Басаа Валера онсо, өөрын маягтай зохёолшо, сурбалжалагша гэжэ мэдээжэ. Тэрэнэй бэшэһэн зохёолнуудые уншагшад, зүжэгтэ дуратайшуул һонирхон хүлеэжэ уншадаг, харадаг болонхой. Энэшье удаа шэнэ ном соонь шэнэ шүлэгүүд, дуунууд болон һүүлэй жэлнүүдтэ буряад хэлэн дээрэ хомор бэшэгдэдэг болоһон жанрнууд – поэмэнүүд болон зүжэгүүд оронхой.
Автор буряадай зохёолнуудта огто ушараагүй һэдэбүүдтэ хандана. Эдэнь “Александрина”, “Медея”, ”Эржээхэн”, “Женни”, “Унгернын дайшалхы ябадалнууд” гэһэн поэмэнүүд, “Дарма-Ранзан хаан”, “Дээдэ түбидэ Дамбиин айлшалалга”, “Далай ламын түлөөлэгшэ” гэһэн зүжэгүүд болоно. Мүн “Хулан”, “Пүдхы баатар”, “Эридхэ” гэжэ поэмэнүүд, “Сэрэмжэд” гэжэ балладаһаа хэһэгүүд уншагшадай дура сэдьхэл татаха, сэдьхэлэйнь хүбшэргээе дайраха байха. Эдэ зохёолнуудай удхые мүнөө эндэ дурдаад яалай, уншагшад өөһэдөө һонирхон уншаха бэзэ гэжэ һанамаар.
Хэнииешье һажаангүй, өөрын хараа бодолтойгоор бэшэгдэһэн “Чингис хаан” гэжэ томо зүжэг соогоо автор эзэн Богдые үндэр шэрээ дээрэ һуугаад, хаанай яларма толормо хубсаһа үмдөөд, сэсэн мэргэн, хатуу заабаринуудые үгэжэл байдаг хүн бэшээр, харин ямаршье гоёолтогүй нүүдэлшэ малшанай юрын хубсаһа үмдэһэн, бэһэдээ арһан хуйтай хутага зүүһэн, сухалдаадшье, энеэгээдшье, дурлаадшье, тулгардаадшье абадаг, бэлигтэйшье, ухаатайшье һаа, хорбоото юртэмсын юрын хүмүүн байһыень харуулна.
Ном соо Цырен-Дондок Хамаевай романай удхаар үндэһэлжэ бэшэгдэһэн “Хэнзэ ногоон” гэжэ зүжэг оронхой. Тус зүжэг 2014 ондо Буряад Уласай соёлой яаманай соносхоһон, Республикын уран бэлигтэнэй түбэй эмхидхэһэн буряад хэлэеэ саашадань хүгжөөхэ хэрэгтэ аша туһатай буряад хэлэн дээрэ бэшэгдэһэн зүжэгүүдэй конкурсын дүнгөөр эрхим гэжэ тодорһыень уншагшаднай мэдэнэ. Мүн энэ зүжэгые режиссёр Баярма Жалцанова Хэжэнгэ-Эдэрмэгэй арадай театрай һайн дуранай артистнартай хамта табижа, республика соо соносхогдоһон хүдөөгэй театрнуудай конкурсда илажа, түрүү һуури эзэлээд, элдэб шангуудта хүртөө һэмнай даа.
Энэ дурдалгаяа ном соо ороһон шүлэгүүдэй нэгээр түгэсэһүү.
Гансал шимни угтахагүйш
Урдахи майлын ногоорходо,
Ургы сэсэгэй бултайхада
Урса гэртээ ерэхэлби,
Үүдэеэ сэлижэ орохолби.
Гансал шимни байхагүйш,
Гаража намайгаа угтахагүйш.
Нажарай дулаан болоходо,
Ногоо набшын һайханда
Баясан нютагаа эрьехэлби,
Байшан гэртээ ерэхэлби.
Гансал шимни байхагүйш,
Гаража намайгаа угтахагүйш.
Алтан намарай шараханда,
Аянай шубуунай бусахада
Холын газарһаа шамдахалби,
Хуһан сэргэдээ буухалби.
Гансал шимни байхагүйш,
Гаража намайгаа угтахагүйш.
Хүйтэн үбэлэй тогтоходо,
Хүнгэрэг саһанай булахада
Дулаахан гэрээ һанахалби,
Дурлаһан шамдаа яарахалби.
Гансал шимни байхагүйш,
Гаража намайгаа угтахагүйш.
Мянган жэлэй үнгэрхэдэ,
Мухарюу дэлхэйн үлбэрдэхэдэ
Жаргаһан гэртээ бусахалби,
Жэбэтэй суургаяа нээхэлби…
Гансал шимни байхагүйш,
Гаража намайгаа угтахагүйш.
