- Энэ соёлой жэлдэ республикымнай хүн зоной ажаһуудал һайн шанартай болгохын тула ехэ анхарал табигдана. Тиигэжэ элдэб фестивальнууд, һонин музейнэ үзэмжэнүүд эршэм үнгэргэгдэнэ. Соёлой жэлэй шугамаар Буряад Республикын Үндэтэдэй музейн дэргэдэ “Сэрэгшын зам” гэһэн томо музейн проект бэелүүлэгдэнэ. Энэ хүдэлмэри бэлдэхэдэ бидэндэ ехэ хүшэр байгаа. Юуб гэхэдэ, энэ музейн жаса соо байһан бүхы үзүүртэ хутагаһаа эхилээд буунууд эгээл түрүүшынхиеэ дэлгэгдэнэ. Энэ үзэмжын зүйлнүүд урдын урдаһаа мүнөө үеын саг хүрэтэр харуулагдана. Буу гү, али ямар нэгэ зэбсэг хадаа эрэшүүлэй анхарал, һонирхол татадаг ха юм. Тиимэһээ, энэ дэлгэгдэһэн үзэмжэдэ ехэ олон эсэгэнэр өөһэдынгөө хүбүүдтэй ерэжэ үзэнэ. Тиимэ һонирхол, гэр бүлын, үхибүүдэй хүмүүжүүлгэдэ бүһэтэйшүүлэй хабаадалгада ехэ нүлөө үгтэнэ гэбэл алдуугүй. Энэ үзэмжэ хадаа манай ажалшадта мэргэжэлтэдэй эрдэм мэдэсэдэ ехэ нүлөө үгөө. Эрдэмэй шэнжэлэлгын ба һэльбэн шэнэлэлгын ажалда олон зоной мэдэхэшьегүй һонин мэдээсэлнүүд, элдэб нюуса таабаринууд элирүүлэгдээ. Энэнь ехэ һонин байгаа гэжэ тэмдэглэлтэй.
Илангаяа, энэ жэлдэ ехэ олон фестивальнууд үнгэргэгдөө. Баһал өөрын удхатай байгаа ёһотой?
- Зүб даа. Эндэ һаяхан республика дотор эмхидхэгдэһэн Лхасаран Линховоинай 90 жэлэй ойн баярта зорюулагдаһан фестиваль түгэсөө. Тэрээндэ Большой театрай, Мариинска , Саратовай, Новосибирскын бэлигтэй дуушад ерэжэ хабаадаа. Оперын ёһотойл һайндэр болоо бшуу. Мүн Морихиро Иватын табиһан «Бахчисарайский фонтан» гэһэн премьера бидэниие ехэ баясуулаа. Энэ бүтээлээр республика дотор соёлой жэл угтаа гээшэбди. Сэхыень хэлэхэдэ, манай Оперо болон баледэй театр энэ үе сагта ренессансна гэхэ гү, үни удаан хүшэрхэн он жэлнүүдэй һүүлээр һэргээн бодолгын үйлэ бэе дээрээ үзэжэ, дабажа байна гээшэ. Мүнөө эндэ репертуараа баяжуулжа, элдэб шэнэ найруулгануудые табина, харин харагшад тэдэнииень дулааханаар угтан абажа, зүжэгүүдынь ёһотойл аншлагаар табигдана.
- Заншалта болошоһон “Нүүдэлшэдэй ая дуун” гэһэн фестиваль баһал эхилхэнь...
- Тиимэ даа. Энэ фестивальнай аяар 6-дахияа үнгэргэгдэхэнь. Эндэ тэмдэглэхэ юумэн гэхэдэ, залуушуул эдэбхитэй хабаададаг заншалтай болоо бшуу. Энэ фестивалиин ажалда аяар 12 гүрэнүүдһөө хүгжэмшэд хабаададаг. “Голос кочевника” хадаа нүүдэлшэ арадай соёл культура тухай үндэһэн ойлгосо боложо үгэдэг. Мүнөө сагта дэлхэй дүүрэн аяншалжа, дуу дуулажа, элдэб гүрэнүүдээр ябажа, элдэб янзын арадуудай соёлтой танилсажа ябаһан хүгжэмшэд ёһотойл нүүдэлшэд болоно ха юм. Энэ сүлөө зоной ажабайдал болоно. Тиимэһээ манай фестиваль хилэ, хаалтануудые үгы хэжэ, харагшадтаа элдэб арадуудай дуу хүгжэмтэй танилсуулна бшуу. Энэнь бүгэдые баясуулангүй яахаб даа.
