Буряадаймнай элитэ хүбүүдэй нэгэн, театрай агууехэ ажал ябуулагша Цырен Аюржанаевич Балбаровай гэрэлтэ дурасхаал зоной сэдьхэлдэ. Цырен Аюржанаевичтай суг ажаллаhан, харилсажа ябаhан хүнүүд олон, тэдэнэй зүрхэндэ үлэнхэй ха юм даа. Буряад Республикын ямарханшье хүндэ юрэл “Балбаров” гээ hаа, тэрэниие хараа, хараашьегүй зон энэ нэрые заал hаа Буряад драмын театрай түүхэ руу абаашан бодомжолхо байха…
Балбаров! Зүб даа. Энэ нэрын саана манай театрай хүгжэлтын горитойхон хуби багтадаг.
...Арбан нэгэн сэргэдэш
Айлшад ходол буудалтай.
Алтан хонгор дайдадаш
Айдар хаhам дууланхай...
Хонгор hайхан Хориин дайда. Һүбэлгэн бэрхэ хүдөөгэй хүбүүд газар дэлхэй дээрэ хаанашье ябахадаа, юушье хэхэдээ хэзээдэшье газардаха гэжэ байгаагїй юм... Унаhан, тэнжэhэн үлгы тоонтонь – Баруун-Хасууртай!..
Баруун-Хасууртай. Булган талын элдинhээ баруун тээшээ нэмжыhэн энээхэн дайдаhаа гарбалтай Цырен хүбүүнэй хуби заяан тэрэ үеын олон тоото гасалан, бэрхэшээлнүүдhээ зайлаагүй... Оройдоол арбан хоёртой гүлмэрхэн наhандаа Намсалмаа эжыhээнь гээгдэжэ, тиин түшэглэжэ ябаhан Аюржана Балбарович эсэгэнь хамалганда абтана... 1938 ондо, эсэгынгээ хамалганда абтахада, Хориин дунда hургуули дүүргэhэн, 19 наhатай болоод ябаа... үншэрөөшье hаа, яhалал боргожоод тооной ябаhан Цырен, ангиин дайсанай хүбүүн гэжэ, комсомолой зэргэhээ гаргагдана... Иигээд байхадаа хаана ошохоб,.. юу хэхэб?..
Бүхы ехэ Совет ороной хуби заяа эбдэжэ ерэhэн энэ үедэ Цырен Аюржанаевич шулуун зүрхэ зүрхэлжэ, арадайнгаа амгалан байдалай, аза жаргалай түлөө тэмсэлдэ бодоно. Үдэр бүриин баатаршалгада бэлэн ябаhан Цырен Аюржанаевич Волховско, Ленинградска фронтнуудта эрэлхэг зоригтойгоор алба хэжэ, фашис булимтарагшадай хүреэлэлгэhээ Ленинград хотые сүлөөлэлсөө... Энэ наhанайнь түрүүшын үндэр хайра шагналнууд – дайшалхы орденууд,.. медальнууд... Тэрэ үедэ СССР-эй Зэбсэгтэ хүсэнүүдэй яаманай сайд байhан, армиин генерал Иван Моисеевич Третьяк хожомынь хэлэhэн байдаг: «Зря, Аюржанаевич, ушёл из армии, был бы сейчас генералом, я в этом не сомневаюсь. Но ничего, ты и так генерал, только не в армии, а генерал в искусстве”...
1938 он. Хоёр Сэрэн – Шагжин Балбаров хоёр, Улаан-Үдын соёлой техникумдэ орохо шалгалта баринад. Шалгалтын дүнгүүдээр Сэрэн Шагжин энэ техникумэй оюутан боложо, Сэрэн Балбаров “мэргэжэлдээ таарахагүй” гэгдээд, орхигдобо...
Тиихэдэнь: “Я все равно приду в искусство!” гээд, гаража ошоhон байдаг...
