Мүрысөөнэй эрилтэнүүд иимэ байгаа: Мүрысөөндэ хабаадагшад түрэл хэлээрээ сүлөө сэдэбээр хөөрэлдэхэ, һанал бодолоо найруулан зохёохо дадал, дүршэлтэй байха. Тиигэжэ нютаг бүхэниие түлөөлжэ ерэһэн хабаадагшад өөрынгөө нютаг хэлээр хэлэхэ, хөөрэхэ, мүрысөөгөө хамгаалха шухала.
Мүрысөөнүүд гурбан шатаһаа бүридөө:
I шата: 1. МОРИН ТАЛА: Буряад хэлэнэй нютагай аялгын толи
2. ХОНИН ТАЛА: Буряад юртэмсэ
3. ҮХЭР ТАЛА: Баян хэлэтэй арад – ерээдүйтэй!
4. ЯМААН ТАЛА: Буян хэшэг уряалая!
5. ТЭМЭЭН ТАЛА: Уран гартан
II шата: БУДДЫН ШАЖАН ТУХАЙ. Хамба Ламын шан абалгын тэмсээн
III шата: «ЭХЭ ХЭЛЭН – МАНАЙ БАЯЛИГ». Сэнхир дэлгэс дээрэ буряад хэлэнэй мүрысөөн.
Тус наадамнай 10 һарын 30-да Буддын шажанай Ехэ һургуулиин танхимууд соо үнгэрөө. Командын гэшүүд үрөөнүүдээр таража, тус тустаа даабаринуудые дүүргээ. Командын гэшүүдэй абаһан оноогоор һууринууд олгогдоо.
Октябриин 31-дэ «Эхэ хэлэн – манай баялиг» гэһэн Бүгэдэ Буряадай һургуулинууд хоорондын 7-дугаар мүрысөөн эгээн эрхим 6 бүлэгүүдэй дунда һүүлшынгээ шатые анха удаа сэнхир дэлгэстэ 2 сагай туршада сэхэ дамжуулгын аргаар үнгэргөө.
I ШАТА.
Шагайн морин талада – холо газарые ойртуулдаг, хариин зониие нэгэдүүлдэг, хазаар дараа хатартай морин эрдэниин нэрэтэй түрүүшын мүрысөөн. Эндэ буряад хэлэнэй нютагай аялгын толи харгдаа. Тус мүрысөөн өөрынгөө нютаг хэлэнэй үгэнүүдые суглуулжа, нютагай үгэнүүдэй толи бүтээжэ эльгээхэ даабаритай байгаа.
Шагайн хонин талада – ууса дүүрэн хэшэгтэй, урдаа хараха хушуута мал, хонгор дайдымнай шэмэг – хун сагаан хонин эрдэниин нэрэтэй хоёрдохи мүрысөөн. Эндэ «Буряад юртэмсэ» гэһэн тодорхой богонёор түргэн харюусаха урилдаан (блиц-урилдаан), һургуулинуудай түлөөлэгшэдтэ нэгэ-хоёр үгөөр харюусахаар асуудалнууд дурадхагдажа, үгтэһэн 15-20 минута соо эгээ олон асуудалнуудта зүб харюу үгэһөөр оноо табигдаа.
«Хоёр хэлэ тэгшэ мэдэе» гэһэн мүрысөөндэ команда бүхэн жюриин дурадхаһан сэдэбээр зүжэглэл бэлдээд харуулха байгаа. Мэдээжэ арадай онтохонуудай жэшээтэ сэдэбүүд: «3 поросёнка», «Колобок», «3 медведя», «Теремок», «Красная шапочка», «Репка».
Шагайн үхэр талада – «Үнеэтэй айл үлдэхэгүй, булагтай газар гандахагүй» гэһэн үгын ёһоор гандашагүй абьяас бэлигээ харуулха мүрысөөн. Эндэ «Баян хэлэтэй арад – ерээдүйтэй» гэһэн сэдэбээр мүрысөөн. Үнгэрһэн мүрысөөнүүд:
а) Хэнэй хэлэн баян бэ?
Бүлэг бүхэнһөө нэгэ-нэгэ түлөөлэгшэ «Үгэ бэдэрэлгэ» гэһэн Олимпиин нааданай түхэлөөр үнгэрхэ урилдаанда хабаадана. Жэшээнь: 2 һурагшад нэгэ адли үзэгөөр эхилдэг үгэнүүдые 1,5-2 минута соо бэшэнэ, удаань тэрэнээ ээлжэлэн уншана. Хэнэйнь дабтагдаагүй үгэнүүд олон бэ, тэрэ илагша болоно. Энэ мүрысөөндэ хабаадагша һурагшадай үгын нөөсэ шалгагдана, бэлдэһэн толиһоо нютаг хэлэнэй жэшээ үгэнүүдые үргэнөөр хэрэглэжэ болохо байгаа.
