Буряад Уласай Толгойлогшо Вячеслав Владимирович Наговицын дэлгэрэнгы элидхэл соогоо республика дотор буряад хэлэнэй байдал хараа байса hайжараа, хэдэн олон хэмжээ ябуулганууд хараалагдажа, тэрээн мүртөө хүсэндөө хүргэгдэжэ байна, мүнгэ hангайшье талаар муу бэшээр хангагдана, урагшаа hанаатай хурдан ухаатай зоной хүсөөр айхабтар ехэ туйлалтанууд дабагдаад байна гэжэ онсолһон ушарые дээрэ тэмдэглээ һэмди.
2015 ондо «Буряад хэлэ сахин хүгжөөхэ» тухай Гүрэнэй хүтэлбэриие дүүргэлтэ болгон энэ талаар элдэб олон хэмжээ ябуулгануудта 32 миллион 900 мянган түхэриг hомологдоо, тэрэнэйнь 5 710 000 түхэриг Буряад Уласай соёлой яаманда hомологдоhон байгаа.
Юрэдөө хараалагдажа hомологдоhон 32 миллион 900 000 түхэригэй 28 250 000 түхэриг гаргашалагдаад байна. Соёлой яаман хараалагдажа hомологдоhон мүнгэеэ мүнөөдэрэй байдалаар дууhан гаргашаланхай.
Соёлой яаманай Мэдээсэлэй түбэй захирал Жанна Дымчиковагай ударидалга доро айхабтар ехэ хүдэлмэри хэгдэжэ гараа бшуу даа. Үнгэрhэн табан жэлэй туршада 30 гаран номууд хэблэгдэжэ, нара хараа, энээнииень та баран хараhан, уншаhан, мэдэжэ байнат. СССР-эй арадай дуушан Галина Шойдагбаевагай дуулаhан дуунуудай диск үнишье болонгүй гараха тээшээ болонхой. Энэмнай «Уран зохёол миндаһан дээрэ» соносохо номой hан. Энээнэй тон ехэ удха шанарые нюдөөрөө хаража, гараараа барижа үзэhэн, тиихэдэ хоёр шэхээрээ соносоhон хүн хэлэхэ байха. Найруулагшань Буряадай урлалай габьяата ажал ябуулагша Баярма Жалцанова, Оросой габьяата багша Янжима Ивахинова хинан шалгажа, эдэ зоной хамтын хүсөөр бүтэhэн байна.
Тиихэдэ үнгэрhэн жэлдэ хүүгэдэй дуунай диск бүтээхэ «Би томо болооб» гэhэн ехэ түлэб ябуулагдажа бүтөөд, үргэлжэ сэнхир дэлгэс тайзан хоёр дээрэ эдээхэн хүүгэдые харадаг болонхойбди. Мүнөө үедэ хоёрдохи диск дээрэ хүдэлэгдэжэ байна, энэнь «Аша зээнэрэй дуун» гэhэн нэрэтэй байха. Эндэ хүүгэдэй хүгжэмэй багша Сэсэгма Ринчиновагай хубита ехэ. Тиихэдэ юртэмсын бусайдаhан соо www.soyol.ru гэhэн буудал бии болоо, олон зон тэрээгээр hонирходог болоод байна гэжэ анхарагдаа.
Һаядаа FM долгин дээрэ сүүдхын 24 сагай туршада түрэл буряад хэлэн дээрээ мэдээсэлнүүдые, hонирхолтой дамжуулгануудые, хүгжэм дуу таhалгаряагүй шагнажа байха аргатай болохомнай. Хүлеэгээд байгаарайт, ехэ удаархагүй байха. Даб дээрээ http://buryad.fm/ буудал дээрэ буряад, монгол дуу хүгжэм шагнажа байнабди. http://soyol.ru/culture/books/. Эндэ манай Соёлой яаманай хараалhан мүнгөөр хэблэгдэhэн номууд олдохо, буряад хэлэн дээрэ номуудай хэблэл олошоржо байна.
Буряад хэлэнэй габшагай hарын туршада Буряадай Пётр Чайковскийн нэрэмжэтэ дунда мэргэжэлэй Урлалай hургуулиин дэргэдэ Буряадай уран шүлэгшэдэй зохёолнуудые уран уншалгаар можо нютагууд хоорондын «Дүрбэн тэнгэри» гэhэн мүрысөөн үнгэрөө. Буряад Уласай аймагуудай, Үбэр Байгалай хизаарай түлөөлэгшэд, ниислэл Улаан-Үдэ хотын hургуулинуудай hурагшад болон ехэ зон, хамта 150 гаран зон хабаадаа. Тэндэ илгаржа гараhан илагшадта шагналнуудынь гардуулагданхай. Шүүлгын бүлэгэй шиидхэбэреэр өөрынгөө шүлэг уншаhан Буряадай сэнхир дэлгэсэй сурбалжалагша, дамжуулгануудые хүтэлэгшэ Арина Баторовна Родионовада мүрысөөнэй эгээл дээдын шагнал барюулагдаа.
Тиихэдэ Улаан-Үдэ хотын дунда мэргэжэлэй hургуулинуудай оюутадай дунда мүн лэ уран уншгалгаар мүрысөөн үнгэрөө.
Буряад хэлэ бэшэгэй багшанарай дунда үнгэрдэг «Буряад хэлэ хүгжөөхэ хэрэгтэ өөрын хубита оруулhанай мүн багшын эрхим дээдэ абьяас бэлигэй түлөө» – гэhэн заншалта мүрысөөмнай энэшье удаа илагшадайнгаа тоогоор баян байба. Хамта 18 багшанар илгаржа, онсо нэрлэгдэhэн багшанартаа шагналнуудые Буряад Уласай Һуралсалай болон эрдэм ухаанай орлогшо сайд Баяр Баторович Жалсанов тайзан дээрэһээ барюулаа.
Энэ жэл Орос орон соо Уран зохёолой жэл гэжэ соносхогдоо hэмнэй даа, энэ ушарта зорюулагдаhан ухаагаа гүйлгэжэ наадаха «Табан сэсэн» гэhэн наадан-мүрысөөн хотын 32-дохи hургуулида арбан hарын арбан табанда үнгэрhэн байна. Юрэдөө алинииеньшье алин гэшэгүй олон тоото хэмжээ ябуулагнууд үнгэрөөл даа.
Баярай Үдэшые Улаан-Үдэ хотымнай соёлой болон урлалай ажал ябуулагшад шэмэглээ гэбэл, Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрта үнгэрһэн нааданда илажа гараһан «Санаартан болон тэрэнэй зараса Балда тухай» онтохон буряад хэлэн дээрэ, «Мүнгэн хонхонууд» гэһэн хүүгэдэй дуушадай мэдээжэ бүлгэм, дуушадай мүрысөөндэ шалгарһан Ксения Зарубина, Үндэһэтэнэй нэгэдэхи интернат-һургуулиин һурагшад, оюутад Аюна Цыденова Намжилма Цыбикова хоёрой уран уншалганууд, Буряад театрай артистнар Туяна Бальжанова Чингис Гуруев хоёрой уран уншалга, СССР-эй арадай артист Галина Шойдагбаевагай аялга һайхан дуун.
Үшөө нэгэ жэлэй үнгэрөөд байхада бултадаа үшөө томонууд, үшөө бэрхэнүүд болоод, буряад хэлэн дээрээ торьдиhогүй хөөрэлдэдэг болошонхойнууд хабаадахамнай болтогой!
