Тэдээн соо буряад арадай ёhо заншал, үзэл hургаал, ажал хүдэлмэри, hуудал байдалайнь өөрсэ шэнжэнүүд тобойсо зураглагдана. Хүүгэдтэ зорюулhан ан амитанай аймаг тухай богонихон үгүүлэлнүүд болон түрэл арадайнгаа өөрынгөө онсолиг шэнжые алдажа байhанай талаар олониитэдэ хандаhаниинь уншагшадай hонорто дурадхагдана. Энэ ном түүхэшэ, угсаатанай зүйшэ, хизаар ороноо шудалаашад, мүн буряад арадай түүхэ, домог, ёhо заншалые hонирхогшо олондо туhатайшье, hонирхолтойшье байхань дамжаггүй».
Иигэжэ энэ номой урид хэлэгдэхэ үгэнүүд соо бэшээтэй. Тиихэдэ энэ багшын нэрэдэ анхан хандаhан ушараа хүндэтэ уншагшадтаа hануулбал, ойлгосотнай дүүрэн болохо hэн ха гээд hанагдана. Тиигэжэ тус номой хэблэл эмхидхэжэ ударидаhан, Буряад Уласай Соёлой яаманай мэдээсэлэй түбэй захирал Жанна Дымчиковагай тэрэ үеын тайлбаринуудые тэрэ хэбээрнь үгэнэбди. Уншагты, hонирхохо байхат:
“Уран зохёолшо Г-Д. Дамбаевтай 2007 оной үбэл танилсажа хөөрэлдэбэбди. Гарма-Доди Дамбаевич бидэнэй хэжэ байһан ажалаар («Буряад хэлэн» гэһэн сахим һураха бэшэг) ехэтэ һонирхон, өөрынгөө нэгэ һанамжа хубаалдажа, «Байгал» һэдхүүлдэ 1990 ондо гараһан Лодон Линховоиной «Агын буряадуудай урданай ёһо заншалнууд» гэһэн зохёолтой залуу үетэниие танилсуулбал аша үрэтэй һэн ха гэбэ. Дурадхаһан номыень бидэ тон һонирхожо уншаад, ород хэлээр хэблэгдэһэн энэл номойнь оршуулга «Заметки о дореволюционном быте агинских бурят» гээшые Үндэһэнэй номой һангһаа оложо уншабабди. Буряад арад, Буряад ороной соёл түүхын талаар бэшэһэн олон арбин бүтээлнүүдые уншахада, Линховоиной энэ ажалыень уншаагүй, дурдаагүй эрдэмтэн үгы шахуу юм. Лодон Линховоин 1960-аад оноор буряад хэлээр энэ ном бэшээд, өөрөө ородоор оршуулжа, редактор М. Г. Герасимоватай суг 1972 ондо гаргаһан байна. Хорёод жэл үнгэрһэн хойно, Лодон багшын наһа бараһанай һүүлдэ, 1990 ондо «Байгал» һэдхүүлдэ, хожомынь Д. Жугдуровагай оролдолгоор 1999 ондо амяараа ном боложо буряад хэлээр хэблэгдээ юм байна. Эдэнь мүнөө олдошогүй хомор номууд болонхой.
2009 оной шэнэ жэлэй эхиндэ өөрынгөө танил Алина Будаевагай гэртэхинтэйнь танилсаа һэмби. Алинын хүгшэн эжынь Һасаран Линховоиной дүү Цыремпилова Бальжит Лодоновна гээшэ гэхэдэнь, ехэтэ һонирхобоб. «Тэрэ үнөөхи суута Лодон Линховоиной түрэһэн басаганиинь гээшэ гү?» гэжэ асуухадамни, тиимэ гэжэ баталба. Алинатай хөөрэлдэһөөр ойлгоходом, үбгэн багшын бэшэһэн хэды олон юумыень гэртэхиниинь наринаар хадагалжа байдаг. Лодон багшын бэшэһэн зохёол ниитэ олондо тон хэрэгтэй гэжэ шиидээд, жэл үнгэрһэн хойно, 2010 оной үбэл Бурводто байдаг Алинын ахайнда уулзажа, Лодон багшын архивтай танилсабабди. Тэрэнэй өөрын гараараа моторлоһон гар бэшэмэлнүүд аргагүй һонирхолтой: К. М. Черемисовэй толидо ороогүй үгэнүүд гээд нэгэ зузаан хабтаһан, Батожабайн зохёолнуудай шүүмжэ, монгол бэшэгээр бэшэһэн гар бэшэмэл дэбтэрнүүд, ажабайдал тухай һанамжа, үгүүлэлнүүд, хуушан һонинуудһаа хайшалжа хадагалһан үгүүлэл, амитад тухай үгүүлэлгэнүүд г. м. олон юумэн байба.
