Жэлэй гурбан зуун жаран табан хоногой нэгыень үбгэд, хүгшэдтөө үгэжэ, тэрэ үдэрөө, ехэ багашье hаань, hайндэр болгожо шадагдаа юм байна. Эдээхэн наhатай зондо ехэшье юумэн хэрэггүйл даа, олониитын зүгhөө анхарал хандуулагдажа, гарай бэлэгтэйхэн сай аягалагдана. Орон түрынгөө амиды байхада хаана нэгэ тээ ажаллажа байhашуулые бүлэг бүлэгөөрнь суглуулна, тиихэдэ эгээл энэ үйлэдбэри гү, али эмхи зургаанhаа наhанайнгаа амаралтада гараhашуул бүлэгөөрөө сугларна ха юм. Олон ушарта тэдэнэй ажаллажа байhан эмхи зургаанууд оройдоошье үгы болошонхой, тиихэдэнь тэдэ наhатайшуул хаана суглархаб даа, оройдоошье анхарал үгы үлэшэхэ ушар гэжэ байhан байха.
Үбгэд, хүгшэдэй hайндэртэ гэжэ суглараа, үгышье hаа, үшөө тиихэдэ энэ hайндэрэй байгаа, үгышье hаа, хаанашье, наhатай зоной ажабайдал эдэ бүгэдын алинhааншье дулдыдангүй, ябахал ёhоороо ябажал байдаг, тэдэ зоной үлэhэн наhан сагай ошохо тума хайлан, нимгэржэл байдаг. Мүнөө үедэ, хүн зоной, илангаяа ажал хэхэеэ болижо, хэрэгhээ гараhан зоной гүрэн түрэдэ хэрэггүй үедэ, тэдэ хүнүүд элдэб ажабайдалда байна. Урда сагтаа буряад арад – үншэнгүй арад гэгдэдэг байгаа бэлэй, мүнөө энэ ойлгосо хосороо, эдэ наhатай зоной зариманиинь үри бэеынгээ альган дээрэ буянтай hайханаар үтэлhэн наhаяа эдлэнэ, тиимэ аргагүйшье үбгэд, хүгшэд гэжэ биил бшуу даа. Али олон шалтагаанаар үри хүүгэд үгы, үри хүүгэдтэйшье hаа, тэдэнэйнгээ анхаралда хүртөөгүй наhатан хэды олон гээшэб? Сагай хүшэрhөө, өөhэдын тэнэгhээ болон ондоошье ушар шалтагаануудаар эхэ эсэгэеэ, обог отогойнгоо үндэр наhатаниие бэендээ абажа, ашыень харюулан үргэжэ ябаха сэнэггүй залуушуул гэжэ байха…
Хүдөө тосхонууд айхабтар түргэнөөр хосоржо, hандаран hалажа байна. Энэ хосорол түргэдүүлхэ гээ hаа, тэндэ байhан hургуулииень хаажархиха, тиигэбэл тосхоной зон хүүгэдээ hургаха зорилготой тосхонhоо гаража ондоо томо тосхонууд руу гү, үгышье hаа, ехэнхи ушартаа, Улаан-Үдые тойроhон нэлэнхы ехэ дэрээвэнэй айлнуудай тоо нэмэн, зөөжэ ошоно. Адуу малаа үдхэжэ, арбай таряагаа ургуулжа, арад зоноо, гүрэн түрэеэ тэжээхэ алтан гартай ажалша хүдөөгэйхиднай эндэл даа, тиихэдэ хосорбо, hалаба гээд лэ абархамнай гэжэ бүхыгөөрөө оролдон шууялдажа байдаг ехын ехэ асуудал – түрэлхи хэлэн! Хэлэнэймнай алтан жаса тэрэл хото тойроhон дэрээвэн соол даа. Тэдэ зон эндэ ерэхэдээ буряад хэлэеэ хэрэглэнэшье үгыл даа, үшөө тиихэдэ томо хотодо хүлгөөтэй, амгалан бэшэ, алуур дээрмэ, хулгай худал бии. Энэ шалтагаанаар нютагтаа hургуулияа түгэсхэhэн хүдөөгэй залуушуулай гансаараа ерээд ажамидарха гээшэ тон хэсүү – байра байдал, алта мүнгэн хаанаhаа байха бэлэй, тэдэмнай баhал тэрэ хотоёо тойроhон дэрээвэн ерэжэ шэнгэнэ ха юм. Энэ ушараар буряад хэлэнэй хүгжэлтэ хосорно. Наhатай хүнүүд юунэйхиие гэжэ тэдэ залуушуулые дахажа хото ерэхэд hэм, тэндээ, хүдөөдөө үншэржэ үлэнэд…