Үшөө нэмэжэ хэлэбэл, дээдын шанарай хүгжэм- камерна хүгжэмэй Писсакатто гэһэн фестиваль үнгэрөө һэн. Эндэ үндэр хүгжэм сэгнэгшэд “экстра” классай агууехэ хүгжэмшэдэй бүтээлнүүдые шагнаха аргатай байгаа. Энэмнай баһа бидэнтэй эбтэй суг ажалладаг Москвагай Гүрэнэй филармониин эмхидхэһэн “Всесоюзные филармоническае сезоны” гэһэн программын ашаар бэелүүлэгдээ.
- Үндэр искусствын хэмжээнүүдэй хажуугаар заншалта “Зунай наадан” баһал хабшуулагдаа аабза?
- Эдэ үдэрнүүдтэ бидэнэй хүлеэн абадаг зунай нааданууд үнгэргэгдэхэ. Энэмнай заншалта ёһотойл һайндэрнай ха юм. Жэл бүри энэ хэмжээ ябуулга ондоо болгохые оролдонобди. Заншалта ёһоороо элдэб тамирай мүрысөөнүүд эмхидхэхэ, мүн эндэ тамиршад заабол мэргэжэлтэ бэшэ гү, али өөрын онсо командын бүридэлдэ бэшэ, юрэ харагшад сооһоо бэеэ туршаха дуратайшуул хабаадаха аргатай. Тусхай талмайнууд дээрэ харагшад элдэб мүрысөөнүүдтэ: һээр шаалган, һур харбаан, шатар гэһэн наадануудта хаабадажа болохо. Гэхэтэй хамта, һур харбаан, бүхэ барилдаан, мори урилдаан мүрысөөнүүдтэ ёохор наадан нэмэгдэхэ. Илангаяа һүүлэй үедэ ёохор наадан залуушуулай анхарал татадаг болоһониинь эли. Тиимэһээ, зунаймнай наадан ёһотойл һайндэр болохо гэжэ найданаб.
- Зунай амаралтануудай һүүлээр, энэ намар республикымнай ажаһуугшадай ямар нэгэ һонин соёлой үйлэ хүлеэжэ байна гээшэб?
- Регионуудтаа бүхы һайнаа харуулха гэһэн зорилготой Федерально Проектнуудай шугамаар манда ехэ һонин шухала проектнууд мүнөө намар бидэниие хүлеэжэ байна. Юуб гэхэдэ, сентябриин 1-һээ 7 хүрэтэр “Алтан Сэргэ” гэһэн уласхоорондын үндэһэтэдэй театрнуудай фестиваль 2-дохиёо үнгэрхэнь. Энэ фестивалиин гол айлшан хадаа Москва хотын Вахтанговын нэрэмжэтэ академическа театр ерэжэ, 14 зүжэгүүдээ нэгэ долоон хоногой туршада дэлгэхэ бшуу. Энэ суута театрай мэдээжэ артистнар: Маковецкий, Гармаш болон бусад гайхамшаг наадаараа, гайхамшаг зүжэгүүдээрээ бидэниие баясуулха бшуу. Энэ хэмжээ ябуулга хадаа манай республика дотор эгээл тэмдэгтэ шухала үйлэ болохо гээшэ. Юуб гэхэдэ, һүүлэй хэдэн олон 10-аад жэлнүүдэй хугасаада иимэ театр бүрин томо гастрольнуудаар ерээгүй бшуу. Зарим нэгэ артистнар ганса нэгээрээ ерээ һааб даа, харим иимэ үргэн, баян репертуартай театрай гастроль түрүүшынхиеэ дэлгэгдэхэ.
Үшөө нэгэ хүлеэн абахаар хэмжээ ябуулга тухай хэлэбэл, сентябриин 25-26-най үдэрнүүдтэ “Владимир Спиваков приглашает...” гэһэн фестиваль үнгэрхэ. Россиин филармоническа оркестрын наадаар арад зон хужарлаха. Энэ 100 –һаа дээшэ тоото хүгжэмшэдтэй оркестр Буряадай оперо болон баледэй театрай тайзан дээрэ үндэр хүгжэмэй аялга дэлгэхэ бшуу.