Бага багаханаар энэ архивтайнь хүдэлжэ захалбабди. Суута Табхайн Дугар тухай хараһан үзэһэнөө бэшэһыень «Тала нютагай домог хууша — Степные были и небылицы» (2010) гэһэн номдо оруулбабди. Бэшэһэн юумыень уншажа байхадаа, ямар һонин хүн байгаа гээшэб гэжэ гайхамааршье, омогорхомооршье байба. Буряадта хабаатай ажаглан шэнжэлээгүй, оролсоо мэдээгүй юумэниинь үгы. Ёһотойл һурган хүмүүжүүлэгшэ, буряад хэлэнэй багша, арад зоной багша. Бүтээһэн ажалынь харахада хизааргүй ехэ далай мэтэ, арад түмэндэ туһатай, үшөөл олон жэлдэ үри нүлөө үзүүлхэ байһаниинь арсашагүй”.
Мүнөө Лодон Линховоиной 110 жэлэйнь ойн баярые дашарамдуулан, «Лодон багшын дэбтэрһээ» гэһэн ном олоороо хамһажа, “Буряад-монгол ном” хэблэлэйхид уншагшад олондоо хүргэжэ байһандаа аргагүй баяртай. Энэ ажалдань хам оролсожо туһа хүргэһэн Лодон Линховоиной аша басаган Дарима Линховоин, Агын тойрогой захиргаан, Арадай Хуралай түлөөлэгшэ Цыденжаб Батуев, Ивалгын аймагай захиргаан болон Оронго нютагай хүдөөгэй һуурин онсолон дурдаха хэрэгтэй.
Энэ номой «Агын буряадуудай ёһо заншалнууд» гэһэн ангидань ород, буряадш хэлээр гараагүй олон зүйлынь оруулагдаба. Жэшээнь, түрэ тухай буряадаар, далга, хүдөөлүүлгэ тухай ородоор г. м. Мүн «Ан гүрөөлэй абари зан» гэһэн номойнь (1973) арбан дүрбэн үгүүлэлгэдэ урдань хэблэгдээгүй хорин нэгэн үгүүлэлгэ нэмэжэ хэблэлдэ бэлдэбэбди. Үшөө тиихэдэ 1973 оной К. М. Черемисовэй буряад-ород хэлэнэй толидо (һаяш гараһан хоёр ботидонь) ороогүй Лодон багшын суглуулһан үгэнүүдынь энэ ном соо оруулбабди.
Бүхы наһаяа багшын ажалда зорюулһан, Эсэгэ ороноо хамгаалгын дайнай ветеран, СССР-эй арадай артист, Буряадай оперо болон баледэй театрай гол дуушан Һасаран Линховоинай эсэгэ, Россиин арадай артист Дарима Линховоинагай хүгшэн аба Лодон Линховоевич Линховоин Буряадай аймагуудай (Хэжэнгын, Доодо-Бургалтайн, Оронгын) һургуулинуудта бүхы наһаараа багшалжа гараа. Энэ номынь тэрэнэй буряад арадайнгаа урда үндэр ехэ габьяае мүнхэлжэ, түрэһөөр 110 жэлэйнь ойдо зорюулагдаһан хүшөө боложо тобойгоо.
