Шэнэхээн буряадууд Хитад уласай Үбэр Монголой өөртөө засаха ороной Хүлэн-Буйр аймагай Эвенкын хушуунда 1600 гаран айл ажаһууна. Дүн хамта долоо мянга гаран амин болодог. Шэнэхээн балгааса гэжэ түб тосхонтой, Баруун, Зүүн һомоной нютагуудта мал ажахыгаа барин ажаһуудаг. Эвенкын хушуунай нютаг дэбисхэртэ эвенк, дагуур, солонгос, хитад зэргэ яһатанай нэгэ бүрилдөөн болонхой.
Буряад-монголнуудай урдын түүхэһээ һабагшалаа һаа, XVI зуунай эсэс тээшэ Үргэнэ гол, Буйр нуур, Сэлэнгэ мүрэнэй тала газараар нүүдэлэн амидараа. Ород гүрэнэй хубисхалай һүүлээр хүлгөөнэй эхилхэдэ 1918 оной эхеэр буряадууд Хүлэн-Буйрай хилэдэ залгаагаар нүүн оробо. 1922 ондо Цэндэ гүнэй дэмжэлгээр нютагай захиргаанай баталһанаар зуун жара гаран айл, 700 гаран хүн нүүн орожо, Шэнэхээндэ буряад хушуун байгуулагдаба. 1929 ондо үшөө буряадууд дээрэһээнь нүүн ерэжэ, гурба мянга гаран хүн болоһон байна. 1933 ондо Буряад хушуунтай зэргэ 4 хушуун нэгэдэжэ, Һолоон хушуун боложо, Һолоон хушууниинь Хүлэн-Буйр аймагта харьяалагдаа. 1958 ондо Эвенк үндэһэтэнэй өөртөө засаха хушуун байгуулагдаба.
Шэнэхээнэй буряадууд ажалша, баатарлиг, һонор, һүбэлгэн, хүндэмүүшэ зон. Ута хугасаанай нүүдэл мал ажахытай зэргэ эдын засагай бусад баялиг, үйлэдбэри гэхэ мэтэдэ хабаатай амидаралда шэлжэн, туршалга гараһан байха. Эндэхи зон аха дүү яһатанһаа шадамгайгаар һуралсажа, хариин соёлой нүлөөдэ оронгүй, үйлдэбэритэ амидаралай арга барилаар урдуур ябадаг. Шэнэхээн буряад мал ажахыгаар голложо, сагай эрилтээр машина түхеэрэлгэ ашагладаг болоо.
“Шэнэхээн адуу морин”, “Шэнэхээн үхэр” гэхэ зэргэ шэлэдэг малай үүлтэр гарган байгуулһан байна. Малаа туужа адуулхын хажууда, зохид газар шэлэн, хашаа хорёо баридаг, газар малтан хашаалан бүхэлжэ, һуудал байнга бариха, һууха дулаан гэр байра түхеэрдэг заншалтай. Эндэхи буряадууд һүеэ болбосоруулха, сэбэр эдеэ хоол бэлдэхэ, хубсаһа заһалаа оёжо эсхэхэдээ гарамгай бэрхэ, тойроод байһан угсаатанһаа илгардаг юм.
Шэнэхээн сүмэ болбол Шэнэхээн буряадай шажан шүтээнэй газар юм. Хурим найраа хуушанай ёһо заншалаар бүтээхые зоридог, тиигээдшье тала нютагай монгол яһатантай адляар жэл бүри обоо тахиха, эрын гурбан наадамаа эмхидхэдэг.
Сүлөөтэй ябалсахые уряалһанһаа хойшо 1980 оной һүүлээр эхилжэ, Шэнэхээн буряадууд Росси гүрэнэй буряадуудтай түрэл саданай, найжа нүхэдэй ябалсаа эдэбхижүүлээ. Буряад орондо мүнөө 300 гаран Шэнэхээнһээ гараһан буряад ажаһууна.
