Чимит Цыдендамбаевай «Холо ойрын түрэлнүүд» гэhэн зүжэгтэ «Ябууд дундаа, экспромтоор, шүлэг бэшэдэг алтанхан самсатай поэт гээшэб…» – гэдэг нюур бии hэн. Эгээл тиимээр, ябууд дундаа, онсолон хэлэбэл 10 минутын туршада шүлэг байгуулха эрилтэ табигдаhан байгаа. Октябриин 18-да үнгэрhэн энэ мүрысөөндэ Дотор Монголой уран шүлэгшэ Б. Дүүрэнжаргал шалгаржа Гран-при шагналда хүртөө. Тиигэжэ тэрээндэ Даша Намдаковай бүтээhэн хүрэл баримал барюулагдаа. Тэндэ бэшэhэн шүлэгынь доро үгтэнэ:
Өвөг дээдсийн сүнс сүүдэр намайг ивээдэг
Морины нуруунд салхинд туулгасан санаа нь бий
Мордож буусан орчлондоо үлдээгээд явсан ёс нь бий
Нутгийн уул толгод болгонд захиж хэлсэн үг нь бий
Нууц товчооны хуудас болгонд зааж өгсөн зам нь бий
Орчлонгийн наран сарыг далбаандаа залж даатгасан юм
Омголон морьдын төвөргөөнийг хууртаа мөнхөлсөн юм
Тэнгэрийн доор босоо явахыг үсгээрээ бидэнд сургасан юм
Тэмүжиний удам хийморьлог байхыг түүхээрээ бидэнд харуулсан юм.
***
Меня хранят тени моих предков
Есть мысли их, сотворенные на полном скаку,
Есть обычаи их, оставленные на бивуаке земном,
Есть слова, которые прошептали как завет родным горам,
Есть на каждой странице “Сокровенного сказания” указанные ими пути.
Они оставили нам солнце и луну вселенной на знамени
Они увековечили конский топот в морин-хуре,
Они письмом своим показали, чтобы прошли мы стоя под небом,
Они историей своей завещали,чтобы удалыми были потомки Тэмуджина.
Намжил Нимбуевай нэрэмжэтэ Уласхоорондын уран шүлэгшэдэй III интернет-мүрысөөнэй жюри нэгэ доро Улаан-Баатар хотодо (Хасбаатарын Мэргэн), Хүхэ-Хотодо (Доржын Галсандулма), Якутскда (Елена Слепцова-Куорсуннах), Улаан-Үдэдэ (Баир Дугаров, Людмила Дампилова, Туяна Зондуева, Болдын Батхүү), тиихэдэ жюриин түрүүлэгшэ Москвада (Виктор Слипенчук) хүдэлжэ, илагшадые тодоруулаа.
Интернет-мүрысөө үнгэргэхэ хэрэгые Буряад Республикын Арадай Хуралай депутат Б. Д. Цыренов дэмжэжэ, горитойхон гаргашыень даажа абаа гэжэ онсолхо шухала.
Жюриин дүн согсологдоходоо, иимэ шүлэгшэд тэмдэглэгдэбэд:
Эрхимээр анха удаа хабаадагша – Будацыренов Булат /Буряад Республика/
Буряад хэлэн дээрэ эрхим шүлэг – Сэрэннимын Долсон /Асагад тосхон, Буряад Республика/
Түүхын удхаар бэшэгдэhэн эрхим шүлэг – Попова Александра /Саха Республика/
Гурбадахи шатын диплом – Хонинов Дорджи /Хальмаг Республика/
Хоёрдохи шатын диплом – Б. Энх-Уянга /Монгол/
Нэгэдэхи шатын диплом – Б. Гандболд /Дотор Монгол/
Нимбуевтанай бүлын шагнал – «Хас эрдэни алим» – Моргунова Людмила /Москва/
Гран-при
Б. Дүүрэнжаргал /Дотор Монгол/
Урмашуулгын шагналда хүртэгшэд тухай мэдээсэл http://www.infpol.ru/nimbuev2013 сайт дээрэ харагты.
Түгэсхэлэй шатада мүрысhэн шүлэгшэдэй шүлэгүүд:
Сэрэннимын Долсон:
17 наhатай Сэрэннимын Долсон Загарайн аймагай Асагад тосхонhоо, Дотор-Монголой Хүлэнбуйр аймагай Шэнэхээн сомондо түрэhэн, Асагадай дунда hургуулиин 9-дэхи ангиин hурагша. Багшань Очир-Ханда Найдановна Нанзанова. 13-тайhаа шүлэгүүдые бэшэдэг.
