Театрнуудай түүхэ хүгжэмтэ-драматическа театрай эмхидхэгдэһэн үеhөө эхилһэн бэлэй. Буряад-Монгол Уласта хүгжэмтэ театрай бии бололго гэнтын ушарал бэшэ. Буряад-Монгол арадай хүгжэмтэ эпическэ зохёолнуудай баялиг үндэһэн театрай репертуар боложо үгөө. Буряад-Монголой АССР-тэ үндэһэн хүгжэмтэ мэргэжэлтэ театр байгуулха хүсэл Гомбожаб Цыдынжапов hанаашалжа бэелүүлhэн, удаань энэ театрта тэрэнэй нэрэ олгогдоһон юм.
Тиихэдэ Буряадай драмын театр түрүүшын студи дүүргэгшэд дээрэ хүдөөгэй бэлигтэйшүүлые урижа асараад, Намжал Балданогой «Таhалдал» гэжэ зүжэгөөр амяараа театр болоhон хүшэгэеэ 1932 оной июлиин 7-до нээhэн юм. Энэ театрта буряад уран зохёолой үндэhэ табилсагшадай нэгэн Хоца Намсараевай нэрэ олгогдоhон гэжэ мэдэнэбди.
Февраль һарын 19-да Сагаан һара морилжо, Хонин жэл мүндэлхэнь. Шэнэ жэлээ угталгын энэ һайндэртэ хүн бүхэн айл аймагаараа, нютаг нугаараа бэлдэжэ байна. Тиихэдэ Буряадаймнай дууриин дуушад болон драмын зүжэгшэд энэ баярые арад зонтойгоо, хүндэтэ харагшадтайгаа хубаалдан, зохидхон бэлэгүүдые бэлдэбэ. Энээхэн тушаа даража, тэрээхэн бэлгүүдтэнь хүртыт, хүндэтэ нүхэд! Сагаан hараар, Шэнэ жэлээр!
Тиихэдэ Буряадаймнай «Yльгэр» театр үльгэрэй ордон соо мүндэлhэн үльгэрэй орондо урижа байна. Энэ удаа «Шэдитэ нюуса» гэжэ хүгжэмтэ зүжэг эдир харагшадтаа Сагаан hарын бэлэг болгон Сагаалганай түрүүшын үдэр, хоёрдугаар hарын 19-дэ дурадхана.
Энэ зүжэг Бау Ямпиловай иимэл нэрэтэй зүжэгэй анхан табигдаhаар 45 жэлэй ойдо зорюулагдажа үнэрhэн жэлдэ табигдабашье, энэ удаа эли тодо hэльбэгдэн шэнэлэгдээ.
Зүжэг дээрэ үнгэрhэн жэл Москва хотодо театрай мэргэжэлтэдые бэлдэдэг дээдэ hургуулиие хүгжэмтэ зүжэгүүдэй найруулагшын мэргэжэлээр дүүргэжэ ерэhэн Сойжин Жамбалова хүдэлбэ. Гаража ерэhэн Шэнэ жэлээ – модон хүхэгшэн Хонин жэлээ сугтаа угтая!
Сагаан hараар, Шэнэ жэлээр, хүндэтэ Буряадаймнай арад түмэн, хүндэтэ манай эдир харагшад!
Https://www.youtube.com/watch?v=P_elc3QAhkk
https://www.youtube.com/watch?v=6rc4gviv_LA