б) Оньһон үгэ оностой, олоной үгэ тудастай
Үгтэһэн буряад арадай оньһон үгэнүүдэй удха тодорхойлхо, нютаг хэлэн дээрээ дэлгэрэнгы хөөрөө бэлдэхэ даабаритай байгаа.
Шагайн ямаан талада – һүбэлгэн гээшэнь аргагүй, хурдан түргэниинь гайхалтай, бэлшээриин һайниие бэдэрдэг, бэрхэшээл гэжэ мэдэдэггүй ямаанай зан абариие һайшаажа, энэ мүрысөөн дурадхагдадаг.
Буян хэшэг уряалая! Эндэ:
а) «Этигэл Хамбадаа зальбарал». Бүлэгүүдэй хоорондо уран гоёор, сээжээр уншалгын урилдаан.
б) Урма зоригтой, уран гуурһатай. «Зунай саг зулгыхан...» гэһэн сэдэбтэ командын гэшүүд зундаа буулгаһан гэрэл зурагуудые, мүн сэлфи түхэлэй 3-3 фотозурагуудые асараа. Тус мүрысөөндэ хабаадагшад асарһан фотозурагуудаараа андалдан, 1-2 хүдэлмэриин удхада тааруулан, 8-16 мүрнүүдтэй шүлэгүүдые зохёогоо.
Шагайн тэмээн талада – Арад зоноо тэдхэдэг, элинсэгэйнгээ нютагта заяан гэжэ магтуулһан ажалша, бүхэриг тэмээндэ зорюулагдаһан шата. Эжы абын дүршэл халан абаха басагад, хүбүүдтэ зорюулагдаһан урилдаан юм. Эндэ:
а) Уран гартан. Тус мүрысөөндэ хабаадахаяа ерэһэн басагадта буряад дэгэлэй энгэрэй 3 тобшо зүбөөр хадаха даабари үгтэбэ.
б) Уран баримал. Энэ мүрысөөндэ хабаадагшад хоёр уран баримал сүлөө сэдэбээр, нэгэ уран баримал ерэхэ жэлэй һүлдэ – һармагшанай дүрэ жюриин анхаралда дурадхажа хамгаалха байгаа (хоёрыень пластилинаар, гурбадахидань дуратай материал хэрэглэжэ). Удаань жюриин дурадхаһан сэдэбээр пластилинаар урлал бүтээхэ. Шэлэгдэhэн бүтээлнүүдэй үзэсхэлэн ехэ танхим соо үдын хойно дурадхагдаа.
II ШАТА.
Буддын шажан тухай. XXIV Хамба лама Дамба Аюшеевэй тусхай шанда хүртэхын түлөө мүрысөөн. Үхибүүдэй мэдэсэ шалгалгын мүрысөөн.
Буряад ороной Бандида Хамба Ламанарта зорюулагдаһан субаргануудай тусхай эрдэм тодорхойлхо даабари. (“Мэндэлсэн нютагаа найлзуур модон мэтэ баригты” гэһэн ном шэнжэлгэ).
III ШАТА. Анха удаа «Эхэ хэлэн – манай баялиг» гэһэн мүрысөөнэй һүүлшын шата Буряадай гүрэнэй телевиденидэ үнгэрхэ гэһэн шиидхэбэри абтаһан байгаа. Энээн тухай мэдээсэл амяараа үгтэхэ.
Нэгэдэхи, хоёрдохи шатануудаар нэрлэгдэһэн заабаринуудаар дүнгүүд иигэжэ элирээ:
БУРЯАД ХЭЛЭНЭЙ НЮТАГАЙ АЯЛГЫН ТОЛИ
1-дэхи һуури – Хурамхаанай аймагай Уланхаанай дунда һургуули
2-дохи һуури – Баргажанай аймагай Баянголой дунда һургуули
3-дахи һуури – Зэдын аймагай Дэрэстэйн дунда һургуули
БЛИЦ-УРИЛДААН "БУРЯАД ЮРТЭМСЭ"
1-дэхи һуури – Дамбаев Намсарай, Ахын аймагай Бүрэнголой дунда һургуули
2-дохи һуури – Аюшеева Дарья, Сэлэнгын аймагай Жаргалантын дунда һургуули
3-дахи һуури – Хаптагаева Дари, Захааминай аймагай Бүргын дунда һургуули
3-дахи һуури – Найданова Женя, Зэдын аймагай Петропавловкын 1-дэхи дунда һургуули
ХОЁР ХЭЛЭ ТЭГШЭ МЭДЭЕ (Арадай онтохонууд)
1-дэхи һуури – Зэдын аймагай Гэгээтэйн дунда һургуули
2-дохи һуури – Сэлэнгын аймагай Ноёхоной дунда һургуули
3-дахи һуури – Хурамхаанай аймагай Уланхаанай дунда һургуули
ХЭНЭЙ ХЭЛЭН БАЯН БЭ?