Элинсэгүүдэй hүүдэрнүүд
Тойрон эрьен ябана.
Хэнбиб, дүүргэнэ гүб захяаетнай,
Хэлэеэ, заншалаа аршална гүб?
Агта мориие унаhан,
Эрэлхэг зоригтой дээдэ үбгэдэй hүүдэрнүүд…
Эрэ хүсэ шадалынь, түүхэ намтарынь,
Аян холоhоо шүтэн, бэшэрнэ гүбди?..
Тени предков моих
Витают вокруг...
Кто я? Сумел я исполнить ваш завет,
Сохраняю ль язык и обычаи?
На конях боевых
Тени предков моих отважных…
Умеем ли почитать мы до глубины души
Их мужественную силу, историю их?
Булат Будацыренов:
Тени предков моих
И в степи, и в лицах народа –
Не укор.
Отчего тогда душно?..
Александра Попова:
Өбүгэлэрим
Өлүөнэ өрүһү өксөйөллөрүгэр
Үрүҥ тыыннарын өллөйдүүр эрэ туһунан буолбатах,
Үүнүөхтээх үнүгэстэрин туһунан
Үгүстүк санаабыттара буолуо...
Кинилэр көрдөөбүт өҥ буордара -
мин кииммин түһэрбит ытык сирим,
Кинилэр чаҕыйбатах чысхааннаах тымныылара -
мин тыыммын уһатар кырыа хаарым...
Александра Поповагай хэhэн оршуулга:
Когда предки мои
По Лене на север плыли,
Убегая от стремительных стрел,
Манимые мечтою
О доле лучшей потомков.
И та земля под звездою полярной
Колыбелью моею стала,
И стужи лютых морозов
Расстоплены в моей крови...
Хонинов Дорджи:
Седовласый курган – верность предкам хранит,
Ковылем он зарос, потому и не спит.
Помнит он до сих пор Чингисханову рать,
Я к нему прихожу – мне себя бы узнать.
Я потомок его, в жилах память бурлит.
Я к нему прихожу – от того он не спит.
Б. Энх-Уянга:
ӨВӨГ ДЭЭДСИЙН МИНЬ СҮНС СҮҮДЭР
Зуны нар шиг зулайг минь илнэ
Зүүдэнд минь зүрх цагаан бүргэд дүүлнэ
Газар доргитол цахилгаан цахина
Аадар бороо шиг бодолд минь асгарна
Тэртээх зуунаас чоно улих нь сонстоно...
ТЕНИ ПРЕДКОВ МОИХ
Словно летнее солнце, гладят мою макушку,
В снах моих парит белогрудый орёл,
Сверкает молния, так, что земля дрожит
В мыслях моих словно ливень льет
Слышно, как из дали веков воет волк...
Батмөнхийн Ганболд:
Сая диваа жилын өмнө
Сайхан буурал өвгөн
Нар сар оддыг ширтсээр байгаад
Бурхны оронд явсан байхаа
Намайг өлгийдөж авсан од эрхэсийн гэгээнд
Тэр хүний ариун чанар шингэсэн байхаа
За тысячи лет до нашего времени
Прекрасные седые старцы,
Глядя на солнце, луну, звезды,
Ушли к небожителям, наверное,
И в свечение звезд, при свете которых
Спеленали меня впервые,
Впитались, наверное, сокровенные качества тех людей.
Людмила Моргунова:
Перебирая шерсть,
Чувствую ладонь бабушки на плече.
Как ты?
По каким степям гуляет ныне твой конь...
– Дугарма Батолотова:
Агын тойрогой Могойтын аймагай Сагаан-Уула тосхондо 1951 ондо түрэhэн. Нютагайнгаа дунда hургуули дүүргэhээр, 1971 ондо Агын багшанарай дунда мэргэжэлэй hургуули дүүргэжэ гараа. 1981 ондо Шэтын багшанайрай дээдэ hургуули географиин багша мэргэжэлээр дүүргэжэ гараhан юм.
Уг гарбалаймни hүүдэр, холоhоо
Уг гарбалай утаhаар дамжан,
Үлзы тоонтын шэмэ шэнгээн,
Үеhөө үедэ таhарангүй ерэнэ.