Үбгэд, хүгшэд… Буряад театрай уран hайханай хүтэлбэрилэгшэ Эржена Жамбалова үнгэрhэн жэлдэ иимэрхүү удхатай зүжэг тайзан дээрээ табиха байгаабди гэhэн hанаашалга оруулжа, хоёр жэлнүүдэй туршада тайзан дээрэ гаража байhан хоёр хүгшэдэй, үнишье болоогүй, мүн лэ тайзан дээрэ нёдондо жэл бии болоhон хоёр үбгэдэй харилсаа-арсалдаанууд, тэдэнэй ажабайдал энэ зүжэгэй үндэhэн боложо эгээл таараа ха юм. Нэрлэеэл даа: Хүгшэд – залуу артистнар Лосолма Протасова, Ольга Ранжилова, үбгэд – Буряадай габьяата артистнар Бэлигтэ Дамбаев, Болод Динганорбоев, үшөө тиихэдэ Буряадай арадай артист Баярта Ендонов, Буряадай габьяата артист Дарима Цыденова, артист Ада Ошорова гэгшэд нааданад.
Энэ зүжэгые уран зохёолшо бэшээгүй, артистнар залуу найруулагша Сойжин Жамбаловатай суг тэрэл нааданайнгаа маягаар зохёон байгуулбад. Дээрэ бэшэгдэhэн уншаханьшье, хараханьшье хашартай болошоhон асуудалнууд зүжэг соо оройдоошье харагданагүй, гэбэшье хүшэгын нээгдэхэhээ эхилжэ зүжэгэй дүүрэтэр тайзан дээрэ, зүжэгшэдэй наадан, харилсаан, арсалдаан соо байнал даа, байна гэжэ эли. Эбдэрhэн, бутарhые эблүүлхэ, элдэб эсын үбшэ-хабшанhаа аргалха олон тоото аргануудай нэгэн – энеэдэн гэдэг ха юм. Тиигэжэ театрнай энэ арга шадамарханаар хэрэглэн, харагшадтайгаа харилсаба, харилсахадаа харагшадтаа юушье баалан-баадхангүй, аян соонь наадаба.
Зүжэгэй hүүлээр хэдэн үбгэдөөр хоёр-нэгэн үгэ андалдахада, ехэл сэдьхэлээ хананги: «Үйлсэ, гудамжада, илангаяа наймаанай газарнуудта энеэхэ бэшэ ха юмши даа, энеэхэ, хүхихэ гээшэ мартагдажа байна, хаанашье ошохо, хаанашье ороходошни голхорол, уйдхарhаа ондоо юуншье үгы. Театрнай маанараа нэгэ hайн энеэлгэбэ, хүхеэбэ, энэ энеэдэмнай баярай, жаргалай энеэдэн бэшэшье hаань, hанаа сэдьхэлыемнай тэгшэлhэнииньшье болоол даа. Бэрхэнүүд. Хэзээ бэшэ hэм, ехэл гоёор нааданад даа. Хүндэтэ артистнарнай амжалтатай, урагшатай, голхорол гээшые үзэнгүй ябагуудаг лэ даа», – гэжэ үреэбэд.
Зүжэгэй дүүрэхэдэ танхим дүүрэн харагшад, тэдээн соо яhала олон наhатай зон, барандаа хүл дээрээ бодожо, хамтын ажал байгуулжа, гүрэн түрые үргэжэ ябаhан, дайн байлдаанай дариин утаан соогуур орон нютагаа хамгаалhан, дайнай үлэсхэлэн шэрүүн жэлнүүдтэ нютагтаа үдэр hүнигүй ажаллажа, Илалта шэрээлсэhэн буурал сагаан толгойтоной тайзан дээрэхи «наhатайшуулдамнай» альгаяа гамнангүй ташажа, баяраа мэдүүлжэ байхадань уярмаар байна бэлэй.