- Үндэһэтэнэмнай музей баһа ехэ проект бэелүүлхэнь гээ бэлэйт. Энээн тухай тодорхойгоор хөөрэжэ үгыт.
- Энэ хадаа минии хэдэн жэлэй һанаанда абаад ябаһан хүсэл одоол бэелүүлэгдэхэнь гээшэ. Би энээндэ ехэ баяртайб. Буряадаймнай түүхын музей соо Андрей Рублевай нэрэмжэтэ музейн үзэмжэ дэлгэгдэхэ. Москва хотын энэ суута музейн ород арадай нангин шүтөөнэй икона хамта дээрээ 80 гаран зүйлнүүд асарагдаха. Энэ хадаа соёлой жэлдэ зорюулагдаһан хэмжээ ябуулгын шухала үйлэ болохо.
Минии һанахада, бидэнэй өөһэдынгөө хүсөөр, ондоо тээхи манай коллегануудай туһаламжаар, Федерально түбэй дэмжэлгээр хэгдэжэ байһан энэ бүхы соёлой хэмжээ ябуулганууд манай республикын ажаһуугшадай ба айлшадай ажаһуудал һайжаруулха , соёл искусствын бүхы үйлэ хэрэгүүдэй түб газартань байһанай мэдэрэл түрүүлнэ ха юм даа.
- Һүүлшын асуудал, “Алтаргана” тухай?
- Мүнөө жэлэймнай ээлжээтэ “Алтаргана” наадамнай Монгол ороной Хэнтэйн аймагай Дадал сомондо үнгэрхэ гэжэ мэдээжэ ааб даа. Энэ газарта 20 жэлэй саана эгээл түрүүшынхиеэ энэ наадан эхилһэн юм. Тиихэдээ, ганса буряад арадай дуунуудай фестиваль гээд эхилээ һааб даа. Тэрэ гэһээр энэ хэмжээ ябуулга бүгэдэ Буряадта дэмжэгдэжэ, Бүхэдэлхэйн буряадуудай ехэ һайндэр болонхой. Манай республикын түлөөлэгшэ бүлэг Дадал сомон ошожо, байра байдалнуудтайнь танилсаабди. Арадай дуунай харалган ёһотойл 20 жэлэй саана эхи абаһан хүдөөгэй соёлой гэр соогоол үнгэрхэ. Буужа ерэхэ айлшадай байдал шэрүүншэгшье һаа, угсаатанаймнай ажаһуудалтай дүтэ, боро байха. Ямар нэгэ ажаһуудалай бэрхэшээлнүүд байгаашье һаа, теэд энэмнай манай элинсэгүүдэмнай урдын байдалтай танилсуулна ха юм даа. Энэмнай манай 21-дэхи зуун жэлдэ ажаһуугшадай мэдэрэлдэ ехэ шухала.
Мүнөөдэрэй байдалаар, “Алтарганада” ошохо бүлэг бүридхэгдэнхэй, 300 хүн ошохо түсэбтэй. Эдэ хэд бэ гэхэдэ, Буряад Республикымнай соёлой мэргэжэлтэд, тамиршад, ниитэ ба суута ажаябуулагшад гээшэ. Бүхы мүрысөөнүүдтэ хабаадажа, нютагаа түлөөлхэ зонууд шэлэгдэнхэй, бэлдэлгын ажал ябуулагдажа байна.
Монголой премьер-министр Алтан Хуяг даргын анхарал доро эмхидхэлэй хороон байгуулагданхай. Тиимэһээ бидэ, энэ хэмжээ ябуулга үндэр хэмжээндэ үнгэргэгдэхэ бэзэ, гэжэ найданабди.
Ээлжээтэ “Алтарганамнай нэгэ шуһатай аха дүүнэрые уулзуулжа, уулзалгын баяр асарха бэзэ. Эндэ заншалта ёһоороо Эрхүүгэй можо, Забайкалиин хизаарай, Буряад ороной, Хитад гүрэнэй ба Монгол ороной буряад яһатаниие суглуулна ха юм даа. Тиимэһээ ёһотойл сэлмэг, сэбэр, һайхан сэдьхэлэй һайндэр болохо бшуу.
- һайн даа! “Алтарганымнай” наадан буряадшуулай мүрысөөнэй зүрилдөөтэ талмай бэшэ, харин эб нэгэдэлэй баяр болог лэ гэжэ хүсэе!
