Буряадай түлөөлэгшэд үзэсхэлэнтэ һайхан Чингис хаанай үлгы нютаг гэжэ суурхаһан тоонто нютаг Дэлюун болдог ошохо золтой байбабди. Буряад орондо нилээн мэдээжэ болоһон яруу найрагша Хэнтийн Батхуу иимэ мүрнүүдые бэшэһэн байна: “Дэлюун Болдогой оройдо гархада, нар альган дээрэ байгаа юм шэнги һанагдажа, һарбайхада һарые адхаһан юм шэнгеэр бодогдодог, үбгэд дээдынгээ арюун һүнэһэтэй хөөрэлдэжэ, аялгата һайхан буряад хэлээ магтан дуулахада һайхан байдаг...
Дэлюун Болдогой оройһоо дэлхэйн зулайе илэнэ
Дэвэлтэ сагаан шонхор дали жигүүрээ дэлгэнэ
Дэлюун Болдогой оройһоо дэлхэйн түүхэ эхилнэ
Дээдэ тэнгэриин буряад дэлхэйн түүхые бэшэнэ...”
Урда үеын сагай һайн һайхан заншалнууд һэргээгдэжэ, арадайнгаа алтан абдар шэнжэлжэ, һэргээжэ байхамнай тон буянтай хэрэг гээшэ аабдаа, энээниие сэдьхэл зүрхэндөө, ой ухаандаа шэнгээжэ, элшэ хүсэ абажа, сэдьхэл хананги, һанаан тэгшэ бусабабди. Урилдаануудта хабаадаһан буряад арад түмэнөө түлөөлжэ, соёл урлалда сэнтэй хубитаяа оруулжа ябаһан бэлигтэд эдэбхи үүсхэл ехэтэй, нюдэндөө галтай, энеэбхилһэн налгай зангаар нютагайнгаа нэрэ һүлдэ дээрэ үргэжэ, өөрынгөө шадабари, талаан бэлиг харуулжа шадаба, энээниие манай түлөөлэгшэдэй абаһан 8 медальнууд гэршэлнэ. Алтарганын хоёрдохи үдэртэ уран шүлэгшэдэй мүрысөөн манай делегациин байрлаһан «Чингисиин гурбан нуур» гэһэн амаралтын газарай 11 метр үндэртэй Чингисхаанай нангин хүшөөгэй дэргэдэ ехэ сэдьхэлдэ таарама, гоёор шэмэглэжэ, болбосон түхэлтэй болгоһон газарта найр наадан наярба. Намда энэ урилдаан бүхы талаараа һайшаагдаба, сугларһан зон ехэ анхаралтай шагнаба, уран шүлэгшэдые халуун альга ташалгаар дэмжэбэ. Энэ мүрысөөндэ 18 шүлэгшэд Монголой Улаан-Баатар хотоһоо ба аймагуудһаа, Агын болон Усть-Ордын Буряадай тойрогуудһаа, Шэнэхээнһээ хабаадаба. Буряад ороноо республикын уран шүлэгшэдэй мүрысөөндэ илажа гарагша, Россиин Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн Тимур Гомбожапов түлөөлбэ. Алтарганын нааданда ошоходоо, Буряад Республикын соёлой яаманай дэмжэлгээр “Уран зохёолой юртэмсэ” гэһэн грантын мүнгэ шүүжэ, “Угайм шүлэгүүд” гэһэн шэнэ номоо Тимур Батуевич абажа ошоо. Энэ урилдаанай жюриин ажалда манай хэлэ бэшэгэй доктор, профессор Людмила Санжибоевна Дампилова оролсобо. Энэ мүрысөөн гарбан шатаар үнгэргэгдэнэ, нэн түрүү хүн бүхэн нэгэ-нэгэ шүлэг уншаба. Тимур “Угайм мүрөөр” гэһэн шүлэгөө зохидоор уншаа. Хоёрдохи шатада 8 шүлэгшэд үлэжэ, баһал нэгэ-нэгэ шүлэг уншаба, удаань 5 шүлэгшэд энэ шанга тэмсэлдэ үлэбэ. Эндэ дары түргэн (экспромт гэнэбди) “Бэлэг” гэһэн сэдэбтэ 4 мүртэй шүлэг зохёохо даабари үгтөө.
Арад зониие нэгэдүүлдэг
Анда нүхэдые холбодог
Алда сэнхир хадагтай
Алтарганын сэнтэй бэлэг,-
гэжэ манай уран шүлэгшэ Тимур Гомбожапов дары түргэн зохёогоо. Удаань жюриин гэшүүд хэлсэжэ, дүнгүүд согсологдобо. Илагшадай нэрэ соносхогдожо, Буряадаа түлөөлһэн Тимур Гомбожапов гурбадахи һуури эзэлжэ, хүрэл медальда хүртэбэ. Батламж ба мүнгэн шан барюулагдаба. Иигэжэ Чингисхаанай үлгы нютагта, бүхы дэлхэйн буряад монголшуудай Алтаргана нааданай буряад шүлэгэй урилдаанда хүлэр медаль республикадаа Тимур Гомбожапов асарба.
Хэнтийн аймагай арад зон ямараар баярлана гээшэб, ехэл гоё наадан боложо байна гэлсэнэд, элинсэгэйнгээ түрэһэн нютаг һанадаг, гуниглажа ябадаг байна гэжэ ойлгобоб. Буряад уран шүлэгэй урилдаанда мүнгэн медальда хүртэһэн буряад угтай, Эрхүү хотодо һуража инженер мэргэжэлтэй болоһон, Хэнтийн аймагай Биндирьяа сомондо түрэһэн Содномын Цэдэндорж иигэжэ бэшэнэ:
…Холодоо дүтэдөө хамаагүй
Хододоо намтаяа тоонтомни
Хойтон ошохыем хүлеэнгүй
Хойноһоом нэхэдэг нютагни...-
“Алтаргана” нааданай эхин дээрэ байлсаһан, энэ эмхидхэлэй ехэ ажал ябуулһан зониие заатагүй дурдангүй аргагүй. Хорин жэлэй урда Монголой Хэнтэйн аймагай Дадал сомоной Засаг даргын орлогшо Балбарын Ганхуяг мүрысөө үнгэргэхэ эмхидхэлэй хороониие толгойлһон байна.Тэрэ үедэ Дадал сомоной Засаг дарга Галсанай Доржсүрэн, нарин бэшэгын дарга Баатарцогтын Даваажаргал, ниигэмэй бодолгын түшэмэл Чимитдоржийн Баярмаа гэгшэд байһан юм ха. Тиигэжэ оройдоол гансахан лэ сомоной хэмжээндэ үнгэрхөөр бэлдэгдэжэ байһан наадан ябан ошон бүхы дэлхэйн буряадуудай ехэ наадан боложо тодорхо хубитай байба ха юм даа. Бүмбэрсэг ехэ дэлхэйн зүг бүхэнөөр дэлгэрэн ажаһуудаг буряад гарбалтан хоёр жэлэй нэгэ уулзажа, танилсажа, дуу наадаяа дэлгэжэ, харилсаа холбоогоо бэхижүүлжэ, дороһоо ургажа ябаһан улаан бургааһануудтаа дамжуулха гол зорилготой “Алтаргана” наадан саашадаа үшөөшье үргэн дэлисэтэйтээр, эмхи гуримтайгаар үнгэрхэнь дамжаггүй. “Алтаргана” нааданай туг Буряад Республикэдэ дамжуулагдаба. 2016 ондо Улаан-Үдэдэ “Алтаргана” наадамнай удаадахияа наярха.