Эжын бүлеэхэн уурагаар
Энхэрэл сээжэдэ шэнгээнэ,
Эсэгын сэнтэйхэн hургаалаар
Этигэл зоригые хүгжөөнэ.
Эртэ урдын залгалаа –
Эршэтэй угаймнай зангилаа,
Эрмэлзэл зоригоймнай hүлдэ
Эрьежэл байха даа хүүгэдтэмнай…
Тени предков моих, издалека,
Передавая по нити предков,
Питают соками благодатного тоонто
Поколения за поколениями.
Материнским теплым молоком
Напитывается нежность в груди.
Отцовскими ценными наказами
Вера и воля мои укрепляются.
Древние родовые узы –
Связь с отважными пращурами,
Дух и стремления воли моей
Будут жить и в детях моих.
– Дашама Доржиева:
Дашама Дугаровна Доржиева 1960 ондо Хэжэнгын аймагай Ород тосхондо түрэhэн юм. В 1977 ондо Хэжэнгын Х. Намсараевай нэрэмжэтэ дунда hургуули дүүргээд, Д. Банзаровай нэрэмжэтэ Багшанайрай дээдэ hургуулида орожо, түүхэ болон хэлэ-бэшэгэй таhагые дүүргэжэ гараад, Хэжэнгынгээ дунда hургуулида буряад хэлэнэй багшаар ажаллажа байдаг. Эдир наhанhаа шүлэгүүдые бэшэжэ эхилhэн, «Буряад үнэн», «Хэжэнгэ» үонинуудта, «Оюун бэлиг» гэhэн хамтын согсолборидо тэрэнэй шүлэгүүд хэблэгдэжэ гараhан байха юм. Гадна 2006 ондо шүлэгүүдэйнгээ «Дууша сэдьхэл» гэhэн ном хэблүүлhэн байгаа.
Россиин Федерациин арадай гэгээрэлэй эрхим хүдэлмэрилэгшэ, Россиин сурбалжалагшадай холбооной гэшүүн, Януш Корчагай медаляар шагнагдаhан, «Һуралсалай шэнэ зүйлнүүд-2010» болон «Россиин эрхим багшанар-2010» гэhэн Бүхэроссиин мүрысөөнүүдтэ илагша.
Үндэр заяата гуламтым эзэд
Үнжэгэн сагаан
Үйрэг саhанай
Үнжэн байрлахада,
Борохон гэрым
Будан мананшье
Бүрхөөхэгүй, мэдэнэб.
Гал гуламтадам,
Газаам бууhан
Газар дайдын
Айлшан бүхэндэ
Амтан ундаа
Амасахыень уридаг.
Хүндын дээжэ –
Хонин төөлэй
Хэшэг барижа,
Талын хүнэй
Талархал мэдүүлжэ,
Түрүүтэнээ угтадаг.
Урдын жэнхэни
Угайм заншалаар,
Үнэр баяниие үреэн, баясадаг
Гал гуламтым
Үндэр заяата эзэд!
Хозяева высокородного очага
Белые, словно яйцо,
Снежинки нежные
Кружились весь день,
Но, оказалось,
Что даже пелена
Серенькой юрты моей
Не коснулась.
Очаг мой
Гостей из далеких мест,
Спешившихся у юрты,
Приглашает принять
Еду и питьё.
Почётное угощение –
Баранью голову
Преподносят.
И с приветствием степняков
Встречают
Уважаемых гостей.
Хранителя
Обычая предков –
Очага высокородного,
Достатком и богатством
Детей наших радующего,
Хозяева мы.
Доржын Намсалма:
Нютаг төөриhэнөө бодоходо,
Нюдэн дүүрэн нулимсатай.
Наян-Наваагаа золгохоор
Миний үбгэдэй сүнс сүүдэр
(hүүдэр) арюухан...
Жюриин гэшүүдэй туршалгануудшье hонин байхадаа болохо:
Баир Дугаров:
А прошлое глядит мне вслед,
На посох ветхий опираясь коновязи.
И дождь с небес струится словно свет,
Старомонгольскою серебряною вязью.
Хэнтийн Батхүү:
Өвгөд дээдийн сүнс сүүдэр
Тэнгэр ууланд чоно улина,
Тэртээх холоос нүүдэл асуй.
Газарын судлаар нар урсаад,
Галын бурхан амилаж сэрэв...
