Уран-Дүшэhөө үбгэн Байгалдаа яараhан Зэдэ голой зүүн эрьедэ байдаг Мойhотын соорхой дуу хүгжэмөөр дорьбожо, зүг бүриhөө улад зон – хабаадагшад, харагшад, айлшад сугларжа, Захааминай аймагай заншалта наадан-сурхарбаан сугларhан бүхы зоной жагсаалаар эхилээ. Эндэл аймагай нэрэ hүлдые үргэжэ, нютагай зоной омогорхол боложо тодорhон хүбүүд басагадаа хараха арга бии болоно ха юм: Республика дотороо hур харбалгаар мэдээжэ болоhон Захааминда найрай жагсаалда Орос Уласай габьяата hоригшо Шагдар Хазагаев түрүүтэй hүүлэй үедэ амжалтатай харбажа ябаhашуул, үндэhэн барилдаагаар Орос гүрэнэй нэрэ зэргэнүүдтэ хүртэгшэд, Буряад оронойнгоо барилдаашадта бэеэ мэдүүлжэ ябаhан залуушуул, урдандаа гар бүмбэгөөр республикын нэрэ хүндые хамгаалжа ябаhан захааминайхидта мүнөөдэрэйшье жагсаалда гараад ябаха залуушуул байба. Саашадаа шэрэм үргэгшэд, шатаршад, хүл бүмбэгэшэд, урилдаанай моридые hоригшод, арhан бээлэйн эзэд суута Сергей Васильев түрүүтэй, саг үргэлжэ түрэл аймагаа магтан дуулажа ябадаг соёлшод хойно хойноhоонь жагсаалда гараа.
Аймагай Захиргаанай толгойлогшо С. В. Гонжитов, аймагай hунгамалнуудай Зүблэлэй түрүүлэгшэ Б. М. Зундуев гэгшэд аймагайнгаа ажалшад, алба хаагшад болон сэхээтэниие, нааданда ерэhэн холо ойрын айлшадые хани халуунаар амаршалаа. Айлшадай зүгhөө Буряад Уласай Арадай Хуралай депутадууд Б. Б. Цыденов (Монлам лама), В. Н. Лыгденов, Улаан-Yдэ хотын Зүблэлэй депутат Г. Ю. Доржиев, хүршэ Зэдын аймагай hунгамалнуудай Зүблэлэй түрүүлэгшэ Н. Ц. Намсараев, Монгол Улсын Булган аймагай Даваасүрэнгийн Батчулуун түрүүтэй түлөөлгэ, Тэшиг сумын түлөөлэгшэд баярай үгэнүүдые хэлэбэд.
Улаан-Yдэ хотодо Захааминhаа гарбалтай олон зон арадай ажахын бүхы hалбаринуудта ажаллажа ажаhуудаг юм. Нютагайхидайнгаа нааданда дээрэ нэрлэгдэhэн hунгамалнуудhаа гадна, бүхы наhаараа аймагтаа хүтэлбэрилхы тушаалнуудта ажаллажа гараhан Анна Цыреновна Дамбаева, болоhон лэ хэмжээ ябуулагнуудые холоhоо хаража байдаггүй, арга шадалаараа эбээн тэдхэжэ байдаг олзын хэрэг эрхилэгшэ Альбина Норбоева, дууриин дуушан Доржо Шагдуров, «Буряад үнэн» hониной сурбалжалагша Сэнгэ Ринчинов, Буряадай радиогой сурбалжалагша Лариса Доржеева, хубиин хэрэг эрхилэгшэ Юрий Базаров болон бусад нютагайхидаа түлөөлhэн байнад.
Урда галабтаа ууган нютагынь эндэ байhан Булган аймагай Тэшиг сумынхид Захааминай аймагай нютагуудтай «Эб модоной найр» гэжэ эблэрлгын хэмжээ ябуулга бүтээжэ захалhаар хэдэн жэлнүүд үнгэршэбэ. Мүнөөшье Захааминай Бүргэ тосхоной захиргаанай толгойлогшо Б. В. Тудунов Тэшиг сумын засаг дарга Гансүх гэгшэд доро дороо хадагалжа байдаг хоёр модонуудаа ниилүүлжэ, тэрэнь дүхэриглэжэ байhан нютагуудай толгойлогшонуудые гороолон эрьежэ, хоорондын таhаршагүй найрамдал мандажал байна, энэнь хойтын үргэлжэлэлтэй, hайхан заяатай гэhэн ойлгосо болоно.
Найрай тайзан дээрэhээ арадай ажахын али олон hалбаринуудта амжалта туйлаhан олон тоото хүнүүдтэ республикын, аймагай хэмжээнэй шагнал хайранууд барюулагдаба.
