Шагай наадамнай заншалаа алдангүй энэ жэл Хоца Намсараевай нэрэмжэтэ Буряад театрай ордон соо Сагаан hарын баярта зорюулагдаhан зургаадахияа байгша оной мартын нэгэндэ мүрысөөнэй гуримаар үнгэргэбэ гээшэ.
Шагай наадан бүри эртэ сагhаа арадаймнай дунда айхабтар дэлгэрэнги байгаа. Хониной шагай хїїгэдэй нааданда ехэ їїргэ дїїргэдэг байhан, тэрээгээр наададаг наадануудыньшье олон байhан юм. Ябан ошон, элдэб эсын hонирхолтой наадануудай болон нааданхайнуудай дэлгэрхэдэ шагай наадан бага багаар хойшоо гаража захалаа, тиихэдэ сэнхир дэлгэсэй хүгжэлтэ мүн лэ горитойхон нүлөө энээндэнь үзүүлhэн гээд шэнжэлэгшэд хэлэhэн байдаг.
Хїїгэдэй шагайгаар элдэб наада дуратайгаар наададаг хада айл бїхэн хэдэн їе дамжан суглуулhан олон шагайтай байдаг hэн. Хэнэйхи хэды шагайтайб гэжэ хїїгэд хїршэ айлнуудайнгаа шагайн тоо мэдэхэ ябаа. Айл бїхэнэй тугал туулмагтай шагай харахада, їни удаан саг соо нааданда элэжэ, алтан шара болошоhон, нїїргэдэhэндэ, сэсэгэй намаада, hонгинын набшаhанда гї, али шэнэhэнэй холтоhондо бусалгажа, хїрин улаан, хара хїрин, алтан шара болгожорхиhон байха. Газаа хээрэ удаан байжа, саб сагааншье болошоhон хїнгэхэн шагайнуудhаа гадна, тїїхэйшэгээр сэбэрлэгдэhэн шэлдэн хїндэ шанартай шагайнууд байха. Томо, жэжэ, хїндэ, хїнгэн – ямаршье шагай нааданда єєрын онсо їїргэтэй. Хїхюу хїїгэд суглараад, шагайгаар наадахаа дїхэриглэн hуухадаа, юу наадахаяа зїбшэн шиидхэхэ. Наадагшадай тооhоо, наадаха сагhаа дулдыдажа, наадаха наадаяа олохо. Шагайн нааданууд булта hонин.
Шагай нааданай зургаадахи мүрысөөндэ шажанай нангин тоогоор 108 хабаадагшад бүридхэлдэ абтажа, нааданай «Няhалалга» болон «Шагай шүүрэлгэ» гэhэн зүйлнүүдээр мүрысэжэ, hонирхолтой наадануудые харуулбад. Нааданда оролсохо зургаатайhаа дээшэ наhатай зон үндэhэн хубсаhаяа үмдөөд хабаадана, хоёр янзын мүрысөөнүүд наhанай илгаатай байгаа: Хүүгэдэй дунда (6-тайhаа 14 хүрэтэр), ехэ наhатайшуул 15 наhанhаа дээшэ.
Зургаадахи нааданай эгээл залуу хабаадагшад гэбэл Тамир Намсараев Солбон Юмжитов хоёр долоогоод наhатай, тиихэдэ эгээл үндэр наhатан Яруунын аймагай, 74 наhатай Дондог Балданович Цыренов, 60 наhатай Мэдэгма Жанаевна Сыдеева эхэнэрнүүдые толгойлжо ерэhэн байба.
Илажа тодорhон зондо шагналнууд гардуулагдаа, тиихэдэ бүгэдые диилэhэн хоёр хүндэ (Хурамша нютагай Түмэн Дандаров «Няhалалгаар», Шэнэхээн тоонтотой Бүтидэй Дондогсэрэн «Шагай шүүрэлгээр») аhан ехэ шагнал – амиды хонин байгаа. Татьяна Базыровна түрүүтэй Матхановтанай гэр бүлэ энэ шагнал өөр дээрээ даажа абаа гэжэ онсолхо шухала.
Наадан мүнөө үедэ тиимэ ехэ хурданаар дэлгэрээшьегүй hаа, республика дотор эндэ тэндэ наадажа захалаа, энэ наадан олоной hонирхол татадаг боложо байна.
Эндэ үнгэрhэн наадануудые уласхоорондын хэмжээнэй гээдшье нэрлэжэ боломоор байба, ушар юуб гэхэдэ Буряадай түлөөлэгшэдhөө гадна Хитадай Арадай Республикын Шэнэхээн нютагайхид үсөөн бэшэ хабаадалсаа.
Энээнhээ урда жэлнүүдтэ үнгэржэ байhан наадануудые шүүжэ дүршэлтэй болоhон залуу артистнар Тимур Болотов, Алексей Михайлов, Чингис Пурбуев, Солбон Ендонов, Булад Самбилов гэгшэд наадануудые хинажа, шүүжэ гараа. Нааданай ахамад шүүгшэ Эдуард Будажапов гурим дүримүүдыень тайлбарилан, энэ үдэрэй наадануудые хүтэлжэ гараа.
