Бэлигтэй хүн балшар бага наһанһаа хүнһөөл һаа ондоохон байдаг. Юһэтэйхэн Жигжит аянгата хүгжэмэй нюуса таажа, һайхан хоолойгоор дуу дуулажа, нютаг зоноо, багшанараа гайхуулдаг һэн. Эхин шатын һургуулиин удаа таряашан залуушуулай Хориин һургуулида һураха хугасаадаа олдоһон лэ хүгжэмэй зэмсэг дээрэ наадажа шададаг байгаа. Юрын зоной мэдэрхээр бэшэ, ирагуу һайхан хүгжэм гаргажа шадаха бэлигынь тэрэл үедэ тодороо хаш.
1933 ондо Улаан-Үдын хүгжэмэй-театральна училищида ороһон аад, оройдоол 7 жэлэй һүүлээр Буряад-Монголой филармониие хүтэлбэрилжэ эхилһэн байна. Түрүүн багахан дуунуудые, һүүлдэнь оркестрэй хүгжэмтэ зүжэгхэнүүдые бэшэдэг болоо һэн. 1940 ондо Москва хотодо үнгэрһэн Буряад-Монголой соёл, литературын 1-дэхи декадада хабаадалсажа, тэрэнэй зохёоһон “Саяан” гэһэн пьесэ болон дууниинь зэдэлһэн юм.
Дайнай жэлнүүдтэ Жигжит Абидуевич концертын бригадын эдэбхитэй гэшүүн байһан, дуу хатарай ансамбль хүтэлбэрилжэ, хүгжэмэй багшаар хүдэлһэн. 1946 ондо Свердловскын консерваторидо һуража, композиторай мэргэжэлэй нюусануудые шудалһан. Тэрэл жэлнүүдтэ Буряадай оперо болон баледэй театрта баледэй хүгжэмэй дирижероор ажаллаа. Элдэб хүгжэмтэ бүтээлнүүдынь мүндэлжэ, залуу хүгжэмшэнэй зохёохы зам улам ульгам болоһон юм. Энэл сагта буряадай арадай хүгжэмтэ зэмсэгүүдэй оркестртэ дуу хүгжэм, зүжэгүүдые зохёожо, бүгэдэндэ мэдээжэ, суутай хүгжэмшэн болоһон байна.
Бүхы Росси дотор мэдээжэ, суута болгоһон “Колхозная сюита” гэһэн хүгжэмэй ехэ бүтээлээ Жигжит Батуев 1948 ондо бэшэһэн юм. Энэ бүтээлынь “Советский композитор” гэжэ Москва хотын ехэ хэблэлдэ 1959 ондо хэблэгдэжэ, Москва хотын радиогоор дамжуулагдадаг һэн. Амжалтатай залуу буряад хүгжэмшэниие ондоо тээхи хүгжэмшэд обёоржо, суг хүдэлхыень дурадхадаг болобо. Тиигэжэ композитор Б. Майзельтай суг хамта “Во имя любви” гэжэ балет болон үшөө олон бүтээлнүүдые зохёоһон юм. Энээнһээ эхилээд Жигжит Батуевай зохёохы замда хүгжэмэй шэнэ шэглэлэй ажал эхилээ бшуу.
Хүгжэмшэн Жигжит Батуев арадай хүгжэмтэ зэмсэгүүдэй оркестрэй, духовой оркестрэй наадаха томо симфоническа поэмэнүүдые, зүжэгүүд болон арад зоной дууладаг олон дуунуудые зохёоһон юм. Эдэ бүтээлнүүдынь мартагдаад байдаггүй, ходол зэдэлжэ, гүйсэдхэгдэжэл байдаг һэн. Тэрэ дуу хатарай “Байгал” ансамблиин эхи табигшадай нэгэн, ансамблиин уран һайханай талаар эгээл түрүүшын хүтэлбэрилэгшэ байһан юм.
Жигжит Абидуевич ганса хүгжэм зохёохо ажал эрхилээ бэшэ, ниитэ ажал эмхидхэжэ, буряад арадай соёл хүгжөөлгын хэрэгтэ нилээн ехэ хубитаяа оруулһан юм. Илангаяа залуушуулые хүгжэм бэлигтэ һургаха ажалда гол анхаралаа табидаг байгаа. Энээн тухай Буряадай мэдээжэ дуушан Буда-Ханда Дашиева иигэжэ хөөрэнэ:
- Минии һаял “Байгал” театрта дуушан болоод ерэхэдэмни, Жигжит Абидуевич Совет гүрэнэй бүхы хоорнуудай Буряад-Монголой таһагые даагшаар ажаллажа байгаа һэн ха даа. Хүн боложол ябаһан залуушуулые ганса дуу дуулажа һургаха бэшэ, харин ажабайдалдаа һайн абари зантай, үнэн сэхэ ябадалтай зониие хүмүүжүүлхые оролдодог һэн. Би оюутан байхаһаа, эдир залуу наһанһаа дуушан болоһон хүмби. Минии дуушан болохо хаһада ехэхэн туһа хүргэһэн хүн гээшэл даа, - гэжэ Буда-Ханда Тарбаевна хөөрэбэ.