1-дэхи һуури – Эрдыниева Туяна, Баргажанай аймагай Хилганын дунда һургуули
2-дохи һуури – Соктоева Дулма, Буряад Республикын үндэһэн яһатанай 1-дэхи лицей-интернат
3-дахи һуури – Батуева Дарима, Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули
ЭТИГЭЛ ХАМБАДАА ЗАЛЬБАРАЛ
1-дэхи һуури – Сэлэнгын аймагай Жаргалантын дунда һургуули
2-дохи һуури – Ахын аймагай Бүрэнголой дунда һургуули
3-дахи һуури – Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули
ОНЬҺОН ҮГЭ ОНОСТОЙ, ОЛОНОЙ ҮГЭ ТУДАСТАЙ
1-дэхи һуури – Соктоева Туяна, Зэдын аймагай Дэрэстэйн дунда һургуули
2-дохи һуури – Банзаракцаева Оюна, Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази
3-дахи һуури – Эрхүү можын Оһын аймагай Үбэсын дунда һургуулиин һурагша Хамгушкеев Николай
Урмашуулгын шан – Соктоева Дулма, Буряад Республикын үндэһэн яһатанай 1-дэхи лицей-интернадай һурагша
Дармаева Соелма, Хурамхаанай аймагай Аргадын дунда һургуулиин һурагша
УРМА ЗОРИГТОЙ, УРАН ГУУРҺАТАЙ (шүлэг зохёолгоор)
1-дэхи һуури – Чагдурова Лена, Буряад Республикын үндэһэн яһатанай 1-дэхи лицей-интернадай 9 ангиин һурагша
2-дохи һуури – Ханташкеева Наталья, Баргажанай аймагай Хилганын дунда һургуулиин һурагша
3-дахи һуури – Монтошкинова Аня, Эрхүү можын Оһын аймагай Үбэсын дунда һургуулиин 10 ангиин һурагша
УРАН ГАРТАН
1-дэхи һуури – Сарапулова Нарана, Сэлэнгын аймагай Үбэр-Зөөхэйн дунда һургуулиин 5 ангиин һурагша
2-дохи һуури – Митыпова Бэлигма, Яруунын аймагай Үльдэргын дунда һургуулиин 8 ангиин һурагша
3-дахи һуури – Арданабазарова Бальжан, Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимназиин һурагша
УРАН БАРИМАЛ – гэрэй даабари
1-дэхи һуури – Сэлэнгын аймагай Жаргалантын дунда һургуули
2-дохи һуури – Хурамхаанай аймагай Уланхаанай дунда һургуули
3-дахи һуури – Захааминай аймагай Хуртагын дунда һургуули
УРАН БАРИМАЛ
1-дэхи һуури – Маншеев Баир, Түнхэнэй аймагай Хэрэнэй дунда һургуули
2-дохи һуури – Намсараев Даши-Дугар, Захааминай аймагай Үлэнтын дунда һургуули
3-дахи һуури – Митупов Аюша, Хёлгын голой Тэрэпхээнэй дунда һургуули
«Номто» хамжаанай тусхай шан
1. Аюшеев Мунко-Жаргал, Сэлэнын аймаг
2. Арьяев Вячеслав, Сэлэнгын аймаг
3. Бальчинов Бато, 29-дэхи гимнази
Яһан дээрэ зураһан Жаргалантын һургуулиин Доржиев Тумэн, Дашеев Жамсо
хоёрто мүнгэн шангууд барюулагдаа.
ХАМБА ЛАМЫН ШАН
1-дэхи һуури – Буянтуева Аяна, Хоринн аймагай Ааланай дунда һургуули
2-дохи һуури – Халзанов Арсалан, Сэлэнгын аймагай Жаргалантын дунда һургуули.
