Новости

1937 оной 9 һарын 26-нда  Зүүн Сибиириин хизаарай захиргаанай байгуулалтые хубилгажа, хэдэ хэдэн аймагуудые 1923 ондо байгуулагдаһан Буряад-Монголой АССР-эй мэдэлһээ гаргаад, тэдэниие буряад автономито хоёр тойрог болгон таһалаа бэлэй. Тэдэ хадаа Шэтэ можын мэдэлэй Агын тойрог, Эрхүү можын мэдэлэй Усть-Ордагай тойрог болоно.

Буряадай академическэ драмын театрай 80 жэлэй ойн баярай туг доро хэдэн арбаад жэлнүүд соо театрай хүгжэмэй таһагые даагшаар ажаллажа ябаһан, хүгжэм зохёогшо, хүгжэмшэ Владилен Пантаев түрэһөөр 70 наһанайнгаа ойн баярые угтажа байна.

Буряадай Гүрэнэй Ажалай Улаан тугай орденто Хоца Намсараевай нэрэмжэтэ академическэ драмын театр анхан байгуулагдаһаар 80 жэлэйнгээ алдарта ойн баяр угтажа байна.

Элитэ дуушан, хүгжэмшэн Һасаран Линховоинай түрэһэн нютагайхид, яагаад бэ даа, хүгжэм дуунда абьяастай байдаг гэбэл алдуу үгыл даа. Долгорма басагахан балшар багаһаа дуу хүгжэмдэ, хатар нааданда хүгтэй, хотоной хүүгэд соо аалихан, эли бэшээр наадан ябаһан аад лэ, хүдөөгэй соёлой байшангай тайзан дээрэ гарахадаа, тад ондоо хүн боложо, жэгүүртэ бэлигтэй болошодог бэлэй.

Эдир бишыхан бэлигтэй дуушан Лүдэб Очиров  августын 20-до 10 наһа  гүйсэбэ. Һаяхан абатаяа Забайкалиин хизаарай  Агын тойрогой Дулдаргын аймагта оршодог «Нарһата» гэһэн аршаанда амаржа бусаа.  

Тыва Республикада үнгэргэгдэһэн «Хадата Саяан уулын аялга дуун» гэһэн уласхоорондын эстрадна дуунай конкурсдо Захааминай аймагай Дүтэлүүр нютагай залуу дуушан  Ирина Шагдурова хабаадажа, үлгы нютагайнгаа үндэр нэрыень үргэжэ, Гран-при шанда хүртэбэ.  

Арадай аман зохёолой “Баян-Сүмбэр” гэһэн ансамбль 1974 онһоо Хэжэнгэ нютагта бии болгогдоһон. Буряад Республикын болон Россиин Федерациин соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Буряад Республикын Гүрэнэй шангай лауреат Пылма Цыреновна Доржиева энэ ансамблиин  эхи табиһан хүн юм.

Юһэн дүрэтэ юртэмсэтэеэ адли эрьелдэн, нараа тойрожо, наһаа эдлэжэ ябаһан Цырен-Ханда Дарибазаровагай зулаар бадарһан сэдьхэлһээ мүндэлһэн бодолнууд «Буряад-Монгол ном» хэблэлээр Москвада дээрэ үгтэһэн нэрэтэйгээр ном болон монгол, кирилл бэшэгүүдээр хэблэгдэжэ, «нараа тойрожо…» аяндаа гараба гээшэ.

Һүүлэй хэдэн жэлнүүдэй туршада Буряад орондо мэдээжэ болоһон энэ дуун тухай мэдээсэл танай һонорто дурадханабди. Монгол Улсын мэдээжэ  хүгжэм зохёогшо Ц. Чинзоригой бэшэһэн олон зохёолнуудай дунда “Зүүдний Говь” гэжэ сууда гараһан дууе дуушан Сарантуяагай дуу манай шагнагшад һанажа байгаа ёһотой.
Нютаг” гэһэн дуу эгээл түрүүшынхиеэ Улаан-Үдэдэ 2006 оной “Алтарганын” нааданда Монголой Хэнтэйн аймагай дуушан Нарангэрэлэй Ундрал “дуулаһан байна. Тиихэдээ Монгол ороной залуу дуушан лауреадай нэрэ зэргэдэ хүртөө бэлэй.  Хожомоо 2009 ондо энэл дуу “Сагаан һарын одод” гэһэн фестивальда Үбэр-Монголой Шэнэхээн нютагай Намуухан дуушанай дуулалгаар дахинаа манай орондо зэдэлээ, Намуухан баһал лауреадай нэрэ зэргэдэ тиихэдэ хүртөө.  
Мүнөө энэ дуун манай олохон лэ буряад дуушадай репертуарта бата һуурияа эзэлжэ байна гэхэдэ алдуу болохогүй. Агын тойрогой, Яруунын Эгэтын-Адагай ансамблиин дуушад, Буряадай академическэ драмын театрай дуушад Дамбадугар Бочиктоев Цыден-Еши Бимбаев хоёр, эстрадна дуушан Зоригто Тогочиев болон бусадшье дууладаг зоной анхарал татаһан энэ дуун шагнажашье һууһан зоной сэдьхэл эзэлдэг байха юм.
Доро энэ дуугаа таанартаа уншахашье, шагнахашье арга олгонобди. Монголой дуушад Н.Ундрал, Бямбажав:
http://www.youtube.com/watch?v=0BYQUVCtBVg&feature=player_detailpage
http://www.youtube.com/watch?v=XeDOnnFsWZE

НЮТАГ

хүгжэмынь Ц. Чинзоригой
үгэнүүдынь Ш. Сундуйн

Баян-Хаан ууламнай
Бугын урамдаата нютаг.
Анханай саһанаар яаранхай
Ахай, абгым нютаг.

Урасхал долгёон Бальжантай
Улаалзай, мойһоной орон.
Уураг сайгаа аягаланхай
Урихан эжым нютаг.

Аласын дэлюун таламнай
Адууһа малай бэлшээритэй
Арадай дуугаа аяданхай
Аншан баабайм нютаг.

Борооной сэнхир хүнды
Мангир, таанын орон.
Хаанаш ябахада намтаяа
Хамтадаал байдаг нютаг.