Буда-Ханда Дашиевагай хүгжэмэй училищиин оюутан ябахадань, Гомбожаб Цыдынжапов дуушанаар ажаллахыень театр руу асарһан юм. Тиихэдээ шалгалта барихадаа, “Утахан Ононой эрьедэ...” гэжэ дуугаа эгээл түрүүшынхиеэ дуулажа, Буда-Ханда басагахан Жигжит Батуевта шагнуулаа. Энэ гүйсэдхэһэн дууень тэрэ ехэтэ һайшаажа, залуу бэлигтэй дууша басага ходол дэмжэжэ, али нэгэ ушарааршье зүбшөөл үгэжэ ябадаг һэн.
Жигжит Батуевай зохёоһон “Үлгын дуу” гэжэ дуу эгээл түрүүн дуулахыень Буда-Ханда Дашиевада даалгагдаһан юм. Вокальна бүлэгэй дуулахада, 17-тойхон Буда-Ханда солист болоод, сомсойжо һуугаад, хүхэеэ хүхүүлжэ байһан эжые зураглан дуулаа бэлэй.
- Эндэ һонин гэхэдэ, гүлмэр залуу хадаа, үхибүү яагаад тэбэридэгые мэдэхэгүй байхадамни, Гомбожаб Цыдынжапов эхэ хүн ямар байхаб, яагаад үхибүүгээ энхэргэнээр тэбэрихэб гэжэ заажа үгэдэг һэн. Жигжит Абидуевичта дуулахамни, һайшаагаад, үшөө олон дуунуудыень гүйсэдхэхые даалгаа һэн, - гэжэ Буда-Ханда Тарбаевна хөөрэнэ.
Жигжит Батуев хүгжэмэй училищи болон хүүгэдэй хүгжэмэй һургуулинуудые, филармони, дуу хатарай ансамблиин ажаябуулгануудые хүтэлбэрилжэ ябадаг һэн. Буряад Уласай Композиторнуудай холбооной хүтэлбэриин гэшүүн, хоорой бүлгэмэй түрүүлэгшэ, РСФСР-эй Композиторнуудай холбооной ревизионно комиссиин гэшүүн байһан. Хүгжэм зохёохы эрхим ажалайнгаа түлөө тэрэ Ленинэй ордендо, «Хүндэлэлэй Тэмдэг» ордендо болон гүрэнэй олон тоото шагналнуудта хүртэһэн, Россиин, Буряадай, Саха-Якутиин, Хальмагай гүрэн түрын хүндэлэлэй тэмдэгүүдээр шагнагдаһан юм.
Жигжит Абидуевич Батуев буряад арадай гайхамшаг хүгжэмшэн, Буряадай мэргэжэлтэ хүгжэмэй үндэһэ табигшадай нэгэн, багша, дирижер, хүгжэмэй эмхидхэгшэ, ниитэ ажал ябуулагша гээд иимэ олон ажаябуулга энээхэн наһандаа туйлаһан. Тэрэнэй зохёоһон 200-гаад бүтээлнүүд булта хүгжэмэй искусствын алтан жасын баялиг болонхой.
Жигжит Абидуевич хадаа буряадай жэнхэни һайхан хүгжэм зохёожо шадаһан хүн. Юуб гэхэдэ, мүнөө үеын зон тэрэнэй зохёоһон дуу шагнаад, буряад арадай дуун гэжэ һанадаг. Иимэ гүнзэгыгөөр арадайнгаа аман зохёолой, үндэһэн хүгжэмэй оньһото нюуса тааһан бэлигтэй хүгжэмшэн байгаа бшуу.
Нэмэжэ хэлэхэдэ, бэлигтэй хүгжэмшэн ганса буряад арадайнгаа бэшэ, эвенк, яхад, хальмаг арадуудай аман зохёол уран һайнаар мэдэдэг байгаа. Энэнь хадаа элдэб арадуудай хоорондохи харилсаа байгуулга, хүгжөөлгэдэ ехэхэн нүлөө оруулһан юм.
РСФСР-эй искусствын габьяата ажаябуулагша, композитор Базар Цырендашиев Жигжит Батуевай 100 жэлэйнь ойн баярта дашарамдуулагдажа, дурасхаалай самбар нээлгэнэй үедэ хүгжэмэй үндэһэ табигшад тухай иигэжэ хэлэбэ:
- Жигжит Батуев, Дандар Аюшеев, Бау Ямпилов гээд буряадай композиторнуудай эхин бэлигтэйшүүл гээшэ. Эдэ зоной бии болотор манай Буряадта мэргэжэлтэ хүгжэмэй һүүдэршье байгаагүй юм. Эдэ ехэ зоригтой зонууд байгаа. Гайхамшаг бэлигэй хажуугаар аргагүй ехэ хүсэ шадалтай, ажалша бэрхэ һэн тула, буряадай мэргэжэлтэ хүгжэмэй үндэһэ табяа бшуу.
Бэлигтэй хүгжэмшэнэй 100 жэлэйнь ойн баяр мүнөө намар тэмдэглэлгэдэхэ. Түрэһэн Хэжэнгэ нютагтань бэлэдхэлэй ажал ябуулагдажа байна. Композитор тухай баримтата фильм буулгагдаха, дурасхаалай хүшөө табигдахаар хараалагдана. Харин Буряадай оперо болон баледэй театрай тайзан дээрэ Буряадай композиторнуудай бүтээлнүүдэй томо концерт наадан дэлгэгдэхэ.
