ Бэлигмаа дурсан хөөрэнэ.
Арбан нэгэн хүүгэдые үргэжэ табиhан үндэр наhатай эжынь – Сэсэгмаа Цыренжаповна эжынь, Бэлигмаагай хоёр аханар, эгэшэ дүүнэрынь барандаа ерэнхэй, ендэр дээрэ жэрыжэ байгаад дуулажа байхань яаhаншье зохид байба hэм, гэр бүлөөрөө дууша зон гэжэ hонин лэ байна даа.
– Би артист болохогүйб, автобуста залууһаа һуугаад ябажал байхаш, нэгэ мэдэхэдэш үһэншни сайшанхай байха, – гэжэ нэгэ сугтаа һураһан басагандаа жаа байхадаа Бэлигмаа хэлэһэн байдаг, теэд буряад арадай талаангаар хэлэhэн үгэдөө хүрөөгүй гэжэ баярлаял даа, хүндэтэ нүхэд. Дуушад олон, гэбэшье Бэлигмаагай хэлэhэн үгэдөө хүрэhэн hаа, тайзан дээрэ дутуул байгдаха hэн бэлэй…
Бэлигмаагай гурбан дисктэй альбомой гараhан ушар, тэрэнэй нара харалгын үдэшэ – эдэ бүгэдые туйлажа гарахын түлөө хэды шэнээн эмхидхэлэй ехэ хүдэлмэри дабагдажа гарагдаа гээшэб. Соёлой эгээл голыень тойроод боложо байhан бүхы үйлэ хэрэгүүдэй эхин дээрэ бэрхэ эмхидхэлшэ Ж. Ч. Дымчикова байха, Жанна Чимитовнагай тон лэ өөрынгөө харгалза доро абаhан ямарханшье хэмжээ ябуулганууд урагшатай, бүтэсэтэй, арюухан харгытай байдаг гэжэ арад түмэндэ мэдээжэшье hаань, дабтан дабтан хэлэмээр байна.
Үдэшын түгэсхэлдэ нютагайнгаа дууша басагые дэмжэжэ Агын тойрогой түлөөлэгшэд тайзан дээрэ гаража, үреэлэй hайхан үгэнүүдые хэлэжэ үндэр амжалтануудые хүсэбэ. Буряад Республикада Агын түлөөлэлгэтэ эмхиин түрүүлэгшэ Б. Ц. Дашибалов, Ага hууринай захиргаанай толгойлогшо А. Ц. Дондоков, Дулдаргын аймагай захиргаанай толгойлогшын орлогшо В. Ц. Чернинова, соёлой таhагые даагша А. Ж. Шагжаев гэгшэд энэ бүридэлдэ оролсобо.
– Буряад зоной буряад дуугаа дуулажа ябахада, сэдьхэлшье һаа сэбэр ябаха гэжэ һанагшаб. Олон үеын зоной һанаа бодол дуугаар лэ дамжан ерэдэг гээшэ. Манай арад түмэн буряад хэлэеэ дэлгэрүүлжэ, нангинаар сахижа абаад ябаа һэмнай, ехэл һайн байгаа, – гэжэ Бэлигмаагай хэлэдэг үгэнүүдээр энээхэн бэшэлгэеэ дүүргээд, бэлигтэй залуу дуушандаа дэлхэйн томо томо тайзанууд дээгүүр арадаа түлөөлжэ, урматай, золтой жаргалтай ябахашни болтогой гэжэ захиял даа.