Захааминайхидай наадан-сурхарбаан Агууехэ дайнда арад зоной туйлаhан Агууехэ Илалтын 70 жэлэй ойн баярай туг доро үнгэрөө гэжэ онсолон тэмдэглэхэ шухала. Тиихэдэ түрэл хотомнай Агууехэ дайнай жэлнүүдтэ туйлаhан амжалтануудайнгаа түлөө Ажалай ба дайшалхы алдарай нэрэ зэргэдэ хүртөө бэлэй. Агууехэ Илалтын 70 жэлэй ойе угтажа байха үедэ, бүмбэрсэг дэлхэйн бүрилдэхэhөө хойшо танкын ябаагүй Захааминай дайдаар үгсэжэ, дайнhаа бусажа ерээгүй сэрэгшэдэй мүнхэ дурасхаалай хүшөөдэ хүрэжэ, нэгэ танк табигдаба гээшэ. Эндэhээл ошоhон вольфраммаар СССР-эй танкнууд хуяглагдаhан, үхэр буунуудай сэмгэнүүд шудхагдаhан гэжэ мэдээжэ. Илалтын hайндэр үнгэрhөөр үнишье болоогүйл даа, тэрэ hайндэртэ зорюулан Илалтын хүшөөнүүдэй харалган үнгэрhэн, эндэ шалгарhан тосхонууд шагнагдаба. Нютагайнгаа алдарта хүбүүн, Алдар Солын орденой дүүрэн кавалер Бата Дамчеевэй дүрэ хүшөөгэйнгээ дэргэдэ тодхоhон Санагын захиргаан нэгэдэхи hуурида гаража, саанань зэргэлээд байдаг утаатынхид хоёрдохи, тиихэдэ хотоhоо холо бэшэ байдаг нуртынхид гурбадахи hуурида гаража, шагналнуудта хүртөө. Далахай, Дүтэлүүр, Бүргэ, Ехэ-Сахир, Хуртага тосхонууд урмашуулагдаhан байна.
Захааминайхид наадантайгаа зэргэ хүүгэдэй сурхарбаан гэжэ тусагаар эмхидхэжэ үнгэргөө, амяарнь тайлмай, тайзан шэмэглээд, тэрэниие үнгэргэхэ эмхидхэлшэд хараалагданхай байба.
Нааданай дүнгүүд гарахадаа иигэжэ гараба:
Буряад барилдаагаар Енгорбой тосхоной Эрдэм Очиров абарга боложо тодороо.
«Эрэлхэг hэершэн, энхэргэн дангина» гэhэн олоной hонирхол үүсхэhэн нааданда Дүтэлүүр нэгэдэхи, Санага хоёрдохи, Закаменск хото гурбадахи hууринуудые эзэлээ.
Һур харбалгаар Санагын түлөөлэгшэ Бата Мархаев абарга болобо.
Мори урилдаагаар Хуртагын морид шалгараа, холын зайда (15 000 м.) Санагын морин түрүүлжэ ерээ.
Шагай нааданда гол түлэб Закаменск хотынхид шадабари, дүршэл ехэтэй байhаараа илгараа. Тэрээнhээ саашаа шатар наадаар, шэрэм үргэлгөөр, гар бүмбэгөөр, аргамжа таталгаар нааданууд харагшадай hонирхол татаhан байна.
Эсэслэн гаргагдаhан дүнгүүдээр Захааминай аймагай ехэ тосхонуудай дундаhаа Санага нэгэдэхи, Дүтэлүүр хоёрдохи, Yлэгшэн гурбадахи hуурида гараа, дунда хэмжээнэй тосхонууд сооhоо Ехэ-Сахир нэгэдэхи, Утаата хоёрдохи, Ёнгорбой гурбадахи hуурида, тиихэдэ бага тосхонуудай дундаhаа Далахай нэгэдэхи, Борто хоёрдохи, Нурта гурбадахи hууринуудые эзэлээ.
Захааминай соёлшод үдэрэй туршада таhалгаряагүй тайзан дээрээ тогложо, ерэhэн зоной анхарал эзэлхэ юумэн тамирай мүрысөөнүүдhээ захалаад, одоол элбэг байгаа даа.
Хүүгэдэй сурхарбаан мүн лэ өөhэдынгөө илагшадые тодоруулаа. Аймагай 51 hургуулинуудай 240 hурагшад хабаадаа юм байна. Тиигэжэ нэгэдэхи hуурида Закаменск хотын табадахи hургуули, хоёрдохи hуурида Михайловкын hургуули, гурбадахи hуурида Хуртагын, дүрбэдэхи hуурида Yлэгшэнэй, табадахи hуурида Закаменск хотын гимнаази-hургуули, зургаадахи hуурида Мэлын, долоодохи hуурида Баян-Голой hургуули гээд илгаржа гараhан байнад.
Оройдоо хэдыхэн сагай туршада Захаамин ошоогүй байhанаа, эрьеэд ерэхэдэ Закаменск хотын хүгжэжэ байhан элихэн байна. Арюухан, сэбэрхэн гудамжануудаа зубшаад hургуулиин болон бусад арадай үргэн хэрэглэмжын шэглэлтэй, мүн байрыншье гэрнүүд үдэр бүри hайндэрэй шэнжэтэй харагдана…
Манай түрэл хотымнай айлшад, нара мандажа байха үеэр хотын гудамжануудаар алхалаад туршаарайгты даа – аалин, тойроод гансал шубуудай жэргээн, хүхы шубууд ой соо түбхинэhэн хотын дундуур хаа яагүй ургажа байдаг модод бүхэндэ гэхээр, эндэ тэндэhээнь үрдилдэн донгодожо, яабашье сэдьхэлэй байдал үндэр болгожо,.. жэгтэйл hайхан дайда байн даа гэжэ ойлгохо, мэдэрхэт…