Цырен Аюржанаевич Алла Фёдоровна хоёр хуби заяагаа холбоно... Үри хүүгэдые үргэжэ, гарыень ганзагада, хүлыень дүрөөдэ хүргэжэ табяа, ашанар, зээнэр олон...
1952 он. Партиин Буряадай Обкомой урилгаар Казах Республикын Соёлой министерствэдэ ажаллажа байhанаа нютагаа бусажа ерээд, колхозно-совхозно театрай директорээр зууршалагдажа, энэ тушаалдаа 36 жэлэй туршада таhалгаряагүй ажаллаа... Цырен Аюржанаевичай удха түгэлдэр наhанай намтарhаа театраа хүтэлбэрилжэ байhан эдэ жэлнүүдhээ бэшэ бүхы ябадалыень орхёодшье хараа hаа, арадайнгаа, эхэ орнойнгоо урда бүтээhэн габьяань сэгнэшэгүй ехэ. Буряад драмын театр хүл дээрээ найдамтай гараа.
Тихэдэ «академическэ» гэhэн үндэр нэрэ зэргэ, театрай тугта хадагдаhан Ажалай Улаан тугай орден, тиихэдэ үдэр, hүнигүй эсэхэ сусахые мэдэнгүй ябадал хэжэ бодхоhон энэ hайхан театрамнай ордон…
Нэгэ үгөөр хэлэбэл, буряад арадтаа алба хэhэн энээхэн гушан зургаан жэлнүүдынь өөртэнь лэ хүшөө боложо тодороол даа!
Театраймнай мүнөөдэрэй ехэ ехэ амжалтанууд, үндэр нэрэ зэргэ энэл нэрэhээ hабагшатай, энэл Тайзан дээрээ бүрилдэhэн байха юм. Тайзан... Алтан Тайзан!
Цырен Аюржанаевич Балбаровай хүсэл оролдолгоор 1982 ондо театраймнай шэнэ байшан нээгдэжэ, тэрэ гэhээр Буряад драмын театрай бүхы зохёохы ажалтанай, Буряадай бүхы харагшадай омогорхол болонхой хүдэлжэ байна.
Дэлхэйн хэлэ нэгэтэ, монгол туургата арадуудай эблэрхын ехэ ажал ябуулжа, хоёр гүрэнэй театрнуудай хоорондын харилсаануудые тогтоогоо, тиигэжэ Монголой болон манай театрнууд мүнөөшье Цырен Аюржанаевичай эхи табиhан энэ хэрэгые саашадань хүгжөөжэ, харилсаануудаа улам лэ бэхи болгонхойбди...
Цырен Аюржанаевич үсэд зоригоороо, ухаан бодолоороо урагшаа дабшаhаар дабшажа, үхэлтэ дайнай дүлэн соогуур хатуужан, түрэл Буряадтаа бусажа, арад зондоо аша үрэтэйгөөр алба хэхэ хуби заяатай байгаа ха юм даа...
Хүндэтэ нүхэд, 83 жэлэй туршада арад зондоо баяр бэлэглэжэ, гунигынь тараажа, hайхан тээшэ уряалжа ябаhан Гүрэнэй Хоца Намсараевай нэрэмжэтэ Буряад драмын академическэ, үшөө тиихэдэ Ажалай Улаан тугай орденто театртаа энэ байhан ордон бэлэглээд, дээрэ хэлэгдэhэн бүхы нэрэ зэргэнүүдые олгоод, хэдэ хэдэн студинуудые холо ойгуур hургажа асараад, hайхан түрэлөө бэдэржэ, маанарhаань халижа ошоhон hайхан заяатай hайхан нүхэрөө, хүтэлбэрилэгшэеэ дурсан hанажа, уяржа байнабди...
Мүнөө Цырен Аюржанаевич Балбаровай альган дээрээ үргэжэ табиhан театр хүсэн дундаа ажаллажа байна. Цырен Аюржанаевичай нангин нэрэ, hайхан нэрэ хэзээдэшье маанартайгаа.
